I SA/Łd 1068/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W dniu 14 lipca 2008 r. K.O. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A.O., przy czym jedyną osobą osiągającą dochód w rodzinie jest jego żona, która otrzymuje rentę w wysokości 489,44 zł brutto. Skarżący jest natomiast bezrobotny, przebył dwa zawały i nie może obecnie znaleźć pracy. Jedynym wykazanym przez niego majątkiem był dom o pow. 150 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 0,55 ha. W ocenie strony dochody jego rodziny nie pozwalały na pokrycie kosztów sądowych, a charakter sprawy wymagał pomocy zawodowego doradcy. W uzupełnieniu wniosku skarżący złożył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające, że od dnia 17 września 2007 r. pozostawał zarejestrowany jako bezrobotny, a w okresie od 25 września 2007 r. do 24 marca 2008 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Nadesłał również formularz PIT 40 (roczne obliczenie podatku przez organ rentowy), potwierdzający osiągnięcie przez jego żonę w 2007 r. przychodu w wysokości 5.514,84 zł. Wyjaśnił również, że złożył wraz z żoną wnioski do banków w sprawie sporządzenia wyciągów z rachunków bankowych i zobowiązał się do ich dostarczenia natychmiast po ich otrzymaniu. Odnośnie do wysokości wydatków przeznaczanych na bieżące utrzymanie podniósł, że wszystkie płatności regulował przez Internet i będą one wynikać z wyciągów bankowych. Postanowieniem z dnia 10 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, nie uwzględnił wniosku skarżącego. W uzasadnieniu sąd przyjął, że podatnik nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, a w szczególności nie przedłożył, mimo wezwania, wyciągów z rachunków bankowych oraz oświadczenia o źródłach utrzymania domu. W złożonym w dniu 27 października 2008 r. piśmie zatytułowanym "odwołanie od postanowienia z dnia 10.10.2008 r." skarżący wyjaśnił, że zaciągnął z żoną w 2001 r. kredyt na zakup domu w Banku A, który to następnie spłacił w 2006 r. kolejnym kredytem zaciągniętym w Banku B w kwocie 165 tys. zł, przy czym na spłatę poprzedniego kredytu została przeznaczona kwota 115 tys., natomiast pozostała kwota 50 tys. została zaciągnięta w celu spłacania rat kredytu oraz ponoszenia kosztów utrzymania domu. Środki te zostały w całości wyczerpane. Skarżący ponownie wskazał, że pozostaje na utrzymaniu żony. Dodał jednak, że sporadycznie otrzymuje od 200 do 400 zł, jako wynagrodzenie za wykonane dorywcze prace, a także że uzyskuje niewielką pomoc finansową ze strony córki. Wskazał ponadto, że w chwili zaciągania kredytu w Banku A w 2001 r. pracował i dobrze zarabiał, natomiast kredyt w Banku B został uzyskany wyłącznie dzięki temu, że poprzedni kredyt spłacany był terminowo. Do powyższego pisma skarżący załączył m.in. wyciąg z rachunku bankowego małżonków O. prowadzonego przez Bank B za okres od kwietnia do października 2008 r., wyciąg z rachunku bankowego A.O. prowadzonego przez Bank C za analogiczny okres, zaświadczenie wystawione przez Bank B o aktualnym zadłużeniu skarżącego oraz zaświadczenie wystawione również przez Bank B o wysokości posiadanego przez małżonków O. kredytu oraz dokonanych wpłatach na jego poczet w okresie od maja do października 2008 r. Tytułem wyjaśnienia skarżący wskazał, że przelewy wykonywane z rachunku w Banku B na rachunek prowadzony przez Bank D, dokonywane były na prośbę kolegi, który nie mógł wpłacić gotówki bezpośrednio na swój rachunek bankowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.) wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu (w szczególności z użytego w nim określenia "gdy wykaże") wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. Strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, które podaje we wniosku. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9.9.2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z dnia 29.7.2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Rzeczą sądu jest ocena, czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych wykazała, że spełnia przesłanki do jego przyznania. Ponadto sąd, oceniając wniosek strony, powinien uwzględnić także i tę okoliczność, że udzielenie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, a w konsekwencji – przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie strony postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.). W niniejszej sprawie, w ocenie sądu, brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika bowiem, że ma on możliwość pełnego pokrycia kosztów postępowania sądowego (w tym m.in. pokrycia wpisu sądowego od skargi w kwocie 749,- zł), a także poniesienia we własnym zakresie kosztów zastępstwa procesowego. Kluczowe znaczenie dla oceny sytuacji finansowej małżonków O. ma treść wyciągu z rachunku bankowego posiadanego przez nich w Banku B, a także treść wystawionych przez ten bank zaświadczeń o wysokości ich zadłużenia w tym banku oraz o dokonywanych wpłatach na poczet tego zadłużenia. Z dokumentów tych wynika, że małżonkowie O. dokonują regularnych wpłat na poczet kredytu zaciągniętego w Banku B w 2006 r. po ok. 800-900 zł miesięcznie, a ponadto spłacają kredyt zaciągnięty w Banku E po ok. 250 zł miesięcznie. Z wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank B wynika ponadto, że skarżący do sierpnia 2008 r. co miesiąc spłacał dwa kolejne kredyty: zaciągnięty w Banku D po ok. 370 zł oraz w Banku F po ok. 219 zł. Łączne zadłużenie w Banku B małżonków O. wg stanu na 22 października 2008 r. przekracza 170 tys. zł. Odnośnie bieżących miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżących składają się na nie m.in. opłaty za użytkowanie telefonu (od 40 do 160 zł), za ochronę (61 zł), składka z tytułu ubezpieczenia na życie uiszczana na rzecz G Życie TU SA (157,93 zł), tv (48,- zł), opłaty za energię elektryczną (od 20 do 150 zł) i za wywóz śmieci (od 44 do 137 zł). Ponadto skarżący ponosi co trzy miesiące wydatek z tytułu zużycia gazu w różnych kwotach mieszczących się w przedziale od 200 do 870 zł. Z powyższego wynika, że skarżący stale ponosi szereg wydatków znacząco przekraczających potencjalne koszty związane z prowadzeniem sprawy przed tutejszym sądem. Regularność tych wydatków oraz ich rozmiary świadczą o tym, że skarżący pozostaje w sytuacji finansowej zdecydowanie lepszej od deklarowanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym przede wszystkim fakt spłacania szeregu kredytów, których łączna miesięczna wysokość dochodziła jeszcze w sierpniu 2008 r. do ok. 1.700 zł. Regulowanie tych świadczeń przy dochodach deklarowanych przez stronę (renta żony w wysokości niespełna 500,- zł brutto oraz sporadyczne przychody w wysokości 200-400 zł związane z dorywczymi pracami wykonywanymi przez skarżącego) byłoby oczywiście niemożliwe. Co więcej, wydatki te nie wyczerpują wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego i jego rodziny. Wśród tych ostatnich skarżący ponosi również takie, które z całą pewnością nie stanowią wydatków koniecznych dla utrzymania rodziny (składka z tytułu ubezpieczenia na życie, czy też opłaty za ochronę). W tym miejscu należy wskazać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana jedynie do osób pozostających w ubóstwie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Takie rozumienie przepisów o prawie pomocy jest powszechnie przyjęte w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/2004, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Stronę postępowania sądowego, która – jak w niniejszej sprawie – co miesiąc ponosi wydatki kilkukrotnie przewyższające należny wpis od skargi, nie sposób uznać za osobę na tyle ubogą, że konieczne jest przyznanie jej prawa pomocy choćby w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Na marginesie, jako nieprzekonującą sąd uznał tezę skarżącego, iż ubiegając się o uzyskanie kredytu w Banku B w 2006 r. (uzyskał wówczas kredyt w wysokości 165 tys. zł z okresem spłaty wynoszącym 20 lat) nie był zobowiązany do przedstawienia swojej sytuacji finansowej i wykazania, że posiada zdolność kredytową. Faktem powszechnie znanym jest bowiem, że banki nie udzielają kredytów w tak znacznych kwotach oraz na tak długi okres czasu bez uprzedniego upewnienia się, że kredytobiorca rzeczywiście dysponuje potencjalną możliwością spłaty zaciągniętego zobowiązania. Podobnie nie sposób dać wiary twierdzeniu skarżącego, że zaciągając kredyt refinansowy o 50 tys. zł przekraczający wysokość spłacanego kredytu, zakładał, że kwotę tę przeznaczy na spłatę kolejnych rat uzyskanego właśnie kredytu. Jeśliby nawet przyjąć, że istotnie skarżący założył taki plan, powinien nadal dysponować kwotą wystarczającą na prowadzenie postępowania sądowego. Reasumując, ponieważ z zawartych w aktach sprawy dokumentów wynika, że skarżący ma możliwość pełnego pokrycia kosztów postępowania sądowego oraz kosztów zastępstwa procesowego, brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie sprawy sąd, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. P.Pij.