I SA/Łd 1133/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 6 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. C. na decyzję Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za poszczególne miesiące 2004 roku postanawia: odmówić przyznania Z. C. prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił Z.C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący uiścił wpis sądowy, a następnie w dniu 4 maja 2009 r. złożył wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoją prośbę wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a utrzymuje się wyłącznie z działalności gospodarczej. Działalność ta przyniosła mu w 2008 r. stratę, która wynikła z zaliczenia do jej kosztów dwóch należności od niewypłacalnych kontrahentów, w stosunku do których prowadzone postępowania egzekucyjne zostały umorzone. Z nadesłanego zeznania podatkowego za 2008 r. wynikało, iż z tytułu prowadzonej działalności podatnik uzyskał przychód w wysokości około 4,1 mln zł i stratę za ten okres w wysokości prawie 24 tys. zł. Z kolei z rachunku zysków i strat za 2008 r. wynika, iż firma skarżącego zanotowała obroty w wysokości ponad 3,1 mln zł, osiągając zysk ze sprzedaży w kwocie 130 tys. zł. Strata, która ostatecznie została wykazana przez podatnika, wynikała z zaliczenia do kosztów działalności ww. nieściągalnych należności. Skarżący wyjaśnił ponadto, że do 1 maja 2009 r. jego działalność gospodarcza była zawieszona i w tym czasie pozostawał na utrzymaniu syna, zaś od czasu ponownego jej uruchomienia jego źródłem utrzymania stały się środki obrotowe firmy. W odpowiedzi na wezwanie sądu skarżący wskazał, że na koniec czerwca 2009 r. działalność przyniosła mu stratę. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynikało, iż w maju 2009 r. podatnik miał obroty w wysokości 350 tys. zł, zaś w czerwcu – 280 tys. zł. Podatnik oświadczył nadto, iż w 1995 r. zawarł z żoną umowę o rozdzielności majątkowej. Obecnie skarżący i jego żona zamieszkują oddzielnie i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Podatnik przedstawił również akt notarialny z 23 grudnia 2008 r., na mocy którego darował swojemu synowi ½ część zabudowanej nieruchomości w Ł. o pow. 675 m2, w zamian za prawo dożywotniego zamieszkiwania. Wartość tej nieruchomości została określona przez strony na 100 tys. zł. Swoje przeciętne miesięczne koszty utrzymania podatnik określił na 800 zł. Określając ciążących na nim zobowiązań skarżący przedstawił ugodę z bankiem dotyczącą spłaty zadłużenia z tytułu kredytu w rachunku bieżącym, na mocy której strony ustaliły harmonogram spłat i wysokość miesięcznej raty na kwotę 15 tys. zł, począwszy od października 2008 r. Z tym samym bankiem podatnik określił również nowy harmonogram spłat kredytu hipotecznego. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych w banku A wynika, iż skarżący spłaca zadłużenie zgodnie z ugodą. Ponadto podatnik spłaca kredyt w rachunku bieżącym w banku B. Z wyciągu z konta firmowego skarżącego w Banku C wynika z kolei dodatnie saldo ok. 33 tys. zł (stan na dzień 30 czerwca 2009 r.). Na ten rachunek skarżący dokonał wpłat na łączną kwotę 166 tys. zł., z tytułu utargu w maju br. Za pomocą tego rachunku podatnik dokonuje również płatności z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (dochodzące do 100 tys. zł). W dniu występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący ze swojego rachunku bankowego wypłacił kwotę 9,2 tys. zł zaś stan salda na rachunku na dzień 4 maja 2009 roku wynosił ok. 38 tys. zł. Ponadto za pośrednictwem powyższego rachunku skarżący reguluje należności z tytułu podatku od dwóch nieruchomości położonych w Ł. oraz jednej, w miejscowości L. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał m.in., że systematycznie reguluje on należności z innych tytułów, stanowiące jego zobowiązania prywatnoprawne. Ponadto co miesiąc przez jego rachunki przepływają znaczne środki finansowe. Podniósł, że przeciwko przyznaniu skarżącemu prawa pomocy przemawia także fakt, iż nieodpłatnie wyzbył się części posiadanego wcześniej majątku nieruchomego. Rozporządzając swoim majątkiem strona powinna mieć na uwadze, że w sposób świadomy pozbawia się środków umożliwiających prowadzenie postępowania sądowego. Referendarz za niewiarygodne przyjął również oświadczenie skarżącego o braku majątku. Z wyciągu z rachunku bankowego wynikało bowiem, że opłaca on podatek od trzech nieruchomości. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że nieruchomość, którą podarował swojemu synowi, jest obciążona hipoteką kaucyjną na rzecz banku B. w kwocie ponad 240 tys. zł oraz hipoteką przymusową na rzecz Urzędu Skarbowego w Ł. w kwocie ponad 100 tys. zł. Hipoteki te znacznie przewyższają wartość rynkową tejże nieruchomości. Wskazał, że posiada kredyt w banku A. w kwocie około 230 tys. zł, który spłacał wg ugody zawartej z bankiem. Wskazał, że posiada ponadto kredyt w rachunku bieżącym w wysokości 50 tys. w banku C. Jednocześnie wskazał, że jego kontrahenci prowadzą przeciwko niemu postępowania egzekucyjne w celu wyegzekwowania ok. 100 tys. zł. Z kolei on sam ma wierzytelności w stosunku do swoich kontrahentów na kwotę ok. 700 tys. Należności te w jego ocenie są nie do odzyskania. Kończąc podatnik stwierdził, że jest bankrutem, a uruchomiona przeciwko niemu egzekucja przez Naczelnika Urzędu Skarbowego uniemożliwia mu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Do sprzeciwu załączył zawiadomienie skierowane do jego dłużnika przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu wierzytelności podatnika w celu wyegzekwowania należności w wysokości 108 tys. zł, zawiadomienie o wszczęciu przeciwko podatnikowi egzekucji w sprawie KM 1289/09 na kwotę ok. 11 tys. zł, dwa zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych w sprawie KM 58/09 na kwotę ok. 49 tys. zł oraz upomnienie dotyczące zaległego podatku VAT za czerwiec 2009 r. na kwotę 2 tys. zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podnieść wpada, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika – a tego dotyczy wniosek skarżącego – określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy w tym zakresie następuje zatem, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów pomocy udzielonej przez adwokata. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9.9.2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z dnia 29.7.2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Wykazanie okoliczności wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinno w pierwszej kolejności nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym strony, oddającego w sposób pełny i zgodny z rzeczywistością jej sytuację. Również uzupełniające wyjaśnienia strony, składane w odpowiedzi na wezwanie sądu, winny spełniać wyżej wspomniane standardy zupełności i prawdziwości. Co więcej, strona powinna udowodnić okoliczności, mające znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, na które powołuje się w swoich oświadczeniach. Obowiązek takiego właśnie przestawienia i udowodnienia twierdzeń strony jest zupełnie oczywisty, gdy jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek skarżącego, mimo że był dwukrotnie uzupełniany, nie sprostał tak postawionym wymogom. Przede wszystkim strona sama przyznaje i przedstawia na to dowody, że regularnie spłaca kredyt zaciągnięty w banku A. uiszczając z tego tytułu kwoty rzędu 10 tys. zł miesięcznie. Nie ma również sporu co do tego, że przez rachunek bankowy firmy podatnika przepływa co miesiąc po kilkaset tysięcy złotych. Tylko w czerwcu 2009 r. podatnik dwukrotnie otrzymał kwoty przekraczające 100 tys. zł, natomiast sam sześciokrotnie dokonał większe zakupy za kwoty od 20 do prawie 50 tys. zł. Na rachunku firmowym co miesiąc saldo końcowe wynosi kilkadziesiąt tysięcy złotych (w czerwcu 33 tys. zł). Już te okoliczności świadczą o tym, że firma podatnika działa prężnie i nic nie świadczy o tym by miała stać na skraju upadku. Wynika z nich ponadto, że podatnik już teraz dysponuje odpowiednimi środkami by zapewnić sobie profesjonalną obsługę prawną w postępowaniu przed sądem. W tym miejscu należy powtórzyć, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący sam wykazał bowiem, że środkami takimi w chwili obecnej dysponuje. Ponadto przeciwko przyznaniu prawa pomocy przemawia fakt, że sam podatnik, świadomie i bez racjonalnych przesłanek wyzbywa się majątku, który mógłby stanowić ewentualne zabezpieczenie prowadzonych przez niego interesów w przyszłości. Takim działaniem była darowizna jedynej ujawnionej, zabudowanej nieruchomości na rzecz członka jego najbliższej rodziny. Co więcej z informacji zawartych w wyciągu z rachunku bankowego strony wynika, że w istocie nadal opłaca podatek od trzech innych nieruchomości. Okoliczność ta była już podnoszona przez referendarza i nie spotkała się z żadnym komentarzem skarżącego. Przyjąć zatem należy, że podatnik posiada jeszcze majątek, którego nie ujawnił składając do sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy. Takie zaś nierzetelne zachowanie nie może zasługiwać na aprobatę. Reasumując, zdaniem sądu skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W tym stanie sprawy sąd, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. P.Pij.