III SO/Kr 5/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2011r na posiedzeniu niejawnym wniosku S. L. o zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 3 marca 2011r. skarżący S. L., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z informacji o przedmiocie zaskarżenia zawartej przez skarżącego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także symbolu nadanego sprawie - dotyczy ona decyzji Rektora Uniwersytetu dotyczącej odmowy ponownego przyjęcia na studia. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż nie posiada żadnych stałych dochodów. W zeszłym roku prowadził działalność gospodarcza, która przyniosła stratę. W 2009 roku nie posiadał żadnych dochodów, na dowód czego przedstawia stosowne zaświadczenia Urzędu Skarbowego. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z babcią. Rodzina utrzymuje się z emerytury babci wnioskodawcy w wysokości 1400,00 zł (netto 1191,95 zł – przedłożona kopia odcinka emerytury). Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza – skarżący oświadcza, iż prowadzona przez niego działalność gospodarcza w 2010 roku przyniosła stratę, natomiast nie jest ona już prowadzona od 14 lipca 2010r. Ponadto wskazuje, iż w przeciągu ostatnich trzech miesięcy skarżący zawarł umowę zlecenia opiewającą na kwotę 1100 zł, jednakże nie otrzymał zapłaty, a sprawa przeciwko nierzetelnemu zleceniodawcy jest aktualnie w e - sądzie. Nie przedstawia zaznania podatkowego za 2010r. uzasadniając to faktem, iż jeszcze nie zostało ono złożone do US. Wnioskodawca dołącza historię swego rachunku bankowego. Wnioskodawca wskazuje na koszty – 340 zł miejsce w domu studenckim, komunikacja 100 zł, wyżywienie dzienne 15 zł – łącznie, jak podaje to kwota 1100 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on mieszkanie kwaterunkowe o pow. 54 m2. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. W uzupełnieniu swego wniosku dodaje, iż posiada udział w ½ części w samochodzie osobowym Volkswagen Golf III o wartości około 1800 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość obecnych dochodów rodziny w kwocie 1191,95 zł (emerytura Babci), wykazane koszty utrzymania określone na kwotę około 1100 zł, brak stałych dochodów wnioskodawcy, brak majątku - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonej skargi. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego – wysokość dochodów rodziny, brak oszczędności, w odniesieniu do należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej i bytowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego, umożliwiając mu tym samym realizację konstytucyjnego prawa do sądu należy uznać za zasadne. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż skarżący jest osobą młodą, poszukującą pracy, zawierającą umowy cywilne pozwalające na poprawienie swej sytuacji materialnej, prowadzącą do zeszłego roku działalność gospodarczą – a zatem jest osobą podejmującą właściwe działania zmierzające do poprawy swej sytuacji materialnej (jak choćby odbywanie kursu przewodników – co wynika z przedstawionego wyciągu bankowego). Działania te mogą wpłynąć na poprawę jego stacji bytowej w przyszłości, w okresie, w którym ewentualnie będą wymagane dalsze koszty postępowania i stąd zwolnienie strony w całości od kosztów na obecnym etapie postępowania jest przedwczesne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270).