I SA/Łd 1078/08

Dnia 19 listopada 2008 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 1078/08 Uzasadnienie D.D. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie sądu wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z uwagi na fakt, że przebywa obecnie w areszcie śledczym, skarżący nie wykazał dochodów. Skarżący jest właścicielem 350-metrowego domu w stanie surowym otwartym, 55-metrowego mieszkania oraz 2,5-hektarowej działki. Innego majątku nie wykazał. Wniosek nie zawierał również żadnego uzasadnienia. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 października 2008 r., pełnomocnik skarżącego zobowiązany został do wyjaśnienia, czy skarżący, oprócz posiadania działek nr 71/2 (o pow. 6996 m²) i nr 72/2 (o pow. 18742 m²), położonych w Ł., przy ul. A, nadal jest właścicielem działki nr 72/1 ([...]) przy ul. A w Ł., zabudowanej stacją benzynowa i motelem, a w przypadku w przypadku sprzedaży nieruchomości oznaczonej jako działka nr 72/1 – do doręczenia poświadczonego za zgodność odpisu aktu notarialnego sprzedaży ww. nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący wciąż jest właścicielem działek 71/2 i 72/2, natomiast właścicielem działki 72/1, zabudowanej stacją benzynową i motelem, jest A Sp. z o.o., do której to skarżący wniósł przedmiotową działkę aportem w październiku 2001 r. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W tym miejscu należy stwierdzić, iż skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarł żadnego uzasadnienia, ograniczając się do lakonicznego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Jednakże z dodatkowego oświadczenia, złożonego na wezwanie referendarza sądowego, jak również z akt administracyjnych, ustalono rzeczywisty stan majątkowy wnioskodawcy. Skarżący jest właścicielem dwóch działek – oznaczonych numerami 71/2 (o pow. 6996 m²) oraz 72/2 (o powierzchni 18742 m²), na której znajduje się duży, 300-metrowy dom w stanie surowym oraz budynek magazynowy. Wartość przedmiotowych działek jest wprawdzie przedmiotem sporu między skarżącym a organami podatkowymi, jednak nawet według akceptowanej przez skarżącego opinii biegłego – wartość tych działek w dniu 3 października 2001 r. (a więc w dniu dokonania przez skarżącego ich zakupu) wynosiła 181 700 zł. Z kolei organ podatkowy dysponuje opinią biegłego, który wycenił przedmiotową nieruchomość (również według stanu na dzień 3 października 20001 r.) na kwotę 732 100 zł. Obecnie, w związku z dużym wzrostem cen nieruchomości, wartości te byłyby wycenione niewątpliwie wyżej. Oznacza to, że skarżący dysponuje majątkiem o znacznej wartości. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się powszechnie, że dysponowanie przez wnioskodawcę majątkiem nieruchomym o znacznej wartości wyklucza w zasadzie przyznanie mu prawa pomocy, przy prawidłowym bowiem gospodarowaniu nim, powinien przynosić skarżącemu dochody wystarczające do pokrycia jego potrzeb (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2005 r., I OZ 1282/05). Dla oceny stanu majątkowego skarżącego nie bez znaczenia jest również inny fakt. Skarżący umową kupna sprzedaży z dnia 5 stycznia 2004 r., zawartą przed notariuszem, zbył 4900 udziałów (z posiadanych 5000) w spółce A sp. z o.o., o łącznej wartości 2 450 000 zł, z czego 1 000 000 zł zapłacone zostało skarżącemu w dniu zawarcia umowy, a pozostałe 1 450 00 zł w ratach kwartalnych po 72 500 zł przez okres kolejnych 5 lat. Nabywca udziałów poddał się, na zabezpieczenie należnych spłat, egzekucji w trybie art. 777 Kpc oraz wystawił weksel In blanco z deklaracją wekslową. Oznacza to, że skarżący dysponuje środkami finansowymi (wciąż nie upłynął okres spłaty udziałów), które pozwalają mu na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (w której wpis sądowy wynosi 200 zł). Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu. LF