I SA/Łd 1098/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenie w zakresie podatku od towarów i usług zobowiązania podatkowego za maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień 2003r.. p o s t a n a w i a: przyznać "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1.000 zł (tysiąc złotych). W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 13 sierpnia 2008r., wzywające Spółkę do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1780 zł, pismem z dnia 10 października 2008 r. skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tego wpisu. Do wymienionego pisma załączyła; zaświadczenie Banku A z dnia 8 października 2008r.; bilans za 2007r. rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31 grudnia 2007r. oraz zestawienie obrotów i sald za okres 1 stycznia 2008r. – 30 czerwca 2008r. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 15 października 2008 r. skarżąca spółka w dniu 30 października 2008 r. nadesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (PPPr), w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych W uzasadnieniu wniosku Spółka "A" wskazała, że aktualnie zaniechała prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży detalicznej mięsa i wyrobów mięsnych oraz hurtowej sprzedaży paliw z uwagi na prowadzoną wobec Spółki egzekucję, wiążącą się z zajęciem rachunku bankowego Spółki. Według wnioskodawcy, Spółka nie osiąga dochodów z działalności, znajduje się w złej kondycji finansowej, nie posiada środków pieniężnych i nie reguluje swoich zobowiązań. Nie posiada również majątku trwałego ani ruchomego. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 50 tys. zł, zaś rok 2007 Spółka zakończyła ze stratą w wysokości 117.260,04 zł. Na rachunku bankowym Spółka posiada środki w kwocie 3.746,24 zł, które jednakże z uwagi na obciążenie tego rachunku tytułami egzekucyjnymi nie są dostępne W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2008r. strona skarżąca uzupełniła wniosek poprzez złożenie zeznań podatkowych dla potrzeb podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2006 i 2007, a także deklaracje VAT-7 za miesiące od lipca do października 2008r., w których zadeklarowano nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do rozliczenia w kolejnym miesiącu, w kwotach od 15 do 17 tysięcy . Spółka nadesłała też trzy wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank A z września, października i listopada 2008r., z których wynika, że w tym okresie Spółka posiadała na rachunku środki w wysokości 3.746,24 zł i 14,16 USD. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2009r. przyznano Spółce prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1.000 zł. We wniesionym w dniu 26 stycznia 2009r. sprzeciwie Spółka zarzuciła niewłaściwą interpretację jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniosła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wyraźnie zaznaczyła, że żąda przyznania zwolnienia od kosztów sądowych w całości z uwagi na brak środków płatniczych. Wyjaśniła, że kapitał zakładowy wskazany w bilansie stanowi pozycję określającą niepodzielny zysk za lata 1997 – 2001 oraz z dopłat wspólników, kapitał ten znosi się ze wszystkimi stratami, co oznacza, że kapitały własne są minusowe. Zdaniem Spółki, w 2007 roku sytuacja Spółki nie uległa poprawie, a zobowiązania w kwocie 350.000 zł, które w ocenie referendarza sądowego zostały spłacone, faktycznie przeksięgowano ze zobowiązań krótkoterminowych do długoterminowych. Oświadczyła nadto, że od lutego 2008r. Spółka nie zatrudnia żadnego pracownika oraz nie spłaca zobowiązań. Wojewódzki Sąd administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej określa przepis art. 246 § 2 ppsa. I tak, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w przepisie art. 246 § 2 ppsa zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I GZ 173/08 opubl. CBOIS). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności podnieść należy, że wskutek wniesienia przez Spółkę sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2009r. postanowienie to utraciło moc, co oznacza, że przyznane stronie prawo pomocy przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu ponad kwotę 1.000 zł wygasło. Zauważyć też należy, że w piśmie z dnia10 października 2008r. strona skarżąca wystąpiła z żądaniem zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, natomiast wypełniając urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, który załączyła do wskazanego pisma, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Trudno zatem uznać, że Spółka w sposób wyraźny, jak podnosi w sprzeciwie, wnosiła o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Biorąc jednak pod uwagę treść żądania zawartego w formularzu PPPr i treść sprzeciwu Sąd przyjął, że żądanie Spółki dotyczy całości kosztów, nie zaś tylko z wpisu od skargi, pomimo że zakres żądania nie jest dla Sądu wiążący, a ocena zasadności tego żądania, jak wskazano wyżej, należy do Sądu. Rozpoznając z kolei merytorycznie wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, że wniosek ten zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie. Spółka nie jest bowiem w stanie ponieść kosztów sądowych na które aktualnie składa się wpis od skargi w kwocie przekraczającej 18 tys. zł. Porównanie wysokości wpisu należnego od skargi (1780 zł) z danymi wynikającymi z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz ze złożonych przez Spółkę dokumentów księgowych, podatkowych i bankowych, dowodzi wszak, że Spółka nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przede wszystkim złożone Sądowi kserokopie zeznań podatkowych dla potrzeb podatku dochodowego od osób prawnych (CIT-8) za rok 2006 i 2007 wskazują, że Spółka prowadziła w tym okresie działalność ze stratą. Deklaracje VAT-7 za miesiące od lipca do października 2008 r. czynią z kolei prawdopodobne twierdzenie Spółki, że w zasadzie nie prowadziła ona w tym okresie działalności gospodarczej. Jedynie bowiem w lipcu 2008 r. obrót Spółki wyniósł 30.195 zł (netto), natomiast w kolejnych miesiącach Spółka nie wykonała żadnych czynności opodatkowanych. Ze złożonych Sądowi wyciągów bankowych wynika również, że na rachunku Spółki znajdują się środki w wysokości 3.746 zł oraz 14 USD, z zaświadczenia bankowego z dnia 8 października 2008 r. zaś, że środki te nie są dla Spółki dostępne, bowiem rachunek jest obciążony tytułami egzekucyjnymi. Z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2007r. wynika z kolei, że na aktywa Spółki składają się zasadniczo należności krótko i długoterminowe, a Spółka nie posiada środków trwałych ani towarów handlowych. W ocenie Sądu, Spółka jest w stanie partycypować w uiszczeniu tegoż wpisu, posiada bowiem dostateczne środki, by uiścić kwotę 1.000 zł tytułem tego wpisu. Pomimo twierdzeń o braku jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie pełnych kosztów postępowania, ponosiła miesięcznie, co wynika ze złożonych deklaracji VAT-7, wydatki na nabycie towarów i usług w wysokości 5 tys. zł, jak również w okresie od lipca od października 2008r. wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w wysokości od 15 do 17 tys., którą zadeklarowała do przeniesienia na pokrycie podatku VAT w kolejnych miesiącach. Z akt sprawy nie wynika też, aby pomimo trudnej sytuacji finansowej, Spółka podjęła działania zmierzające do uzyskania zwrotu bezpośredniego tej nadwyżki. Przemilczała również przyczyny takiego rozdysponowania wskazanej nadwyżki, jak i okoliczność nie podjęcia na przestrzeni lat 2006 i 2007 działań zmierzających do wyegzekwowania wynikających z bilansu należności od swoich kontrahentów (pozycja "należności dochodzone na drodze sądowej"). Ze sprzeciwu, pośrednio wynika również, że powołując Spółkę wspólnicy przewidzieli w umowie możliwość wniesienia dopłat w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych i że dopłaty takie wspólnicy ponosili. We wniosku nie wykazano jednak, że wspólnicy nie byli w stanie uiścić dopłat na rzecz Spółki, w celu pokrycia kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowił jak w sentencji. TF