I SA/Łd 105/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Firmy Handlowej A spółki jawnej M. N., S. E. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Firmy Handlowej A spółki jawnej M. N., S. E. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, listopad i grudzień 2004 r. oraz określenia wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za okres od marca do października 2004 r. postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 3 stycznia 2008 r. Firma Handlowa "A" Spółka Jawna [...] z siedzibą w Z. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, listopad i grudzień 2004 r. oraz określenia wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za okres od marca do października 2004 r. W skardze strona zamieściła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W załączonym do skargi formularzu PPPr spółka wyjaśniła, iż nie posiada wystarczających środków na uiszczenie należnego wpisu od skargi (5.309 zł). Rachunki bankowe strony w Banku "A" oraz Banku "B". zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego. Również w kasie spółka nie posiadała wystarczających środków na pokrycie kosztów wpisu sądowego. Ze zgromadzonych tam środków regulowała jedynie należności dla pracowników, raty kredytu bankowego oraz wydatki niezbędne dla utrzymania przedsiębiorstwa w ruchu. Wśród swoich zobowiązań strona wymieniła kredyt w rachunku bieżącym w Banku "A" w wysokości 170.000 zł (stan na listopad 2007 r.), spłacany w ratach po 20.000 zł miesięcznie (w okresie od grudnia 2007 r. do kwietnia 2008 r. raty miały wynosić po 10.000 zł), zadłużenie u kontrahentów (671.000 zł) oraz bieżące zobowiązania z tytułu podatku VAT (60.000 zł). Wśród innych niezbędnych wydatków wymieniła m.in. koszty zakupu gazu (38.000 zł), należności wypłacone komornikowi sądowemu prowadzącemu egzekucje przeciwko spółce (3.000 zł) oraz "narzuty na wynagrodzenia pracowników" tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zaliczki na podatek dochodowy (3.100 zł). Podkreśliła ponadto, że mimo osiąganych przez nią obrotów, które na koniec listopada 2007 r. wyniosły (za ten rok) łącznie ok. 7.000.000 zł, była w trudnej sytuacji. Przewidywała, że w przyszłości jej sytuacja ulegnie dalszemu pogorszeniu, ponieważ w wyniku zablokowania rachunków bankowych, nie będzie mogła zakupić paliw w takiej ilości, by uzyskać obroty umożliwiające pokrycie kosztów stałych. Z danych zamieszczonych przez stronę w formularzu PPPr wynikało ponadto, że kapitał podstawowy spółki wynosił 188.000 zł, wartość posiadanych środków trwałych – 374.072 zł, natomiast ostatni rok obrotowy (2006) spółka zakończyła stratą w wysokości 2.649,14 zł. Po otrzymaniu wezwania sądu do uzupełnienia wniosku skarżąca nadesłała bilans oraz rachunek zysków i strat za 2007 r., deklaracje VAT-7 za okres od września 2007 r. do stycznia 2008 r., a także wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. Z dokumentów tych wynikało, że spółka zakończyła rok 2007 stratą w wysokości 69.068,80 zł, natomiast jej obroty w 2007 r. wyniosły we wrześniu 1.094.519 zł, w październiku 626.674 zł, w listopadzie 608.456 zł i grudniu 608.059 zł. W styczniu 2008 r. obroty spółki spadły do kwoty 561.454 zł. Z nadesłanych wyciągów bankowych wynikało z kolei, iż suma blokad na rachunku spółki w Banku "A" zamknęła się kwotą 29.070,82 zł oraz, że spółka posiadała w tym banku kredyt obrotowy na kwotę 160.000 zł. Odnośnie do rachunku w Banku "B", w dniu 31 grudnia 2007 r. spółka posiadała na tym rachunku środki w wysokości 1.295 zł. Jednocześnie strona nie przedstawiła dowodu zamknięcia tego ostatniego rachunku mimo, że w złożonych wyjaśnieniach wskazała, że rachunek ten został zamknięty. Ponadto wspólnicy skarżącej spółki przedstawili informację dotyczącą ich aktualnego stanu majątkowego i finansowego. Z informacji tej wynikało, iż ani oni sami, ani ich małżonki, nie posiadają majątku nieruchomego i ruchomego innego niż majątek spółki. Bieżące utrzymanie zapewniają im dochody z emerytur w wysokości od 846,23 zł do 1.100,71 zł netto miesięcznie, przy czym S.E. oświadczył, że nie otrzymuje emerytury i pozostaje na utrzymaniu żony. Postanowieniem z dnia 13 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w osobie referendarza sądowego odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu sąd wskazał, że wartość środków trwałych spółki (485.696,86 zł) wzrosła w porównaniu z wartością tych środków za 2006 r. oraz, że mimo pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej na skutek zajęcia rachunków bankowych, skarżąca nadal osiąga systematycznie obroty w granicach 600.000 zł miesięcznie. Wskazał ponadto, że spółka nie przedstawiła wszystkich wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (z akt sprawy wynika, iż w Banku "B", posiadała dwa rachunki, natomiast do sądu dostarczyła wyciąg tylko z jednego rachunku) oraz, że nadesłany wyciąg z rachunku posiadanego w Banku "B" był ograniczony wyłącznie do okresu listopad-grudzień 2007 r. Strona nie przedstawiła również potwierdzenia zamknięcia powyższego rachunku. Powyższe okoliczności uniemożliwiły zatem, zdaniem sądu, dokonanie pełnej oceny sytuacji finansowej skarżącej. Sąd ponadto nie dał wiary twierdzeniom skarżącej o braku jakichkolwiek środków pieniężnych, z których mogłaby ponieść koszty sądowe, wskazując, że spółka systematycznie reguluje należności z innych tytułów, a z przedłożonych deklaracji w podatku VAT wynika, iż bez przeszkód prowadzi działalność gospodarczą. Wskazał również, że postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy stanowi element działalności gospodarczej i w tym zakresie przedsiębiorca ten musi się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów działalności m.in. kosztów sądowych. Powyższe okoliczności zdaniem sądu prowadziły do wniosku, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji sąd odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie od tego orzeczenia skarżąca ponownie podniosła, że środki uzyskane z przychodów z prowadzonej działalności są w całości niezbędne i muszą być przeznaczone na pokrycie bieżących płatności, jak też wysokich zobowiązań zaległych, tak by uniknąć konieczności zgłoszenia wniosku o upadłość spółki. Wskazała ponadto, że jej przychody z systematycznie spadały i w lutym 2008 r. wyniosły 494.723 zł wobec kwoty 559.735 zł przychodów osiągniętych w styczniu tego roku. Przyczyną spadku przychodów był brak środków finansowych na zakup towarów, wynikający z prowa-dzonej egzekucji zobowiązań podatkowych. Spółka podniosła, że łączna wysokość opłat sądowych wyniesie prawie 80 tys. zł. Wyłożenie takiej sumy w jednym czasie doprowadzi w ich ocenie do blokady płatności bieżących i zaległych na poziomie, który zmusi wspólników do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Do sprzeciwu strona załączyła m.in. kserokopię deklaracji VAT-7 za luty 2008 r., zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego prowadzonego przez Bank "A" [...], informację o zamknięciu z dniem 2 stycznia 2008 r. rachunku bankowego prowadzonego przez Bank "B" oraz wyciąg bankowy z tego rachunku, z którego wynika, że kwota pozostała na koncie (1.295,01 zł) została przekazana na spłatę należności egzekwowanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – powoływanej dalej jako p.p.s.a. – osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (w tym spółce jawnej), sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści powyższego przepisu (w szczególności z użytego w nim określenia "gdy wykaże") wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, które podaje we wniosku. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9.9.2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z dnia 29.7.2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Rzeczą sądu jest ocena, czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych wykazała, że spełnia przesłanki do jego przyznania. Ponadto sąd, oceniając wniosek strony, powinien uwzględnić także i tę okoliczność, że udzielenie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, a w konsekwencji – przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie strony postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca spółka, nie posiada żadnych środków na wykazanych przez siebie kontach bankowych. Ponadto konta te są zajęte na poczet prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie jednak z akt sprawy nie wynika, aby spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Przeciwnie – strona przyznaje, że wciąż ją prowadzi i osiąga obroty rzędu 500 tys. zł miesięczne. Skarżąca przyznaje ponadto, że dysponuje środkami finansowymi, które pozwalają na regulowanie bieżących zobowiązań, do których zalicza m.in. kredyt, którego miesięczna rata bez odsetek wynosi 10 tys. zł (od maja 2008 r. rata kredytu będzie wynosiła 20 tys. zł). Jak wynika z bilansu za 2007 r. spółka, mimo swojej sytuacji, zmniejszyła w tym roku ciążące na niej zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek o ponad 200 tys. zł (bilans-pasywa – k. 84 akt sprawy). Odnośnie pozostałych bieżących wydatków na prowadzenie firmy, informacje w tym zakresie udzielone przez stronę są zdawkowe i nieprecyzyjne. Strona wymienia zatem kwotę 38.000 zł poniesioną na zakup gazu, jednak nie wskazuje jak często ponosi ten wydatek (co miesiąc czy rzadziej) oraz czy wydatek ten jest stały, czy też zmienia się w czasie. Wymienia również kwotę 3.000 zł należności wypłaconych komornikowi sądowemu prowadzącemu egzekucje przeciwko spółce, jednak nie wskazuje jakiego rzędu kwoty są egzekwowane przez komornika, a także kwotę 3.100 zł należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zaliczek na podatek, związanych z wynagrodzeniami dla pracowników, przy czym nie wymienia łącznych wydatków ponoszonych na te wynagrodzenia. Z tych dość wybiórczo przedstawionych informacji można jednak wysnuć wniosek, że skarżąca spółka, na utrzymanie prowadzonej działalności, ponosi regularne, miesięczne wydatki w wysokości co najmniej kilkudziesięciu tysięcy złotych, przy czym płatności tych dokonuje poza wykazanymi rachunkami bankowymi. Skoro zaś spółka nadal funkcjonuje i ponosi istotne (z punktu widzenia rozpoznawanego wniosku) wydatki, to należy również założyć, że jest w stanie ponieść porównywalnej wysokości koszty postępowań sądowych zainicjowanych przed tutejszym sądem (łącznie ok. 76 tys. zł), które są naturalnym następstwem tej działalności. Należy również zwrócić uwagę, że skarżąca nadal posiada środki trwałe o wartości 374.072 zł oraz dysponuje funduszem zapasowym w wysokości 341.483,51 zł. Posiada zatem majątek znacznie przekraczający łączną wysokość wpisów od skarg wniesionych do tutejszego sądu, który może wykorzystać choćby do pozyskania kolejnego kredytu. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa podmiot prowadzący działalność gospodarczą w większym rozmiarze, a do takich należy zaliczyć skarżącą, powinien przewidywać konieczność ponoszenia kosztów związanych ze sporami sądowymi i poczynić na ten cel stosowne oszczędności (por. postanowienie NSA z 24.8.2004 r. sygn. FZ 287/04, czy postanowienie NSA z 7.6.2004 r. sygn. FSK 444/04). Skoro skarżąca spółka przez tak długi okres (decyzja organu I instancji zapadła już w grudniu 2006 r.) uczestniczyła w postępowaniu podatkowym, które w jej ocenie prowadzone było w sposób niezgodny z prawem, to powinna była liczyć się również, odpowiednio wcześniej, z możliwością dochodzenia swoich praw na drodze sądowej oraz ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Strona podnosi wprawdzie, że (ewentualne) oszczędności poczynione na poczet kosztów tego postępowania zostały zajęte przez komornika w toku prowadzonej egzekucji, jednak nie podaje na poparcie tego twierdzenia żadnych dowodów. Jednocześnie, co podniesiono już wyżej, skarżąca spółka sama przyznaje, że prowadzi działalność i ponosi znaczne wydatki, mimo toczącej się przeciwko niej egzekucji. Prowadzenie przez stronę (w takich warunkach) działalności stosunkowo znacznych rozmiarów i związana z tym konieczność pozyskiwania niemałych środków na jej prowadzenie, świadczy o tym, że spółka ma również możliwość wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych. W tym miejscu przypomnieć należy wspomnianą na wstępie rozważań zasadę, iż to do strony składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie okoliczności uzasadniających wniosek. Zasada ta zakłada rzetelne przedstawienie przez wnioskodawcę jego stanu majątkowego i finansowego. Wymogu tego strona nie spełnia jeśli, mimo wezwania sądu, nie przedstawia pełnych i istotnych danych dotyczących własnej sytuacji ekonomicznej. Wybiórcze, nieprecyzyjne, a przez to niemiarodajne dane co do bieżących wydatków spółki, a także niekompletne i dość przypadkowe dane dotyczące obrotów na jej rachunkach bankowych (dotyczy to w szczególności wyciągów bankowych załączonych do sprzeciwu), pozwalają przyjąć, że strona skarżąca świadomie nie przedstawia kompletnych informacji koniecznych do rozpatrzenia jej wniosku. Zgodnie natomiast z powyższymi rozważaniami, negatywne konsekwencje niewykazania okoliczności uzasadniających żądanie przyznanie prawa pomocy, ponosi sam wnioskodawca. Reasumując, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi nie zasługuje na uwzględnienie. Rozmiary prowadzonej przez spółkę działalności, jak również posiadany przez nią majątek, wskazują bowiem, że spółka posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na zakończenie należy również wskazać, że zgodnie z treścią art. 200 p.p.s.a. w razie pozytywnego dla skarżącej spółki rozstrzygnięcia jej skargi, wszelkie poniesione przez nią opłaty na poczet prowadzonego postępowania podlegać będą (na jej wniosek) zwrotowi. W tym stanie sprawy sąd, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. P.Pij.