I SA/Łd 1131/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 21 lutego 2018 r., wydanego w przedmiocie wniosku A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] UNP:[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2012 roku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. 2 A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. W. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą skarżącej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2012 r. W treści skargi zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w związku z trudną sytuacją finansową spółki. Ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach oraz dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że 7 listopada 2017 r. ogłoszona została upadłość spółki. Spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Nie posiada żadnych nieruchomości ani środków trwałych. Kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł. Zysk za okres od 6 listopada do 31 grudnia 2017 r. wyniósł 50.496 zł. Na rachunku bankowym spółki znajduje się kwota 223.349 zł. Z nadesłanego rachunku zysków i strat na dzień 6 listopada 2017 r., poprzedzający ogłoszenie upadłości spółki wynika, że okres od 1 stycznia do 6 listopada 2017 r. zamknęła zyskiem bilansowym w wysokości 101.584 zł. Z zeznania podatkowego za ten sam okres wynika jednak, że spółka poniosła stratę podatkową w wysokości 107.650 zł., przy przychodach na poziomie 4.448.533 zł. Szacunkowa wartość majątku spółki wynosi ok. 899.426 zł i składają się na nią towary o wartości ok. 229.406 zł i należności krótkoterminowe o wartości 669.337 zł oraz środki pieniężne w wysokości 682 zł. W postanowieniu o ogłoszeniu upadłości prognozowane koszty postępowania upadłościowego oszacowano na kwotę ok. 62.000 zł. Postanowieniem z 21 lutego 2017 r. referendarz sądowy przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od połowy wpisu od skargi oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że zgodnie aktualną linią orzecznictwa koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, ponieważ są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka. Należy zatem zrównać je z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. Jednocześnie wskazał, że realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Konstatując referendarz stwierdził, że syndyk masy upadłości dysponuje środkami umożliwiającymi pokrycie kosztów postępowania upadłościowego i zaspokojenie znacznej części wierzytelności spółki, co uzasadnia częściowe uwzględnienie wniosku i przyznanie stronie prawa pomocy poprzez zwolnienie od połowy wpisu sądowego od skargi. W sprzeciwie od postanowienia referendarza strona skarżąca wniosła o jego zmianę i przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie uwzględniającym w całości wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdziła, że upadłość, którą sąd ogłosił wobec skarżącej spółki oznacza, że utraciła ona zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Odnosząc się do twierdzenia referendarza o zaliczeniu kosztów sądowych ponoszonych przez syndyka do pierwszej kategorii kosztów w rozumieniu art. 342 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 z późn. zm., dalej u.p.u.) stwierdził, że przepis ten wskazuje szereg należności, których zaspokojenie nie jest wartościowane, a zatem powinno być dokonywane równolegle, bez jakiegokolwiek pierwszeństwa w ramach tej kategorii. Ponadto wskazał na brzmienie art. 343 i 344 u.p.u., zgodnie z którymi zaspokojenie kosztów wskazanych w art. 343 u.p.u. ma pierwszeństwo w stosunku do tych, o których stanowi art. 342 u.p.u. i podlega zaspokojeniu w miarę wpływu stosownych sum do masy upadłości. W tym kontekście podkreślił, że aktualnie koszty ponoszone przez syndyka są zaspakajane są właśnie z sum wpływających na bieżąco do masy upadłości, a równoczesne pokrycie kosztów sądowych i kosztów postępowania upadłościowego jest niemożliwe, bowiem przekroczyłoby wysokość tych środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) prawo pomocy osobie prawnej może zostać przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest zatem fakultatywne i stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Zwolnienie upadłego od kosztów sądowych możliwe jest, gdy wykaże, że posiadane środki nie wystarczają na pokrycie tych kosztów. Tymczasem z akt sprawy wynika, że na rachunku bankowym spółki znajduje się kwota 223.349 zł. Strona skarżąca była zatem w stanie uiścić wpis sądowy nawet w pierwotnej wysokości 2000 zł. Już sam fakt posiadania przez spółkę na rachunku bankowym środków pieniężnych w kwocie wielokrotnie przekraczającej koszty sądowe prognozowane w przedmiotowej sprawie, uniemożliwiał zdaniem Sądu przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia podnoszona przez syndyka we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność, że środki te stanowią masę upadłości, której celem jest zaspokojenie wierzycieli. Z treści wniosku i sprzeciwu wynika, iż skarżąca wychodzi z założenia, że jej zobowiązania cywilnoprawne powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w ocenie sądu nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez wnioskodawcę innych wydatków. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym prowadzi do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i do przerzucenia kosztów postępowania na Skarb Państwa, czyli współobywateli. Strona ma obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. W analizowanej sprawie syndyk masy upadłości powinien zatem zabezpieczyć środki na bieżącą działalność, w tym na pokrycie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Należy także zauważyć, że ze złożonego na wezwanie referendarza "aktualnego wykazu majątku spółki" wynika, że skarżąca dysponuje majątkiem o łącznej szacunkowej wartości 899.426 zł, na który składają się m.in. należności krótkoterminowe w wys. 669.337 zł, a ponadto ponosi koszty związane nie tylko z postępowaniem upadłościowym, ale również inne koszty, jak chociażby te związane z niniejszym postępowaniem sądowoadministracyjnym. Syndyk ustanowił bowiem do reprezentowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnika (w osobie rady prawnego). Nieuzasadnione jest zatem uznanie, że spółka była w stanie ponosić dodatkowe i fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, a jednocześnie nie mogła ponieść obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa. W tej sytuacji podnoszone przez syndyka kwestie pierwszeństwa zaspokajania konkretnych należności i roszczeń wierzycieli nie mają decydującego wpływu na ocenę sytuacji majątkowej i finansowej spółki. W konsekwencji, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie zostały w sposób dostateczny i skuteczny wykazane przesłanki oraz okoliczności uzasadniające nawet częściowe uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednakże mając na uwadze dyspozycję art. 260 § 2 w zw. z art. 134 § 2 (zakaz orzekania na niekorzyść), art. 197 § 2 i art. 193 p.p.s.a., Sąd - na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a- utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE. ----------------------- i 2