I SA/Łd 1042/11

Dnia 18 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2003 roku do kwietnia 2004 roku postanawia: 1/ przyznać skarżącemu – A. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi; 2/ oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu A. K. prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 3.100 zł i oddalił wniosek skarżącego w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Referendarz sądowy, uwzględniając wysokość wpisu od skargi w kwocie 31.496 zł oraz fakt, że łączna wysokość wpisów od dwóch skarg wniesionych przez skarżącego do Sądu przekracza kwotę 100.000 zł, uznał, że wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie oraz rodziny i przyznał mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 3.100 zł, stanowiącą 1/10 wpisu należnego od skargi w niniejszej sprawie. Jednocześnie Referendarz sądowy uznał za niezasadny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie, podkreślając w tym względzie, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, które skarżącemu zabezpiecza najstarszy syn. Referendarz sądowy nie dał przy tym wiary twierdzeniom skarżącego o braku jakichkolwiek środków pieniężnych, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe, przyjmując, że z nadesłanych dokumentów wynika, iż w ramach działalności gospodarczej żona skarżącego co miesiąc obraca znacznymi kwotami pieniędzy często wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu w niniejszej sprawie, a źródła finansowania prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, przynoszącej od kilku lat straty, nie zostały wskazane przez skarżącego. Od powyższego postanowienia w dniu [...] roku skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, złożył sprzeciw, wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w całości. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, że Referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, oparł się na założeniu, iż w sytuacji gdy małżonka skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której w poprzednich latach i miesiącach istniały znaczne przepływy pieniężne, oznacza, że musiała dysponować gotówką umożliwiającą przynajmniej częściowe pokrycie wpisu sądowego w sprawie skarżącego. Tymczasem rozumowanie to pozostaje w całkowitym oderwaniu od przedstawionej przez skarżącego dokumentacji, z której jednoznacznie wynika, że od miesiąca marca 2011 r. firma A A. K. nie generuje jakiegokolwiek przychodu i nie została zlikwidowana wyłącznie z uwagi na ciążące na niej zobowiązania z tytułu kredytów i umów leasingowych. Pełnomocnik zaznaczył przy tym, że sam obrót gotówką, nawet w znacznej wysokości, w obrębie danego miesiąca nie oznacza, że dany podmiot ma faktyczną możliwość finansowania dodatkowych wydatków, jak choćby wpis od skargi – swój lub małżonka. Podkreślił także, iż nawet w miesiącach wcześniejszych, w których dochód był generowany, koszty stałe prowadzonej działalności znacznie go przekraczały. Okoliczność ta znajduje odzwierciedlenie w miesięcznym zestawieniu kosztów firmy A, znajdującym się w aktach sprawy. Samo przy tym wykazanie zobowiązania w dokumentacji księgowej nie oznacza, że dana kwota została faktycznie zapłacona. Firma A regularnie bowiem opóźnia się z wypłatą należnych wynagrodzeń swoich pracowników oraz spłatą innych zobowiązań, co wynika z permanentnego braku środków finansowych. Ponadto każda płatność za świadczone przez A usługi transportowe, która wpływała na rachunek bankowy tego podmiotu była natychmiast zajmowana przez urząd skarbowy, zaś A. K. nie miała jakiejkolwiek możliwości dysponowania choćby częścią tych środków. Twierdzenie zatem, że na dzień wniesienia skargi środki obracane przez firmę A A. K. mogłyby służyć do częściowego pokrycia wpisu od skargi A. K. w ocenie pełnomocnika pozostaje w oczywistej sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie, a także notoryjną wiedzą o funkcjonowaniu przedsiębiorstw. Rozumowanie przedstawione w zaskarżonym postanowieniu de facto oznacza zatem, że obowiązkiem małżonki skarżącego było świadome zaniechanie spłaty części zadłużenia jej przedsiębiorstwa w celu uiszczenia części wpisu sądowego męża. Przyjęcie takiego założenia w efekcie prowadziłoby, nawet przy założeniu, że firma A na dzień dzisiejszy obracałaby jakimikolwiek kwotami pieniędzy, do nieuzasadnionego pokrzywdzenia osób trzecich będących wierzycielami tej firmy. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego stwierdził, że sam fakt zarejestrowania firmy A A. K. w ewidencji działalności gospodarczej nie oznacza, że obecnie generuje ona jakikolwiek przychód, a tym bardziej dochód. Odnosząc się ponadto do obowiązku strony poczynienia oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania pełnomocnik skarżącego podkreślił, że obowiązek ten ciąży na stronie, czyli skarżącym i to jego sytuację finansową i możliwości oszczędzania w celu poniesienia kosztów powinno się w sprawie analizować, gdyż to wyłącznie na nim ciążą obowiązki związane z finansową stroną prowadzenia sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Niedopuszczalne jest zatem przerzucanie tego obowiązku na inne podmioty, w tym nie można wymagać, aby małżonka skarżącego dostosowała sposób prowadzenia przez siebie działalności gospodarczej tak, aby umożliwić mu uiszczenie wpisu od skargi. Ponadto na poparcie zasadności swego stanowiska w kwestii zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy pełnomocnik skarżącego przywołał orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Paykar Yev Haghtanak Ltd v. Armenia z 20 grudnia 2007 roku oraz postanowienie Referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 229/11, mocą którego przyznano żonie skarżącego prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tego przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, iż zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Wedle przepisu art. 260 p.p.s.a. z kolei w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy, w tym nadesłanych dodatkowych dokumentów i informacji, wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz synem. Jedyne źródło utrzymania trzyosobowej rodziny stanowi działalność gospodarcza prowadzona przez żonę skarżącego w postaci firmy transportowo–spedycyjnej, która jednak od kilku lat przynosi straty. Cały majątek posiadany przez skarżącego zarówno ruchomy (w postaci środków transportu), jak i nieruchomy oraz środki na rachunkach bankowych zostały zajęte przez organy podatkowe na kwotę kilkudziesięciu milionów złotych. Skarżący zamieszkuje w domu będącym własnością jego starszego, pełnoletniego syna, który także udziela mu pomocy w postaci rzeczowej, ponosząc koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz zaspokajaniem podstawowych potrzeb wnioskodawcy. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza w postaci spółki jawnej B została zlikwidowana w 2008 roku. Z nadesłanych odpisów zeznań podatkowych wynika, że jego żona w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w 2009 roku odnotowała stratę w wysokości -453.899 zł, zaś w roku ubiegłym jej obroty wyniosły 2.265.689 zł, koszty uzyskania przychodu stanowiła kwota 2.448.031 zł, dając w efekcie stratę w wysokości -182.342 zł. Ponadto z nadesłanych deklaracji VAT-7 za miesiące styczeń – kwiecień oraz lipiec 2011 roku wynika, iż firma żony skarżącego w styczniu zanotowała obrót na poziomie 62.000 zł oraz dokonała nabycia towarów i usług w wysokości 85.000 zł, w lutym te wartości kształtowały się odpowiednio ponad kwotę 129.000 zł i 93.000 zł, w marcu przekroczyły kwotę 194.000 zł i 164.000 zł, w kwietniu ponad kwotę 443.000 zł i 290.000 zł, zaś w lipcu przekroczyły kwotę 145.000 zł i 123.000 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd w składzie niniejszym uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w całości. W ocenie Sądu wykazane obroty firmy żony skarżącego, w tym kwoty odzwierciedlające wydatki z tytułu nabycia tychże towarów i usług, nie dowodzą bezspornie faktu, iż żona skarżącego generuje dochody, z których część mogłaby przekazać mężowi celem uiszczenia przez niego choćby części wpisu sądowego od skargi. Sam zaś obrót gotówką w powyższych wysokościach w danym miesiącu, zdaniem Sądu, nie oznacza że żona skarżącego miała faktyczną możliwość finansowania dodatkowych wydatków, w tym wydatków w postaci wpisu sądowego w sprawie skargi wniesionej przez jej męża, tym bardziej, że także na niej ciążył obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wniesionej we własnej sprawie (vide: sygn. akt I SA/Łd 229/11). Nie ulega przy tym wątpliwości, że brak generowania dochodu wpływa zasadniczo ujemnie na obecne położenie materialne zarówno samej firmy żony skarżącego, jak i położenie rodziny, której jedynym źródłem utrzymania są dochody z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Dodatkowo uwagę zwraca także fakt, że każda płatność wpływająca na rachunek bankowy żony skarżącego (firmy A) z uwagi na ciążące na niej zobowiązania podlega zajęciu przez urząd skarbowy, co tym samym przesądza o braku faktycznej możliwości dysponowania przez nią tego rodzaju środkami. Jednocześnie Sądowi z urzędu znany jest fakt, że zabezpieczenia na posiadanym przez żonę skarżącego majątku dotyczą zobowiązań opiewających na kwotę kilkudziesięciu milionów złotych i niewątpliwie przekraczają sumę posiadanych przez nią aktywów. Podkreślić przy tym należy, że w 2010 roku A. K. osiągnęła dochód w kwocie 7.670,19 zł, skarżący uzyskał zaś dochód w kwocie 7.768,82 zł. Źródłem dochodów małżonków w tej kwocie były jedynie zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego (vide: informacje i dokumenty źródłowe złożone w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 229/11). W tej sytuacji, biorąc pod uwagę zwłaszcza brak osiągania dochodu przez skarżącego oraz fakt, iż prowadzona przez żonę skarżącego firma A nie generuje aktualnie dochodu pozwalającego na pozyskanie środków umożliwiających poniesienie wpisu sądowego od skargi jej męża, a ponadto uwzględniając łączną kwotę wpisu w sprawach wszczętych przez skarżącego przed tutejszym Sądem, przekraczającą 100.000 zł, należało uznać, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie spełnienia tej przesłanki obligowało zaś, jak wyżej wskazano, do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W pozostałym zakresie, z uwagi na fakt, że przyszłe ewentualne koszty sądowe zostaną rozłożone w czasie, a aktualna sytuacja majątkowa rodziny może ulec poprawie, należało oddalić wniosek skarżącego. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. P.Z-C.