I SA/Łd 1086/08

Dnia 10 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 10 września 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. F. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. F. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, tj. styczeń – grudzień 2005 roku p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 1086/08 Uzasadnienie A.F.K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, tj. styczeń-grudzień 2005 roku. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2008 r., pełnomocnik skarżącego zobowiązany został do złożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o statusie osoby bezrobotnej B.K., pobierającej bądź pozbawionej prawa do zasiłku dla bezrobotnych, lub innego zaświadczenia, świadczącego o jej aktualnym statusie zawodowym; złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę kont i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym rachunku związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej; przedstawienia wykazu wydatków na utrzymanie, z określeniem kwot przeznaczanych na dom, szkołę, leczenie i inne ewentualne opłaty, z wyjaśnieniem źródła ich finansowania, zważywszy, że zarówno skarżący jak i jego żona nie wykazują żadnych dochodów. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie sądu wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną E.K. oraz trójka dzieci w wieku od 12 do 8 lat. Skarżący posiada 190-metrowy dom oraz 47-metrowe mieszkanie. Utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczej, która w 2007 r. przyniosła 332 692,57 zł straty (przychód wyniósł 969 797,04 zł przy kosztach jego uzyskania w wysokości 1 302 489,61 zł). Nadpłata w podatku dochodowym za ten rok wyniosła 9 024 zł. W 2008 r. przychód stanowiący podstawię opodatkowania w podatku od towarów i usług wyniósł w lutym 41 934 zł, w marcu – 29 897 zł, w kwietniu – 56 192 zł, a w maju 130 480 zł. Również E.K. prowadzi działalność gospodarczą, która w 2007 r. przyniosła 4 752,52 zł straty (przychód – 312 332,20 zł, koszty – 317 084,72 zł). Nadpłata w podatku dochodowym wyniosła 37 392 zł. W 2008 r. do końca lipca osiągnęła przychód w wysokości 92 604,14 zł, a wydatki wyniosły 97 924,82 zł. Skarżący przedstawił szereg wyciągów bankowych, zarówno firmowych, jak i osobistych, z okresu do dnia 26 maja 2008 r. do dnia 26 sierpnia 2008 r. Złożył ponadto oświadczenie, wskazując na bieżące miesięczne wydatki: rata domu - 3900 zł, szkoła trójki dzieci – 1500 zł, jedzenie – 3000 zł, gaz - 1200 zł, energia – 400 zł. Wydatki zamykają się więc łącznie kwotą 10 000 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że ma wykorzystany kredyt w rachunku w wysokości 60 000 zł w koncie firmowym oraz 50 000 zł w koncie osobistym. Dodał również, że ma niezapłacone składki na ZUS oraz należności dla Urzędu Skarbowego od ponad 6 miesięcy. W związku z tym od czerwca likwidował prawie wszystkie punkty handlowe oraz zwolnił większość pracowników z formy własnej, jak i żony. Wobec powyższego, z uwagi na osiągane przez ostatnie lata straty przez firmę jego, jak i żony, nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W tym miejscu należy stwierdzić, iż wprawdzie z faktu prowadzenia działalności gospodarczej nie można wywodzić obowiązku czynienia oszczędności na wypadek sporów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2006 roku , sygn. II FZ 665/06, opubl. w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzecznictwo. Pod red. Bogusława Dautera, Warszawa 2007, str. 436), to osiąganie przychodów, ponoszenie kosztów ich uzyskania, wpływy na rachunki bankowe oraz dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku może uzasadniać przekonanie, iż strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 961/06 i z dnia 8 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 343/06, opubl. ibidem str. 438). Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2007 roku osiągnął przychód w wysokości 969 797,04 złotych, pokrywając koszty jego uzyskania w kwocie 1 302 489,61 zł. Wnioskodawca odnotowywał również wpływy na rachunki bankowe w wysokości do kilkudziesięciu tysięcy złotych (np. 37 394,17 zł w dniu 24 czerwca 2008 r., 23 000 zł w dniu 9 lipca 2008 r., 15 800 zł w dniu 11 sierpnia 2008 r.), a więc w wysokości znacznie przekraczającej koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 2000 zł). Posiadanie środków majątkowych, chociażby służących tylko do obrotu pomiędzy rachunkami bankowymi, w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala sądzić, iż ich niewielką część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący mógł przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa również argumentacja skarżącego, że działalność gospodarcza, która prowadzi, jak również działalność żony, od lat przynosi straty. Logika oraz doświadczenie życiowe podpowiadają, że nie prowadzi się działalności gospodarczej, a już prowadzoną kończy jeżeli – jak twierdzi skarżący – od długiego czasu nie przynosi ona dochodów. W tej sytuacji powstaje pytanie o źródło, z którego pokrywane były w tym czasie koszty działalności gospodarczej skarżącego, jak również źródło pokrywania wykazanych miesięcznych wydatków w wysokości 10 000 zł. Zdaniem Sądu osoba, która posiada środki na pokrycie kosztów niedochodowej działalności gospodarczej, jak również wydająca miesięcznie na utrzymanie 10 000 zł, jest również w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Kwestią wyboru strony pozostaje czy uiści ona opłaty sądowe, czy pokryje inne swoje wydatki nie związane z koniecznym utrzymaniem. Także konieczność spłaty kredytu na dom oraz kredytów w rachunku nie może stanowić przesłanki uzasadniającej zwolnienie od kosztów sądowych. Zaciąganie zobowiązań, w tym wobec instytucji finansowych, wskazuje bowiem, iż skarżący czuje się osobą zdolną do spłaty zaciągniętych zobowiązań, a w ocenie banku i innych pożyczkodawców posiada zdolność kredytową. Uwzględniając, iż strona skarżąca posiada wolne od obciążeń składniki majątkowe o znacznej wartości (dom oraz mieszkanie), zadłużenie, na które wskazuje skarżący, nie pozwala przyjąć, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie będzie się dla strony wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą skarżącego Sąd doszedł do wniosku, iż skarżący, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowił priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację ze strony tutejszego Sądu. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu. LF