I SA/Łd 1161/16

Dnia 4 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. C. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 3 marca 2017 r. w sprawie ze skargi Z. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku Nr UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 10 stycznia 2017 roku skarżący Z. C., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 roku. W związku ze złożonym wnioskiem zobowiązano pełnomocnika skarżącego w drodze zarządzenia do złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy na właściwym formularzu urzędowym (PPF), określonym w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U z 2015 r., poz. 1257), w tym jego podpisania przez skarżącego, i do nadesłania tego wniosku do Sądu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwano pełnomocnika skarżącego do złożenia przez skarżącego dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, w tym do: nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, przedstawienia odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2015 rok i ewentualnie za 2016 rok, udokumentowania miesięcznych kosztów opłat za media i czynsz oraz wydatków bieżących i innych stałych wydatków - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W nadesłanym w dniu 7 lutego 2017 roku wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na formularzu urzędowym (PPF), skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A., 22-letnią córką A. i 19-letnim synem P.. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci mieszkania o pow. 77,77 m2 i działki budowlanej o pow. 1.400 m2 (o wartości ok. 40.000 zł), a ponadto pięć samochodów marki: Mercedes Vito (2005 r.) o wartości 15.000 zł, Mercedes Sprinter (2003 r.), Mercedes Suzuki (2008 r.) o wartości 28.000 zł, Volkswagen Passat (2008 r.) o wartości 27.000 zł i Mazda RX8 (2004 r.) o wartości 2.000 zł. Ponadto jego żona posiada samochód Ford Fiesta (2008 rok) o wartości ok. 20.000 zł. Na wymienionych środkach transportu ustanowiono zastawy skarbowe. Jednocześnie skarżący podkreślił, że żona i dzieci nie pracują zarobkowo. Jedyne źródło utrzymania 4-osobowej rodziny stanowi zatem jego dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie ok. 5.000 zł. Wydatki na leczenie, opłaty za telefon, ubezpieczenie, utrzymanie środków transportu, opłaty za mieszkanie z mediami zamykają się kwotą 1.570 zł. Dodatkowo kwotę 1.500 zł rodzina przeznacza na wyżywienie. Ponadto z tytułu zobowiązania do zapłaty podatków dochodowych za 2010 rok ciąży na nim obowiązek spłat ratalnych w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 10 lutego 2017 roku ponownie wezwano pełnomocnika skarżącego do złożenia przez skarżącego dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, w tym do wyjaśnienia kwestii braku zatrudnienia i osiągania dochodu przez żonę skarżącego i pełnoletnie dzieci pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z nadesłaniem posiadanych przez te osoby wyciągów z rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, jednoznacznego wyjaśnienia kwestii posiadania domu i nieruchomości rolnej - z uwagi na braki w zakresie wypełnienia rubryki nr 7.1. urzędowego formularza PPF, przedstawienia odpisu zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2016 rok i udokumentowania wykazanej kwoty dochodu osiąganego przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - w terminie 5 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego w drodze pisma z dnia 20 lutego 2017 roku nadesłał dodatkowe dokumenty źródłowe dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego. Wyjaśnił przy tym, że żona skarżącego pozostaje bez zatrudnienia, dotychczas nieodpłatnie pomagała mężowi w prowadzeniu działalności gospodarczej. Zajmowała się sprawami biurowymi. Syn P. jest studentem, nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Córka skarżącego we wrześniu 2016 roku ukończyła studia i do końca grudnia 2016 roku pracowała na umowę zlecenia. Obecnie kontynuuje naukę w Wyższej Szkole Kosmetyki i Nauk o Zdrowiu na studiach zaocznych, co wiąże się z koniecznością opłacania czesnego w wysokości 430 zł miesięcznie. Od dnia 20 stycznia 2017 roku jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku z tego tytułu. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie wykazał w formularzu urzędowym domu, gdyż inwestycja ta nie została zakończona. Dom nie został oddany do użytkowania. Małżonkowie nie złożyli jeszcze zeznania podatkowego za 2016 rok. Do pisma załączono wyciągi z rachunków bankowych i odpis z Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów PHU A. Z. C. za 2016 rok. Postanowieniem z 3 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że wobec przedstawionej sytuacji majątkowej, w tym kwoty środków dostępnych na rachunku skarżącego w okresie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, posiadania istotnych składników majątkowych w postaci działki budowlanej o pow. 1.400 m2, domu (inwestycja w trakcie realizacji) oraz 6 samochodów, których łączna wartość wynosi 99.000 zł, należało bowiem uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprzeciwie skarżący podniósł, że opisane i udokumentowane przez Skarżącego miesięczne koszty utrzymania wyczerpują niemal całość wskazanej powyżej kwoty i wynoszą: 1570 zł za leczenie, telefon, ubezpieczenie, utrzymanie środków transportu oraz opłaty za mieszkanie i media, 1500 zł na wyżywienie, 1000 zł miesięcznej raty z tytułu obowiązku spłaty zobowiązania w podatku dochodowym za 2010 r., jak również, w związku z kontynuowaniem nauki przez córkę Skarżącego - 430 zł czesnego za studia zaoczne w Wyższej Szkole Kosmetyki i Nauk o Zdrowiu. Nie można uznać, iż środki figurujące jako "dostępne" na rachunku bankowym Skarżącego, w wysokości 9.742,32 zł, stanowią oszczędności, które pozwalają na pokrycie uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Środki zgromadzone przez Skarżącego na rachunku bankowym pochodzą z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i służą zaspokojeniu zarówno zobowiązań związanych z ową działalnością, jak i z niezbędnymi kosztami utrzymania Skarżącego i jego rodziny, zgodnie z przedstawionym powyżej wykazem. Skarżący jako nieuprawniony ocenił również zarzut o stawianiu zobowiązań względem Skarbu Państwa, w postaci wpisu od skargi, w ostatniej kolejności zaspokojenia. Jego zdaniem brak jest ustawowych podstaw do oczekiwania od Skarżącego zaniechania regulowania jego wymagalnych zobowiązań czy zaprzestania zaspokajania podstawowych potrzeb swoich i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z załączonych przez stronę skarżącą oświadczeń wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A., 22-letnią córką A. i 19-letnim synem P.. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci mieszkania o pow. 77,77 m2 i działki budowlanej o pow. 1.400 m2 (o wartości ok. 40.000 zł), domu (w trakcie realizacji inwestycji), a ponadto pięć samochodów marki: Mercedes Vito (2005 r.) o wartości 15.000 zł, Mercedes Sprinter (2003 r.), Mercedes Suzuki (2008 r.) o wartości 28.000 zł, Volkswagen Passat (2008 r.) o wartości 27.000 zł i Mazda RX8 (2004 r.) o wartości 2.000 zł. Ponadto żona skarżącego posiada samochód Ford Fiesta (2008 rok) o wartości ok. 20.000 zł. Na wymienionych środkach transportu ustanowiono zastawy skarbowe. Żona skarżącego pozostaje bez zatrudnienia, dotychczas nieodpłatnie pomagała mężowi w prowadzeniu działalności gospodarczej. Syn P. jest studentem, nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Córka skarżącego we wrześniu 2016 roku ukończyła studia i do końca grudnia 2016 roku pracowała na umowę zlecenia. Obecnie kontynuuje naukę w Wyższej Szkole Kosmetyki i Nauk o Zdrowiu na studiach zaocznych, co wiąże się z koniecznością opłacania czesnego w wysokości 430 zł miesięcznie. Od dnia 20 stycznia 2017 roku jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku z tego tytułu. W związku powyższym, jak podaje skarżący, jedyne źródło utrzymania 4-osobowej rodziny stanowi jego dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie ok. 5.000 zł. Wydatki na leczenie, opłaty za telefon, ubezpieczenie, utrzymanie środków transportu, opłaty za mieszkanie z mediami zamykają się kwotą 1.570 zł. Dodatkowo kwotę 1.500 zł przeznacza na wyżywienie rodziny. Ponadto z tytułu zobowiązania do zapłaty podatków dochodowych za 2010 rok ciąży na nim obowiązek spłat ratalnych w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Jednocześnie z analizy nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że w okresie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy saldo środków na rachunku skarżącego figurujących jako "dostępne" opiewało na kwotę rzędu 9.742,32 zł (wyciąg z dnia 31.01.2017 r.). Stwierdzić należy, że obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona, bowiem wobec przedstawionej sytuacji majątkowej, w tym kwoty środków dostępnych na rachunku skarżącego w okresie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, posiadania istotnych składników majątkowych w postaci działki budowlanej o pow. 1.400 m2, domu (inwestycja w trakcie realizacji) oraz 6 samochodów, których łączna wartość wynosi 99.000 zł, należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do tych okoliczności skarżący w żaden sposób nie odniósł się w złożonym sprzeciwie. Nie sposób też uznać za uzasadnioną argumentację, że środki zgromadzone na rachunku bankowym nie mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania, które na obecnym etapie wynoszą 1.500 zł. Jak wynika z treści wniosku i nadesłanych dokumentów, dochody uzyskiwane przez skarżącego z działalności gospodarczej pokrywają w całości wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, zatem zapłata wpisu od skargi nie będzie się wiązała z uszczerbkiem utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem skarżącego postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 marca 2017 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. AKE.