I SA/Łd 1093/04

Dnia 19 stycznia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA B. Klimowicz (spr.), Sędzia NSA A. Cudak, Asesor WSA C. Koziński, Protokolant J. Wegner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2005 roku sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją z dnia [...] adresowaną do E. A., J. G., H. K. i M. K. Prezydent Miasta P. ustalił wymiar podatku od nieruchomości za 2004 rok na kwotę 3.832,30 złote. W dniu 31 marca 2004 roku doręczyciel korespondencji Urzędu Miejskiego w P., usiłując doręczyć M. K. wspomnianą wyżej decyzję, na kopercie zamieścił adnotację "Zwrot – Odmowa przyjęcia 31.03.2004". W dniu 24 sierpnia 2004 roku do Urzędu Miejskiego w P. wpłynęło pismo od M. K., w którym poinformował o nieotrzymaniu decyzji w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za 2004 rok. Organ podatkowy I instancji, pismem doręczonym skarżącemu w dniu 27 sierpnia 2004 roku, wyjaśnił, iż przedmiotowa decyzja została wydana w dniu [...] i w czterech egzemplarzach wysłana do współwłaścicieli nieruchomości, a także zacytował treść art. 153 ustawy – Ordynacja podatkowa (do pisma załączono kserokopię koperty). W dniu 8 września 2004 roku M. K. wniósł odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...]. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu podniesiono, iż zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia stronie decyzji. Zdaniem organu II instancji zaskarżona decyzja została doręczona stronie w dniu 31 marca 2004 roku, o czym ma świadczyć adnotacja na kopercie przesyłki pocztowej. Zgodnie bowiem z art. 153 § 1 Ordynacji podatkowej jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez pocztę lub w inny sposób, a taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, pismo zwraca się do nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo wraz z adnotacją włącza się do akt sprawy. W takim przypadku uznaje się, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata. Termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 14 kwietnia 2004 roku. Odwołanie zostało sporządzone w dniu 2 września 2004 roku i złożone w siedzibie organu I instancji w dniu 8 września 2004 roku, a zatem zostało złożone po upływie ustawowego terminu. Organ II instancji tym samym stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania, co w konsekwencji spowodowało, iż odwołanie jest niedopuszczalne. Fakt, iż w dniu 27 sierpnia 2004 roku organ I instancji ponownie doręczył M. K. decyzję uprzednio doręczoną w dniu 31 marca 2004 roku, nie niweczy skuteczności doręczenia mającego miejsce w dacie wczesniejszej i nie powoduje, że termin do wniesienia odwołania zostaje zachowany. W skardze z dnia 25 października 2004 roku M. K. podniósł, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nieprawidłowo ustaliło, że adnotacja o odmowie przyjęcia pisma została sporządzona w wyniku odmowy przyjęcia przesyłki przez niego, gdyż w rzeczywistości doręczyciel usiłował doręczyć przesyłkę sąsiadowi skarżącego. Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podnosząc w uzasadnieniu, że brak jest podstaw do wywodzenia, że listonosz usiłował doręczać przesyłkę sąsiadowi, bowiem ani w ustawie Ordynacja podatkowa, która ma w tym przypadku zastosowanie, ani w ustawie z dnia 12 stycznia 2003 roku – Prawo pocztowe (Dz.U. Nr 130, poz. 1188 ze zm.) nie jest znane doręczenie przesyłki przez zmuszenie do jej odbioru sąsiada lub innej osoby, która nie jest adresatem. Jeżeli osoba nie jest adresatem przesyłki i nie chce odebrać przesyłki, która oczywiście nie jest do niej skierowana, to żaden listonosz nie dokonuje adnotacji na przesyłce, gdyż nie ma takiej potrzeby. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w sytuacji, gdy dokonano stosownej adnotacji na przesyłce brak jest podstaw do wywodzenia, że organ podatkowy jest zobowiązany do przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania w tym zakresie, bowiem ustawodawca precyzyjnie określił, kto ma dokonać adnotacji i kiedy taka adnotacja ma mieć miejsce – dzieje się tak wyłącznie gdy adresat odmawia przyjęcia pisma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyposażony został w funkcje kontrolne, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, Sąd ogranicza się jedynie do zbadania zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). Doręczanie pism w postępowaniu podatkowym reguluje rozdział 5 działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Zgodnie z art. 144 tej ustawy organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez upoważnione osoby. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w zaskarżonym postanowieniu (jak i w odpowiedzi na skargę) przyjęło, że przesyłka zawierająca decyzję z dnia [...] została doręczona przez pocztę. Ustalenie to nie ma żadnego oparcia w zgromadzonym materiale. Koperta z adnotacją "Zwrot - odmowa przyjęcia" nie zawiera żadnego stempla pocztowego. W rozpoznawanej sprawie przesyłka zawierająca decyzje z dnia [...] powierzona została (w celu doręczenia) pracownikowi organu podatkowego. Pracownik ten zamieścił na przesyłce adnotację: "Zwrot – Odmowa przyjęcia". Analiza stanu faktycznego w sprawie nakazuje stwierdzić, iż całkowicie chybiona jest argumentacja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., zawarta w odpowiedzi na skargę, a dotycząca postanowień ustawy z dnia 12 czerwca 2003 roku Prawo pocztowe (Dz.U. Nr 130, poz. 1188 ze zm.). W myśl art. 1 tej ustawy określa ona zasady wykonywania działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług pocztowych w obrocie krajowym lub zagranicznym, zwanej dalej "działalnością pocztową". Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie sposób mówić, iż doręczenie decyzji podatkowej przez Urząd Miejski w P., działającego jako organ podatkowy, jest działalnością gospodarczą. Powracając do regulacji zawartej w ustawie – Ordynacja podatkowa należy zauważyć, iż ustanowiono w niej dwa reżimy doręczeń: zwykły i zastępczy. Zgodnie z treścią art. 145 w związku z art. 148 Ordynacji podatkowej pisma doręcza się stronie, a gdy działa przez przedstawiciela – przedstawicielowi, lub jeśli ustanowiła pełnomocnika – pełnomocnikowi w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Pisma mogą być również doręczane w siedzibie organu podatkowego lub w miejscu pracy adresata (doręczenie zwykłe). Doręczenie zastępcze reguluje art. 149 powołanej wyżej ustawy, który stanowi, iż w razie nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi; zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Ustawa w tym zakresie nie przewiduje instytucji odmowy przyjęcia pisma, wręcz przeciwnie doręczenie w ten sposób dopuszczalne jest jedynie w przypadku, gdy domownik, sąsiad lub dozorca domu podejmą się oddania pisma adresatowi. Stosownie do treści art. 152 § 1 Ordynacji podatkowej odbierający pismo potwierdza doręczenie pisma własnoręcznym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia. Jeżeli odbierający pismo nie może potwierdzić doręczenia lub uchyla się od tego, doręczający sam stwierdza datę doręczenia oraz wskazuje osobę, która odebrała pismo, i przyczynę braku jej podpisu (art. 152 § 2 ordynacji). Przepis art. 152 służy udokumentowaniu dwóch faktów: ustalenia osoby, której doręczono pismo, co wskazuje na rodzaj doręczenia oraz udokumentowanie daty doręczenia pisma, która będzie podstawą do określenia początku biegu terminów procesowych, zachowania terminów służących wykonaniu czynności procesowych lub skorzystania z uprawnień procesowych. W ten sam sposób należy się odnieść do wymogów jakie powinna spełniać adnotacja o odmowie przyjęcia pisma, o której mowa w art. 153 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z treścią art. 153 Ordynacji podatkowej jeśli właściwy adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez pocztę lub w inny sposób, pismo zwraca się nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy oraz uznaje się, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata. Adnotacja ta powinna pozwolić na ustalenie osoby, która odmówiła przyjęcia pisma oraz daty tej odmowy. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adnotacja ta nie może dokumentować jedynie faktu odmowy przyjęcia pisma oraz daty tej odmowy. Ustanowiona w art. 153 § 2 Ordynacji podatkowej fikcja doręczenia umożliwia skuteczne prowadzenie czynności postępowania jednakże jest ona tylko wyjątkiem od zasady doręczania pism i jako taka musi być stosowana ze szczególną ostrożnością. Instytucja ta nie może pozbawiać podatnika prawa udziału w postępowaniu. Z tych względów dokumentacja odmowy przyjęcia pisma nie powinna pozostawiać żadnych wątpliwości, co do osoby, która odmówiła jego przyjęcia. Dowód doręczenia adresatowi pisma w sprawie przez pracownika organu podatkowego podlega ocenie organu podatkowego. Organ podatkowy, w myśl art. 191 Ordynacji podatkowej, ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a w toku postępowania organy podatkowe mają obowiązek podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 cytowanej ustawy). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi akta sprawy nie pozwalają stwierdzić, czy osobą, która odmówiła przyjęcia pisma zawierającego zaskarżoną decyzję był adresat - skarżący. Sporządzona przez doręczyciela adnotacja jest lakoniczna i nie pozwala nawet domniemywać czy odmawiającym przyjęcia przesyłki był skarżący, jego sąsiad, czy też inna osoba. Nie sposób twierdzić, iż organ podatkowy podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Skutkuje to tym, że przeprowadzone postępowanie nie budzi zaufania do organów podatkowych. W celu prawidłowego ustalenia daty doręczenia decyzji podatkowej M. K. konieczne jest ustalenie osoby, która odmówiła przyjęcia pisma w dniu 30 marca 2004 roku. W tym celu wydaje się uzasadnione dopuszczenie dowodu z zeznań sąsiada skarżącego, który rzekomo miał odmówić przyjęcia przesyłki oraz doręczyciela, który sporządził przedmiotową adnotację. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 ust. 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.