I SA/Łd 1130/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postępowanie w sprawie toczy się ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. ustalającą wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego do skargi (3.267 zł) skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z bezrobotnym synem, a utrzymuje się z dochodów z tytułu umowy o pracę na ½ etatu w wysokości 1.200 zł brutto miesięcznie. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz że został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych. W uzupełnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego, wyjaśnił, że mieszkanie, w którym przebywa wnioskodawca, stanowi własność jego syna; syn też pokrywa wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (216 zł za energię elektryczną oraz 439 zł czynszu). Skarżący nadesłał także kopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2011 r., zawierającego informację, że uzyskał w tym czasie, z tytułu zatrudnienia w spółce A sp. z o.o., dochód w wysokości 8.733 zł. Z przedstawionego zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach wynikało, że od 1 września 2012 r. skarżący zatrudniony jest w B sp. z o.o. z siedzibą w Ł. w wymiarze ½ etatu, z wynagrodzeniem w wysokości 1.000 zł brutto. Skarżący nadesłał także zawartą w 1998 r. umowę majątkową małżeńską wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym i jego żoną. Równocześnie oświadczył, że z żoną pozostaje w faktycznej separacji i nie ma żadnej wiedzy dotyczącej jej sytuacji majątkowej i finansowej. W kolejnym piśmie skarżący przyznał, że jest właścicielem 300 udziałów w spółce A , które nabył za 2.000 zł, jest jedynym udziałowcem tej spółki oraz że w jej bilansie za 2011 r. wykazano stratę. Ponadto skarżący ujawnił, że posiada 20 udziałów o wartości 2.000 zł w spółce C, zajętych jednak przez urząd skarbowy. Oświadczył nadto, że spółka od 4 lat nie prowadzi działalności z uwagi na brak środków na jej rozwój i przez ten czas przynosiła straty. Postanowieniem z [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, przyjmując że nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Zdaniem referendarza, oświadczenia strony budziły uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności ze stanem rzeczywistym. Wątpliwości dotyczyły między innymi oświadczenia wnioskodawcy o pokrywaniu przez bezrobotnego syna kosztów utrzymania mieszkania. Skarżący uchylał się również od wskazania sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych swojej żony, zasłaniając się umową majątkową małżeńską. Wreszcie we wniosku o prawo pomocy w ogóle nie wykazał wartości posiadanego majątku w formie udziałów w spółkach prawa handlowego. Informacje te, i to także w stanie niekompletnym, ujawnił dopiero na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynikało bowiem, że skarżący sprawuje również funkcję Prezesa Zarządu w spółce B oraz jest wiceprezesem zarządu D sp. z o.o. (KRS 0000142202), w której posiada udziały o wartości 50.000 zł. W sprzeciwie od powyższego postanowienia podniesiono, że skarżący starał się przedstawić swoją sytuacją finansową w sposób możliwie szczegółowy i pełny, ale aż do momentu otrzymania wezwań nie miał świadomości konieczności podawania informacji w zakresie posiadanych udziałów, po pierwsze, dlatego że ich wysokość zasadniczo była niewielka, a po drugie – z uwagi na to, że formularz nie posiadał rubryki, która stanowiłaby wskazówkę o konieczności wpisania również tych informacji. Zwrócono również uwagę, że skoro skarżący wzywany był do udokumentowania wysokości zysków lub strat z tytułu udziału w spółkach A oraz C , to niezrozumiałe było pominięcie w wezwaniu również spółki D. Skarżący zauważył dalej, że sam fakt posiadania udziałów bez zbadania, czy dana spółka przynosi zysk, nie pozwalało na uznanie, że posiada lub osiąga dochód inny niż z umowy o pracę. Brak też było podstaw do twierdzenia, że uchyla się od wskazania sytuacji majątkowej i płatniczej żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270; dalej "P.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę, ubiegającą się o to prawo, powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – a tego dotyczy wniosek strony – określa art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli strona nie wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd odmówi uwzględnienia wniosku. W praktyce wykazanie okoliczności wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powinno w pierwszej kolejności nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym strony, oddającego w sposób pełny i zgodny z rzeczywistością jej sytuację. Również uzupełniające wyjaśnienia strony, składane w odpowiedzi na wezwanie sądu, winny spełniać wyżej wspomniane standardy zupełności i prawdziwości. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). W niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego, składane również na wyraźne wezwanie sądu, budzą uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistym stanem majątkowym i finansowym strony. Po pierwsze, jak słusznie zauważył referendarz, twierdzenie jakoby strona nie ponosiła żadnych kosztów utrzymania mieszkania, w którym przebywa, w zestawieniu z oświadczeniem, że koszty te ponosi wyłącznie piętnastoletni syn skarżącego, bezrobotny i nie dysponujący żadnymi dochodami, razi swoją sztucznością. Zwykłe doświadczenie życiowe podpowiada, że nie jest możliwe ponoszenie wydatków przez osobę, która nie uzyskuje (oficjalnie) żadnych dochodów. W tej sytuacji musi też budzić zdziwienie postawa skarżącego, który nie partycypuje w utrzymaniu mieszkania, mimo że w nim przebywa. Co więcej z oświadczeń strony wysnuć można wniosek, że w istocie nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, co oczywiście jest założeniem z gruntu nieracjonalnym. Już z tego tylko powodu oświadczenia podatnika o jego sytuacji majątkowej i finansowej trudno uznać za rzetelne, zmierzające do wyjaśnienia sądowi w sposób lojalny i otwarty rzeczywistej jego sytuacji. Po drugie, nie bez znaczenia dla oceny wniosku jest fakt celowego pomijania - zarówno samym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w późniejszych oświadczeniach - istotnych elementów majątku posiadanego przez skarżącego. Przypomnieć należy, że w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w ogóle nie wykazał majątku w postaci udziałów w spółkach prawa handlowego. Dopiero wyraźnie wezwany przez referendarza przyznał, że posiada udziały w dwóch spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością (A oraz C). Jakkolwiek można się zgodzić, że sama wartość udziałów w tych spółkach nie jest znacząca, to nie sposób obronić tezy, że prawo własności tych spółek jest okolicznością bez większego znaczenia dla oceny wniosku (a tezę taką można wysnuć wprost z treści sprzeciwu). Z bilansu spółki C wynika, że na koniec 2011 r. posiadała ona zapasy o wartości ponad 500 tys. zł, a zatem prowadziła w owym czasie działalność o znaczących (w zestawieniu z wysokością wpisu) rozmiarach. Co więcej, od skarżącego, który został przez referendarza wprost wezwany do ujawnienia swojej roli w ww. spółkach, można było wymagać, by ujawnił również, że posiada udziały, czy też pełni funkcje, w innych jeszcze spółkach. Z danych dostępnych w Internecie na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości, wynika, że oprócz wspomnianej w postanowieniu referendarza D sp. z o.o. w Ł. ([...]), w której skarżący pełni funkcję wiceprezesa zarządu oraz posiada udziały o wartości 50.000 zł, pełni również funkcję prezesa zarządu w E sp. z o.o. w Ł. ([...]), a także jest członkiem rady nadzorczej w F SA w Łodzi ([...] ). Brak jakichkolwiek informacji co do tak szeroko zakrojonej działalności gospodarczej skarżącego oraz udziału w zarządzaniu podmiotami gospodarczymi, świadczyć może jedynie o celowym pominięciu tych okoliczności przez skarżącego. Nie sposób zatem twierdzić, że skarżący w sposób rzetelny i pełny wykazał swoją sytuację majątkową i finansową, a w konsekwencji, że wykazał przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. P.C.