I SA/Łd 1083/10

Dnia 21 grudnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Protokolant: Marta Aftowicz-Korlińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. oddala skargę. 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adw. J. T. kwotę 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ wskazał, że w dniu 12 kwietnia 2010 r. B. S. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za okres od stycznia 1994 r. do grudnia 1998 r., który motywowała trudną sytuacją zdrowotną. Podała, że pogłębiająca się choroba spowodowała trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz była przyczyną niedopilnowania jej wyrejestrowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawczyni wynikało, że uzyskuje ona dochód z tytułu zatrudnienia w wymiarze 1/4 etatu w wysokości 400 zł, a także pobiera świadczenie rentowe w kwocie 465,56 zł. B. S. nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie posiada innych zobowiązań, ani wierzytelności. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma żadnych osób na utrzymaniu. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 421,19 zł, zaś na zakup leków przeznacza kwotę rzędu 200 zł. Po analizie przedłożonych dokumentów, w dniu [...] r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia wniosku. Niezgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona zwróciła się do Prezesa ZUS z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Argumentowała, że zły stan zdrowia jest wystarczającym powodem umorzenia należności składkowych. Ponadto organ nie wziął pod uwagę wszystkich ponoszonych przez wnioskodawczynię wydatków, w szczególności kosztów związanych z leczeniem, a także kosztów utrzymania mieszkania. Do wniosku strona dołączyła: dowody wpłat w łącznej kwocie 408 zł tytułem abonamentu telewizyjnego za sześć miesięcy, fakturę VAT wystawioną przez Telekomunikację Polską S.A. na kwotę 70,94 zł wraz z potwierdzeniem zapłaty, dowód wpłaty 175 zł tytułem opłat za czynsz i media, dowód zapłaty 172,76 zł za leki, dowody dokonanych wpłat w łącznej kwocie 401,47 zł na rzecz C S.A. za okres czterech miesięcy, a także zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę na poczet należności [...] Urzędu Wojewódzkiego i ZUS oraz zaświadczenia lekarskie. Nadmieniła, że wykazane wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i zakupem leków w łącznej wysokości około 600 zł nie obejmują kosztów związanych z zakupem żywności, odzieży i artykułów higienicznych. Poinformowała, że obecnie uzyskiwane dochody uległy zmniejszeniu o 100 zł z uwagi na dokonane zajęcie. Z pozostającej do dyspozycji kwoty 700 zł, po dokonaniu opłat na mieszkanie i leczenie, pozostaje na zakup żywności kwota 100 zł na miesiąc. Wskazała, że ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia w wyższym wymiarze czasu pracy. Utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] r. Prezes ZUS wyjaśnił, że w świetle art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej "ustawa o sus") oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365; w skrócie "rozporządzenie"), a także art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o s.u.s. oraz o zmianie niektórych innych ustaw należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązania się z zobowiązań wobec organu rentowego. Taką szczególną sytuacją byłoby legitymowanie się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy lub brak jakichkolwiek świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub pomocy społecznej. Żaden z tych przypadków nie wystąpił w niniejszej sprawie. Organ podkreślił, że wnioskodawczyni otrzymuje wynagrodzenie za pracę oraz pobiera świadczenie rentowe. Ponadto w związku z zajęciem wynagrodzenia dokonywane są miesięczne potrącenia, a zatem egzekucja jest skuteczna i nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Prezes ZUS wskazał również, że wydając przedmiotową decyzję brał pod uwagę problemy zdrowotne strony, niemniej opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia zaległości. Od decyzji Prezesa ZUS B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżąca podniosła, tak jak w toku postępowania administracyjnego, że przyczyną powstania zaległości, której dotyczy wniosek o umorzenie była choroba. Obecnie strona nadal korzysta z pomocy lekarskiej. W ocenie skarżącej organ analizując sytuację materialną nie uwzględnił wszystkich miesięcznych wydatków, które wraz z lekami wynoszą około 700 zł i które w okresie zimowy wzrastają o około 300 zł z uwagi na konieczność zakupu opału. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 7 grudnia 2010 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu sprecyzował skargę zarzucając naruszenie: 1. art. 10 w związku z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej "K.p.a.") poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, polegające na uniemożliwieniu skarżącej wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i zgłoszenia dalszych wniosków dowodowych; 2. art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez bezzasadne przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazano, że w okresie na zapoznanie się z materiałem dowodowym sprawy skarżąca złamała nogę, w związku z czym nie miała możliwości skorzystać z powyższego prawa, a chciała złożyć dodatkowe dokumenty w postaci zaświadczeń lekarskich (załączone do pisma). Co więcej zaskarżona decyzja została wydana przed upływem siedmiodniowego terminu na wypowiedzenie się w kwestii zebranych dowodów. Ponadto organ nie wziął pod uwagę, że po odliczeniu od dochodów niezbędnych wydatków i potrąceń egzekucyjnych, skarżącej pozostaje na zakup żywności i odzieży kwota rzędu 100 zł. W tej sytuacji skarżąca będzie zmuszona ubiegać się o świadczenia z pomocy społecznej co nie jest zgodne ani z interesem obywatela ani z interesem publicznym. Na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. skarżąca złożyła dodatkowo zaświadczenie o korzystaniu z pomocy społecznej w latach 1998-2001 oraz aktualne zaświadczenie o stanie zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności należy odnieść się do poniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 10 w związku z art. 7 K.p.a. wskutek uniemożliwienia skarżącej wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i zgłoszenia dalszych wniosków dowodowych. Oba wskazane powyższej przepisy zawierają regulacje o charakterze procesowym, a zatem uchybienie im przez organ jest naruszeniem przepisów postępowania, które może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), jeżeli wspomniane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rację ma strona skarżąca wskazując, że kwestionowana skargą decyzja została wydana przed upływem wyznaczonego przez organ terminu na wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału dowodowego i zgłoszenie dodatkowych żądań. Jak jednak wynika z pisma będącego uzupełnieniem skargi oraz załączonych do niego dokumentów, zakres dowodów, jakie skarżąca chciała przedstawić organowi przed wydaniem decyzji, ograniczał się do zaświadczeń lekarskich obrazujących stan zdrowia strony. Podkreślić należy, że organ nigdy nie negował ani złego stanu zdrowia skarżącej, ani konieczności ponoszenia w związku z tym kosztów leczenia. Fakt ten był uwzględniony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek więc decyzja winna zostać wydana po upływie terminu wskazanego w zawiadomieniu z 6 lipca 2010 r., tym niemniej uchybienie to nie ma istotnego znaczenia dla kierunku załatwienia sprawy. Podobnie ocenić wypada okoliczność doznania przez skarżącą urazu uniemożliwiającego złożenie wskazanych wyżej dokumentów. Po pierwsze, organ nie miał wiedzy o tym zdarzeniu, po drugie zaś, dokumenty, które strona zamierzała przedłożyć nie wnosiły nic nowego do sprawy. Skarżąca na etapie postępowania sądowego złożyła również zaświadczenie o korzystaniu z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego i celowego. Należy zaznaczyć, że zaświadczenie dotyczy lat 1998-2001, podczas gdy organ ocenia sytuację wnioskodawcy na dzień wydania decyzji, a więc bierze pod uwagę aktualną sytuację w jakiej znajduje się strona. W skardze sformułowany został również zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Odnosząc się do podniesionych w tym zakresie zastrzeżeń zauważyć należy, iż nieuiszczenie należnych składek na ubezpieczenie społeczne stawia ubezpieczonego w pozycji dłużnika względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. O tym, czy zaległość ma zostać spłacona oraz w jaki sposób decyduje organ, jako wierzyciel. Przepisy, zarówno ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., przewidują możliwość przyznania zobowiązanemu posiadającemu zaległości składkowe, na jego wniosek, ulgi w spłacie zadłużenia polegającej m.in. na umorzeniu należności. Organ trafnie wywodzi, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, a zatem organ ma możliwość dokonania wyboru jednego z dwóch dopuszczalnych przez ustawę rozwiązań (umorzenie należności albo odmowa ich umorzenia). Taki charakter kontrolowanej decyzji wynika jednoznacznie z treści art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., jak i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W obu tych przepisach ustawodawca wyraźnie wskazuje, iż należności "mogą być umarzane", "Zakład może umorzyć należności". Powyższe oznacza, że przyznanie ulgi w spłacie zadłużenia nie jest obowiązkiem organu rentowego. Ponieważ zgodnie z art. 28 ust. 2 u.su.s., co do zasady, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, organ badał w pierwszej kolejności, czy taka przesłanka występuje w rozpatrywanej sprawie. Z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni nie znajduje się w żadnej z sytuacji wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., brak było zatem podstaw do uwzględnienia wniosku w oparciu o ten przepis. Należy przy tym odkreślić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ uzyskuje zaspokojenie swoich wierzytelności, co wskazuje na możliwość wyegzekwowania pełnej kwoty należności. Następnie organ rozważał, czy w sprawie wystąpiły przesłanki pozwalające na umorzenie należności ubezpieczonej, jako płatnika składek (art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s.), określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przepis rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie uregulować należności, gdyż to pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zobowiązana w toku postępowania przedstawiała dowody świadczące o problemach zdrowotnych, wskazywała też, że po odliczeniu niezbędnych kosztów utrzymania mieszkania i wydatków na leki pozostaje jej na wyżywienie i inne wydatki kwota około 100 zł. Dokonując oceny sytuacji życiowej zainteresowanej przez pryzmat przesłanek umorzenia zaległości, organ skonstatował, iż sytuacja ta choć jest trudna, nie jest jednak na tyle wyjątkowa by uzasadniała przyznanie ulgi w spłacie zadłużenia poprzez jego umorzenie. Zdaniem organu fakt, iż skarżąca posiada stałe źródło dochodów, z którego jest w stanie regulować zobowiązania inne niż te wobec ZUS, a także z którego są dokonywane skutecznie potrącenia egzekucyjne na poczet objętych wnioskiem należności pozwala uznać, że zaległości zostaną zaspokojone. Takiej oceny nie można uznać za dowolną. O jej trafności świadczy okoliczność, iż obok świadczenia rentowego, skarżąca otrzymuje dodatkowo wynagrodzenie ze stosunku pracy. Okoliczność ta tym bardziej uzasadnia prezentowany przez organ pogląd, iż istnieje realna szansa, że w przyszłości wnioskodawczyni spłaci przedmiotowe zadłużenie. Organ właściwie ustalił stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione przez stronę dowody, następnie dokonał ich oceny, a na końcu wskazał powody, które uzasadniały odmowę uwzględnienia wniosku. Decyzji tej nie można więc postawić zarzutu przekroczenia granic uznania administracyjnego. O tym, czy zostanie przyznana ulga w spłacie zadłużenia osobie ubiegającej się o nią decyduje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Takiej kompetencji nie ma natomiast sąd administracyjny, który bada jedynie zgodność z prawem działalności administracji publicznej, a w niniejszej sprawie legalność zaskarżonej decyzji. ZUS stwierdzając brak podstaw do umorzenia objętych wnioskiem zaległości nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W decyzji rozważono, czy w sprawie wystąpiły warunki umożliwiające przyznanie ulgi. Wydanie decyzji poprzedzone zostało postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej skarżącej. Organy orzekające wzięły pod uwagę podnoszone przez stronę okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a sformułowane na ich podstawie wnioski mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z podanych wyżej względów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji, a tym bardziej do stwierdzenia jej nieważności. Z uwagi na fakt, iż zakwestionowana decyzja jest zgodna zarówno z przepisami postępowania, jak i przepisami prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). J.Z.