I SA/Łd 10/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Protokolant Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. przy udziale --- sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę. Sygnatura akt I SA/Łd 10/10 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS podał, że pismem z dnia 15 czerwca 2009 roku J.P. zwróciła się z prośbą o zakończenie postępowania w sprawie i umorzenie zadłużenia. Wskazała, iż nie posiada dokumentów rozliczeniowych, gdyż okres ich przechowywania wynosi 5 lat a nadto zaległość z tytułu prowadzonej działalności powstała bez jej winy i wiedzy. Wyjaśniła również, że dokumenty rozliczeniowe, będące w posiadaniu ZUS, a podpisane przez Biuro Rachunkowe M.W. nie są miarodajne. Nigdy bowiem nie pracowała ona z wymienionymi podmiotami w zakresie prowadzenia rozliczeń jej firmy. Pismem z dnia 13 lipca 2009 roku strona została poinformowana o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, a nadto między innymi wskazane zostały przesłanki umorzenia zobowiązań, a J.P. została powiadomiona o konieczności dostarczenia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia złożonego przez nią wniosku. W toku prowadzonego postępowania organy ustaliły, że strona ma dwoje dzieci w wieku 27 i 24 lata. Jest mężatką, choć z mężem, z którym ma rozdzielność majątkową, nie mieszka i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie posiadają wspólnego majątku. Skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu. W okresie od września 2000 roku do września 2001 roku skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, nie zgłaszając w tym czasie pracowników do ubezpieczeń. Zadłużenie za okres od 6 września 2000 roku do 1 września 2001 roku w dniu 21 grudnia 2006 roku zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym. Od stycznia do czerwca 2009 roku J.P. zatrudniona była w oparciu o umowę o pracę, a jej średnie wynagrodzenie wynosiło 1.678 zł. Natomiast, zgodnie z miesięczną informacją o uzyskiwanych dochodach, wynagrodzenie zobowiązanej w czerwcu 2009 roku wyniosło 993,79 zł netto. Minimum socjalne w rodzinie jednoosobowej w tym okresie wynosiło 477 zł. Koszt utrzymania mieszkania wraz z ratą spłacaną w Banku A. wynosił łącznie około 830 zł miesięcznie. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ uznał, iż brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności w oparciu o kryterium określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.jed. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. zwanej dalej u.s.u.s.). Istnieje bowiem możliwość wyegzekwowania zobowiązań w drodze prowadzonego już postępowania egzekucyjnego oraz poprzez zajęcie wynagrodzenia za pracę. W ocenie organu, przedstawione przez zobowiązaną argumenty, nie dały również podstaw do zastosowania ulgi w oparciu o treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W opinii Zakładu sytuacja finansowa skarżącej nie dała podstaw do uwzględnienia wniosku. W odwołaniu od decyzji ZUS z dnia [...]strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę decyzji poprzez umorzenie ciążących na niej należności. W piśmie uzupełniającym i precyzującym stanowisko wskazała, iż kwestionuje decyzję wymiarowa ZUS, bowiem została ona wydana bez wyjaśnienia istotnych okoliczności, a w szczególności w oparciu o dokumenty, które nie pochodzą od niej i do wystawienia, których nie upoważniała żadnego podmiotu. Nadto podniosła, iż jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu, gdyż od 7 września 2009 roku jej zarobki wynoszą 460 zł miesięcznie. Umowa o pracę w wymiarze 0,4 etatu została z nią zawarta do dnia 30 czerwca 2010 roku i brak jest jakichkolwiek prognoz aby mogła uzyskać zatrudnienie w większym wymiarze. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając ustalenia i wnioski zawarte w jej uzasadnieniu. W skardze na decyzję z dnia [...] skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.P. wskazała, iż naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie wyjaśnienie w szczególności okoliczności polegających na ustaleniu autentyczności podpisów figurujących w dokumentach rozliczeniowych, co spowodowało naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. Mając na uwadze wskazane uchybienia zobowiązana wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Dyrektorowi ZUS w Ł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. W sprawie nie nastąpiło bowiem naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie k.p.a., ani przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku. Zgodnie z brzmieniem art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jak również odsetki od tych należności, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi natomiast w brzmieniu art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy, gdy: 1- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo naprawcze i upadłościowe, 3- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej 4- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym 4a-wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym 5- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję, 6- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nadto, zgodnie z brzmieniem art. 28 ust 3a niniejszej ustawy, w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu. Warunkiem koniecznym, (choć nie pozostaje on wystarczający) jest, aby wystąpiły okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia, a więc, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2- poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, ze opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym miejscu należy podnieść, że, w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2007 roku, sygn. akt II GSK 345/06 wskazano jednoznacznie, iż "zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie, tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień". Analiza treści cytowanych powyżej przepisów prowadzi do kilku wniosków, których dostrzeżenie jest istotne m.in. dla rozpoznawanej sprawy. Po pierwsze umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych jako instytucja prawna, opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, na co wskazuje użyte w przepisie sformułowanie "Zakład może umorzyć...". To zaś oznacza, iż nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w jednym z punktów § 3 rozporządzenia, nie obliguje to Zakładu do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia przedmiotowych należności mimo, iż np. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po drugie okoliczności wymienione w § 3 rozporządzenia, których wystąpienie może prowadzić do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, jest niewątpliwie wyliczeniem przykładowym, nie wyczerpującym wszystkich stanów faktycznych, które mieszczą się w zakresie hipotezy, w której zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wynika to także nader wyraźnie z użytych w przepisie słów: "...w szczególności w przypadku...". Po trzecie wreszcie wykazanie, że zaistniały okoliczności uzasadniające zwolnienie zobowiązanego z obowiązku uiszczenia należności składkowych, obciąża zobowiązanego występującego z wnioskiem o umorzenie tych należności. Omawiany przepis przesądza o tym stanowiąc: "...jeżeli zobowiązany wykaże...". Tym samym ciężarem przedstawienia faktów istotnych w sprawach o umorzenie należności składkowych, został obarczony zobowiązany. W ocenie Sądu jest to zrozumiałe biorąc pod uwagę, iż wiedzę o stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, tj. o okolicznościach, które stanowią podstawę do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, posiada sam zobowiązany. Nie zwalnia to Zakładu z obowiązku wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 7 k.p.a.), jednakże inicjatywa dowodowa należy do wnioskodawcy, zaś rolą Zakładu jest przede wszystkim weryfikowanie i ocena przedstawianych przez zobowiązanego okoliczności. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w szczególności, co do sytuacji finansowej skarżącej. W uzasadnieniu decyzji przedstawione zostały w sposób prawidłowy i wystarczający przesłanki na podstawie, których odmówiono skarżącej umorzenia wnioskowanych należności. Zakład odniósł się do wszystkich podniesionych przez skarżącą faktów i argumentów, a ocena zgromadzonego materiału dowodowego, i w konsekwencji odmowa uwzględnienia wniosku strony, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Ocenie tej trudno zarzucić dowolność. Nadto bezsporne jest, co wynika wprost z treści art. 47 u.s.u.s., że to na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek terminowego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek na ubezpieczenia społeczne dotyczy wszystkich płatników składek. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością ponosi przedsiębiorca zarówno w trakcie jej prowadzenia jak i po zakończeniu. Reasumując, prowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego, przeprowadzone zostały poprawnie, a organy podatkowe w sposób pełny i wyczerpujący uzasadniły swoje stanowisko w wydanych w sprawie decyzjach. Na zakończenie należy podnieść, iż zarzuty strony dotyczące tego, że dokumenty stanowiące podstawę rozstrzygnięcia nie są jej autorstwa ani też firm, którym udzieliła pełnomocnictwa, winny być podnoszone w innym postępowaniu (rozstrzygającym kwestie wymiaru). W przedmiotowym postępowaniu zarówno organy jak i Sąd mogą się zajmować jedynie kwestiami dotyczącymi możliwości, bądź jej braku, umorzenia ustalonych już należności. Z powyższych przyczyn, wobec braku uzasadnionych podstaw skargi, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku. P.Pij.