I SA/Łd 1086/08

Dnia 29 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 29 października 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. F. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy postanawia: odmówić przyznania skarżącemu A. F. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 16 lipca 2008 r. A. F. K. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści tego pisma oraz dodatkowo złożonych dokumentów wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i trojgiem dzieci w wieku od 8 do 12 lat. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 190 m² i we współwłasności mieszkanie o powierzchni 47 m². Środki na utrzymanie skarżący uzyskuje z prowadzenia działalności gospodarczej, która w 2007 r. przyniosła 332 692,57 zł straty, przy czym przychód stanowił kwotę 969 797,04 zł. Za ten też rok skarżący wykazał nadpłatę w podatku dochodowym wynoszącą 9 024 zł. W 2008 r. przychód stanowiący podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług wyniósł odpowiednio: w styczniu - 19 022 zł, w lutym – 41 934 zł, w marcu - 29 897 zł, w kwietniu - 56 192 zł i w maju - 130 480 zł. Skarżący podał, iż również jego żona prowadzi działalność gospodarczą, która w 2007 r. przyniosła 4 752,52 zł straty, przy przychodzie w wysokości 312 332,20 zł. Wykazana przez E. K. nadpłata w podatku dochodowym za 2007 r. wyniosła 37 392 zł. W do końca lipca 2008 r. żona skarżącego osiągnęła przychód z działalności gospodarczej w wysokości 92 604,14 zł, ponosząc koszty jego uzyskania w kwocie 97 924,82 zł. Skarżący oświadczył, iż miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą 10 000 zł i składają się na nie: 3 900 zł z tytułu raty w spłacie domu, 1 500 zł tytułem opłat za szkołę dzieci, 3 000 – na jedzenie, 1 200 zł – należność za gaz i 400 zł za energię elektryczną. Wnioskodawca wskazał też, iż ma zadłużenie na firmowym rachunku bankowym w wysokości 60 000 zł oraz na rachunku osobistym w kwocie 50 000 zł. Poinformował nadto o zaległościach w płatności składek ZUS oraz regulowaniu należności skarbowych. Zaznaczył, iż w związku z powyższym zlikwidował prawie wszystkie punkty handlowe oraz zwolnił większość pracowników w firmie swojej i żony. Postanowieniem z dnia 10 września 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik A. F. K. podniósł, iż informacje podane przez stronę we wniosku i dodatkowo złożonych dokumentach świadczą o trudnej sytuacji rodzinnej skarżącego, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał również, iż z uwagi na ciążące na stronie obowiązki wynikające z konieczności spłaty kredytów i ponoszenia kosztów utrzymania rodziny, zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej spowodowałoby nieodwracalnie trudną sytuację materialną rodziny podatnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 245 § 1 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania wnioskodawcy prawa pomocy albo w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i jest przyznawane osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). albo w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie jedynie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez stronę, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od obowiązku uiszczenia tego rodzaju należności stanowią odstępstwo od konstytucyjne zasady ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającej z art. 84 Konstytucji RP. Podkreślić więc należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy, będącego formą dofinansowania z budżetu państwa, winno stanowić wyjątek, a nie zasadę. W związku z powyższym dotyczyć może jedynie takich sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącego, z punktu widzenie możliwości ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych, Sąd doszedł do wniosku, iż obciążenie A. F. K. kosztami sądowymi nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny skarżącego. Podkreślić należy, iż przekazane Sądowi informacje dotyczące rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego są ze sobą sprzeczne. Z jednej bowiem strony wnioskodawca wskazuje na brak jakichkolwiek dochodów rodziny, z drugiej natomiast podaje, iż miesięczne wydatki rodziny wynoszą 10 000 zł, nie ujawniając jednocześnie źródła ich finansowania. Ponadto okoliczność zaciągnięcia zobowiązań wobec banku dowodzi, iż w ocenie tego podmiotu skarżący znajduje się w dobrej kondycji finansowej, a posiadany przez niego majątek daje gwarancję spłaty zadłużenia. W tej sytuacji dane świadczące o nieposiadaniu środków pieniężnych koniecznych do utrzymania rodziny uznać należało za niewiarygodne. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż od strony postępowania sądowego można wymagać by, dla pokrycia wydatków związanych z prowadzeniem procesu, znalazła pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie SN I CZ 99/80 z dnia 24 lipca 1980 r., Lex 8257, postanowienie WSA z 14 października 2005 r. II SA/Gd 618/05, Lex nr 235275). Przez wydatki niezbędne rozumieć należy koszty konieczne służące pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb rodziny, do których zaliczyć należy środki na wyżywienie, ubranie i zamieszkanie. Instytucję prawa pomocy, nie bez przyczyny określa się często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być zatem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Obniżenie standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu, a taka sytuacja zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. JZ