I SA/Łd 1066/10

Dnia 17 grudnia 2010 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – A. G. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. A.G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia kwoty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od tej skargi w kwocie 3.977 zł skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty sądowej. W złożonym następnie, na urzędowym formularzu PPF, oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że jest osobą samotną. Nie posiada żadnego majątku i utrzymuje się z prac dorywczych (sprzątania), czerpiąc z nich dochód w wysokości ok. 250 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że kwotę tę pochłaniają wydatki na bieżące skromne utrzymanie. Wskazała przy tym, że nie posiada żadnych rachunków i lokat bankowych, majątku ruchomego ani nieruchomości. Podkreśliła, że w kosztach utrzymania pomaga jej A.P., który zapewnia jej na zasadzie grzeczności także mieszkanie. Jednakże z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 6 października 2010 roku zobowiązano pełnomocnika skarżącej do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej, w tym wyjaśnienia kwestii pozostawania skarżącej we wspólnym gospodarstwie domowym z A.P. oraz wykazania jego majątku i dochodów (w przypadku pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym), wskazania tytułu prawnego do nieruchomości, pod adresem której zamieszkuje, nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez nią rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy oraz określenia kwoty wydatków przeznaczanych na własne utrzymanie - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej w drodze pisma z dnia 19 października 2010 roku wyjaśnił jedynie, że skarżąca nie posiada rachunków i lokat bankowych, a także majątku ruchomego i nieruchomości. Koszty jej utrzymania pochłaniają całość dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych. Opiekuje się nią A.P., który osiąga dochody z tytułu świadczenia emerytalnego. Skarżąca jest starszą osobą narodowości cygańskiej. Nie może określić kwoty dochodów przeznaczanych na własne utrzymanie, gdyż to co uda się jej dorobić, konsumuje w całości, a są to kwoty niewystarczające i bez pomocy drugiej osoby nie udałoby się jej utrzymać. A.P. nie jest jej małżonkiem, lecz pomaga jej w kosztach utrzymania, tj. mieszkania, wyżywienia itp. Wynika to z faktu przynależności do narodowości cygańskiej, której członkowie opiekują się starszymi osobami we własnym gronie ze względu na brak dochodów osób niewykształconych i niekorzystających ze świadczeń państwowych. W konkluzji pełnomocnik stwierdził, że skarżąca zamieszkuje wraz z A.P. na zasadzie grzecznościowej i nie ma tytułu prawnego do nieruchomości. Do pisma pełnomocnik załączył wyciąg z rachunku bankowego A.P. z dnia 3 grudnia 2009 roku. Wobec przedstawionych wyjaśnień w kwestii wspólnego zamieszkiwania skarżącej z A.P. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 17 listopada 2010 roku, wydanym na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponownie wezwał pełnomocnika skarżącej do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej, w tym: wskazania wszystkich składników majątku należącego do A.P. (nieruchomości, ruchomości oraz zasobów pieniężnych, a także oszczędności), nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego rachunków i lokat bankowych - z okresu ostatnich 3 miesięcy oraz określenia miesięcznej kwoty wydatków przeznaczanych przez niego na utrzymanie własne i skarżącej - w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W wykonaniu powyższe wezwania pełnomocnik skarżącej w drodze pisma z dnia 30 listopada 2010 roku wskazał, że skarżąca nie jest w stanie uzyskać informacji dotyczących statusu majątkowego A.P., innych niż te, na które wskazywała wcześniej. A.P. nie jest jej małżonkiem, tylko pomaga jej w kosztach utrzymania. Pomoc ta jest konsekwencją przynależności do narodowości cygańskiej, która opiekuje się starszymi osobami we własnym gronie. Pełnomocnik ponownie wskazał, że skarżąca zamieszkuje z A.P. na zasadzie grzecznościowej. Nie pozostają oni we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż A.P. nie ma wobec skarżącej żadnych zobowiązań. Pomaga jej w podstawowych kosztach utrzymania, zapewniając mieszkanie i wyżywienie, nie będzie jednak ponosił innych kosztów, nie będąc do tego w jakikolwiek sposób zobowiązany. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wyjaśnić przede wszystkim należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić przy tym jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, w tym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie podkreślić należy, że wykładnia zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W sytuacji zaś gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, Referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma prawo żądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w świetle złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień oraz oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy bezspornym pozostaje fakt, iż skarżąca zamieszkuje wraz z A.P., z którym niewątpliwie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Bez znaczenia pozostają podnoszone przez pełnomocnika skarżącej argumenty wskazujące jakoby warunkiem prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego było istnienie zobowiązań A.P. względem skarżącej. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego ma bowiem wymiar faktyczny, a nie formalnoprawny. Przejawia się ono właśnie we wspólnym zamieszkiwaniu i łożeniu na utrzymanie osób wspólnie gospodarujących, w tym ponoszeniu choćby kosztów zakupu żywności. Istotne zatem znaczenie dla oceny możliwości płatniczych skarżącej, wobec wykazanego braku majątku, ma sytuacja majątkowa i dochodowa A.P., który dostarcza skarżącej środki na utrzymanie i wspólnie z nią zamieszkuje. Sytuacji tej, mimo wezwania, skarżąca jednak nie przedstawiła. Z kolei z nadesłanych szczątkowych informacji wynika jedynie, że A.P. uzyskuje dochód z tytułu świadczenia ZUS w wysokości 2.337,17 zł (wysokość świadczenia według wyciągu z rachunku bankowego z dnia 3 grudnia 2009 roku). Pozostałe zaś kwestie, w tym kwestia ewentualnego posiadania przez A.P. majątku w postaci nieruchomości, ruchomości oraz zasobów pieniężnych, a także oszczędności oraz wysokości miesięcznej kwoty wydatków na utrzymanie własne i skarżącej, nie zostały przez skarżącą wyjaśnione. Brak zaś powyższych informacji powiązany z niemożnością wskazania przez skarżącą kwoty środków przeznaczanych na własne utrzymanie skutecznie uniemożliwił Referendarzowi sądowemu ocenę możliwości płatniczych skarżącej z punktu widzenia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym także od wpisu sądowego od skargi. Z powyższych przyczyn Referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynie zaś wykazanie spełnienia tej przesłanki obligowałoby Referendarza sądowego do uwzględnienie wniosku w żądanym zakresie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504). Końcowo w tym miejscu zauważyć należy jedynie, że w postanowieniu z dnia 20 października 2010 roku (sygn. akt II FZ 518/10), wydanym po rozpoznaniu zażalenia skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 sierpnia 2010 roku (sygn. akt I SA/Łd 41/10) w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w analogicznym stanie majątkowym, Naczelny Sąd Administracyjny także zwracał uwagę na konieczność uwzględnienia sytuacji majątkowej A.P. przy rozpoznawaniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, wskazując na konieczność precyzyjnego wezwania skarżącej do wykazania składników majątku należącego do A.P. W niniejszej sprawie, jak już wskazano powyżej, skarżąca, pomimo kierowanego do niej dwukrotnie wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., nie przedstawiła niezbędnych informacji dotyczących majątku A.P.. Niewywiązanie się zatem z tego obowiązku powoduje, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Dodatkowo w tym kontekście uwagę zwraca akcentowany w piśmie 30 listopada 2010 roku brak możliwości uzyskania powyższych informacji przez skarżącą od A.P. wobec deklarowanej szczególnej więzi wynikającej z przynależności do narodowości cygańskiej i związanej z nią konieczności niesienia pomocy osobom starszym należącym do tej narodowości. Niewątpliwie udzielenie tego rodzaju informacji byłoby istotnym elementem owej pomocy niezbędnej skarżącej w zaistniałej sytuacji procesowej. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. (MSi)