I SA/Łd 1043/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 3 marca 2017 r. w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku Nr [...] UNP:[...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za grudzień 2010 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 9 listopada 2016 roku R. P., reprezentowany przez pełnomocnika zaskarżył decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] roku określającą mu wysokość zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2010 roku, w wysokości 49.934 zł, w miejsce zadeklamowanej przez podatnika nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.499 zł skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz informacji udzielonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący wspólnie z żoną, synem, córką, zięciem i wnukiem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są dochody z tytułu zatrudnienia wnioskodawcy w przedsiębiorstwie transportowym należącym do jego zięcia, w wysokości 1.355 zł, świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego przez jego żonę w wysokości 1.300 zł, renty socjalnej syna 644 zł i zasiłku pielęgnacyjnego 153 zł oraz z działalności gospodarczej prowadzonej przez zięcia w wysokości ok. 1.500 zł netto miesięcznie. Według danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wnioskodawca z dniem 31 lipca 2015 r. zawiesił działalność gospodarczą, natomiast żona wnioskodawcy zlikwidowała swoją działalność. Z nadesłanej kopi zeznania podatkowego zięcia wnioskodawcy za rok 2015 wynika, że przychody z jego działalności gospodarczej zamknęły się kwotą 438.164 zł, koszty wyniosły 425.966 zł dając dochód na poziomie 12.197 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że w okresie od września do grudnia 2016 roku miesięczne przychody zięcia wnioskodawcy wahały się w graniach od 25.900 zł do 45.572 zł. Rodzina zamieszkuje w domu należącym do córki skarżącego, którego miesięczne koszty utrzymania udokumentowane przez stronę wynoszą ok. 757 zł (woda, energia elektryczna i telefon). Dodatkowo rodzina wydaje 200 zł na leczenie syna wnioskodawcy, opłaca składkę na ubezpieczenie rolnicze żony skarżącego 130 zł miesięcznie. Z nadesłanych dokumentów wynika, że córka wnioskodawcy jest właścicielem gospodarstwa rolnego, którego powierzchni mimo wystosowanego w tym zakresie wezwania nie wskazała, podobnie jak wysokości dopłat do rolnictwa ze środków UE. Z danych Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że w kwietniu 2016 roku zięć wnioskodawcy założył spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością A. z siedzibą w Ł., w której skarżący pełni funkcję prezesa zarządu. Wnioskodawca nie wskazał tego faktu w oświadczeniu na formularzu PPF ani w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Postanowieniem z dnia 3 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od połowy wpisu sądowego od skargi i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W dniu 17 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw, zaskarżając postanowienie referendarza w całości. Wnioskodawca zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, w szczególności, gdy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym pełnomocnik strony wniósł o: 1) zmianę postanowienia referendarza sądowego poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w całości, 2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Alternatywnie pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący w sposób jasny, pełny i wiarygodny wykazał swoją sytuację rodzinną i majątkową, a także możliwości płatnicze, co nie zostało wzięte pod uwagę. Zdaniem autora sprzeciwu referendarz nie wziął pod uwagę kosztów jakie strona ponosi w życiu codziennym. Podniósł, że trudno jest udokumentować wydatki ponoszone na zakup artykułów spożywczych, żywności czy innych podstawowych kosztów życia codziennego, a co zostało całkowicie pominięte podczas rozpoznawania wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Po pierwsze, wyjaśnić należy, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości uchylenia postanowienia referendarza sądowego i przekazania wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania. Z art. 260 § 1 P.p.s.a. wynika, że w następstwie rozpoznania sprzeciwu, sąd zmienia lub utrzymuje w mocy postanowienie referendarza sądowego. Rozstrzygnięcie sądu ma charakter reformatoryjny. Po drugie, podobnie jak referendarz sądowy, sąd przyjął, że skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (punkt 4 formularza wniosku PPF), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, pomimo że w punkcie 4.2 formularza PPF nie przekreślono żadnego z podpunktów, co mogłoby sugerować, że skarżący wnosi o ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego i rzecznika patentowego. Sąd uznał, że skoro skarżący jest reprezentowany przez adwokata z wyboru, to zaniechanie przekreślenia punktu 4.2 wniosku, jest oczywistym przeoczeniem. Do powyższej oceny skłoniło sąd uzasadnienie wniosku, w którym wnioskodawca żąda zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skoro wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczył jedynie kosztów sądowych, to był wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem sprzeciw musi być oceniany przez pryzmat przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wobec powyższego za nietrafne należy uznać żądanie zmiany zaskarżonego postanowienia w ten sposób by przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Nietrafna jest również argumentacja odwołująca się do przesłanki prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), tj. braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji gdy wnioskodawca wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, to rozpoznając sprzeciw sąd nie może wykraczać ponad treść żądania zawartego we wniosku. Wobec powyższego sąd ocenił argumenty zawarte we wniosku i sprzeciw pod kątem przesłanki zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do przywołanego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przechodząc do oceny merytorycznej sprzeciwu, sąd stwierdził, że zarzut pominięcia przez referendarza sądowego kwestii wydatków jakie strona ponosi w życiu codziennym, jest niezasadny. Podkreślić należy, że odmowa uwzględnienia żądania zwolnienia od kosztów sądowych w całości nie była spowodowana tym, iż skarżący nie przedstawił dokumentów w jakiej wysokości ponosi wydatki na artykuły spożywcze. Referendarz sądowy zsumował dochody skarżącego i osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie rolnym, z miesięcznymi wydatkami na utrzymanie rodziny. W tym zakresie wskazał, że miesięczne koszty utrzymania rodziny udokumentowane przez stronę wynoszą ok. 757 zł (woda, energia elektryczna i telefon), dodatkowo rodzina wydaje 200 zł na leczenie syna wnioskodawcy, opłaca składkę na ubezpieczenie rolnicze żony skarżącego 130 zł miesięcznie. Skarżący nie wskazał w sprzeciwie w jakiej wysokości ponosi wydatki na artykuły spożywcze. Nawet jeśli przyjąć, że skarżący podnosi miesięcznie wydatki tego rodzaju w wysokości 1.000 zł (tj. w wysokości wskazanej we wniosku), to porównanie wysokości miesięcznych wydatków skarżącego i domowników oraz dochodów całej rodziny (4.585 zł), pozwala przyjąć, że skarżący jest w stanie ponieść wydatek w wysokości połowy wpisu od skargi. Referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych na tym etapie postępowania uznać jest niezasadny. Partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Przeprowadzone postępowanie wskazuje, że rzetelność przedstawienia rzeczywistej kondycji finansowej rodziny wnioskodawcy budzi uzasadnione wątpliwości. Mimo wystosowanego, przez referendarza sądowego wezwania strona na udzieliła informacji o wielkości posiadanego przez córkę gospodarstwa rolnego, uzyskiwanych z tego tytułu dochodach oraz wysokości dopłat do rolnictwa, które mogą stanowić dodatkowe źródło utrzymania. Skarżący zataił także fakt utworzenia wraz z zięciem nowego podmiotu gospodarczego (VIMS Spółka z o.o. w Łodzi) i nie udzielił żadnych informacji o dochodach z tego tytułu. Powyższe nie pozwala na przyjęcie tezy o braku możliwości sfinansowania kosztów postępowania przez wnioskodawcę. Jednak uwzględniając fakt, że przed sądem równocześnie zawisła sprawa żony skarżącego, w której wpis sądowy wynosi około 3.000 zł, za zasadne należy uznać zwolnienie skarżącego z połowy wpisu od skargi. Uwzględniając powyższe uwagi oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. AKE.