I SA/Łd 1168/08

1 P O S T A N O W I E N I E Dnia 1 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ch. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ch. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za okres od marca do czerwca 2005 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. 1 Wyrokiem z 18 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z [...] określającą stronie zobowiązanie w podatku akcyzowym za okres od marca do czerwca 2005 r. Wpis od skargi kasacyjnej wynosi 8.539 zł. 30 października 2009 r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż ostatni rok obrotowy (2008) zakończyła stratą bilansową w wysokości ponad 4,3 mln zł, która jest w znacznej mierze efektem określenia zobowiązań w podatku akcyzowym, będących przedmiotem skargi. Z nadesłanego następnie bilansu za 2008 r. wynika, że w tym okresie wzrosła wartość środków trwałych (środków transportu) spółki z 3,5 tys. zł do 32 tys. zł. Nadto strona zmniejszyła w tym okresie swoje zobowiązania o ponad 220 tys. zł, równocześnie o ponad 228 tys. zł spadły jej należności krótkoterminowe. W kasie i na rachunkach bankowych spółka zgromadziła środki w wysokości 50 tys. zł. Z odpisu z KRS wynika, że wartość kapitału zakładowego spółki wynosi 50 tys. zł. Ponadto w swoim oświadczeniu majątkowym strona wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Na swoim rachunku bankowym nie posiada żadnych środków finansowych. Wskazała również, że w 2007 r. sąd oddalił jej wniosek o ogłoszenie upadłości ze względu na brak środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty postępowania upadłościowego (postanowienie Sądu Rejonowego w. Ł. z [...] w sprawie sygn. akt [...]). Z nadesłanych deklaracji VAT-7 za okres od lutego do października 2009 r. wynika, iż skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Postanowieniem z 14 grudnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że spółka, mimo zaprzestania działalności gospodarczej, zdołała w 2008 r. nabyć środki transportu, zmniejszyć zobowiązania o ponad 400 tys. zł i zgromadzić środki pieniężne w wysokości 50 tys. zł. Zakup środków transportu został przy tym sfinansowany kredytem, co potwierdza, że strona posiadała zdolność do jego spłaty. Referendarz wskazał również, że skarżąca nadesłała wprawdzie wyciąg z jednego rachunku bankowego (za okres od 22 lipca do 30 września 2009 r.), na którym nie posiadała żadnych środków, jednak w toku postępowania sądowego, do swojego wcześniejszego wniosku o prawo pomocy złożonego jeszcze w 2008 r., załączyła wyciąg z innego rachunku (prowadzonego przez Bank A.). Nieprzedstawienie mimo wezwania wyciągu z tego ostatniego rachunku, ani dowodów jego zamknięcia, uniemożliwiało zdaniem referendarza dokonanie całościowej oceny sytuacji finansowej strony. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca spółka wskazała, że referendarz błędnie ocenił jej sytuację finansową. Z bilansu za 2008 r. wynikało bowiem, że otrzymała w tym roku prawie 280 tys. zł jako zwrot zaliczki uiszczonej przez nią wcześniej na dostawę towarów oraz blisko 7 tys. zł wpłaty należności od pozostałych jednostek. Rozliczenia te sprawiły, że spółka zmniejszyła w 2008 r. swoje zobowiązania o blisko 200 tys. zł nie zaś 400 tys. zł. Zarządzeniem z 19 lutego 2010 r. Sąd wezwał stronę do uzupełnienia podanych informacji m.in. przez wyjaśnienie czy nabyła w 2008 r. środki transportu oraz czy uzyskała na ten cel kredyt (pożyczkę), w jaki sposób pokryła w 2008 r. zobowiązania długoterminowe, w jaki sposób rozdysponowała otrzymanymi w tym czasie kwotami zwrotu zaliczki oraz wpłaty należności, a także wezwał ją do przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, z uwzględnieniem rachunku w Banku A.. Ponadto zobowiązano stronę do wyjaśnienia, czy po zakończeniu 2008 r. dokonywała kolejnych zakupów środków trwałych oraz czego zakupy te dotyczyły, a także czy po tym roku uzyskała dodatkowe kredyty (pożyczki). W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że spółka w 2008 r. nabyła przyczepę (cysternę), która ze względu na zły stan techniczny nie została dopuszczona do ruchu oraz, że zakup cysterny pokryła z pożyczki udzielonej przez wspólnika. Ponadto pełnomocnik wyjaśnił, że ani w 2008 r. ani później spółka nie uzyskała żadnego innego kredytu (pożyczki) oraz nie nabyła żadnego środka trwałego. Pod koniec 2009 r. strona rozpoczęła natomiast faktyczną działalność uruchamiając stację paliw (wydzierżawioną od osoby fizycznej). Pełnomocnik wyjaśnił nadto, że na przełomie października i listopada 2009 r. nastąpiła zmiana wspólników spółki, członków jej zarządu, a także zmiana jej nazwy oraz siedziby. W związku z tym, z uwagi na trudności w skontaktowaniu się z nowym zarządem oraz wspólnikami, nie był w stanie ustalić, w jaki sposób pokryte zostały zobowiązania długoterminowe oraz jak rozdysponowano kwotę zwróconej zaliczki. Z tych samych względów pełnomocnik nie był w stanie przedstawić wyciągu z rachunku bankowego posiadanego przez stronę, przy czym zobowiązał się do jego przedstawienia do połowy marca br. Odnosząc się do pytania o rachunek w Banku A. pełnomocnik wyjaśnił natomiast, że spółka nie jest już jego posiadaczem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje. Wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść wypada, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Przesłanki przyznania pomocy osobie prawnej określa art. 246 p.p.s.a. W żądanym przez stronę zakresie przyznanie pomocy może nastąpić, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z treścią cytowanego art. 246 § 2 p.p.s.a. spełnienie przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych uprawnia jedynie sąd do udzielenia prawa pomocy. W literaturze i orzecznictwie wskazuje się przy tym, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. NSA wskazuje nadto, że skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. (...) Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu (postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., GZ 146/2004, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Tak rozumiane wymogi wniosku o przyznanie pomocy osobie prawnej sąd w niniejszym składzie w pełni podziela. W niniejszej sprawie skarżąca spółka nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy, o których mowa w przywołanym art. 246 § 2 p.p.s.a. Z przedstawionych w sposób dość nieuporządkowany i wybiórczy danych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej spółki wyłania się obraz podmiotu, który mimo wysokiej straty bilansowej oraz nieskutecznych prób likwidacji, nadal pozyskuje środki finansowe, inwestuje, a po przekształceniach własnościowych – podejmuje próbę wznowienia działalności gospodarczej. Właśnie ta ostatnia okoliczność (podjęcie pod koniec 2009 r. działalności polegającej na sprzedaży paliw) oznacza, że spółka musi posiadać środki pozwalające nie tylko na wydzierżawienie stacji paliw, ale również – na prowadzenie efektywnej sprzedaży (dokonywanie zakupu paliw, zatrudnianie pracowników, uiszczanie opłat eksploatacyjnych). Z punktu widzenia podmiotu racjonalnie prowadzącego działalność gospodarczą czymś bowiem zgoła nielogicznym byłoby inwestowanie w dzierżawę obiektu, którego następnie nie można wykorzystać dla uzyskiwania zysków. Jednocześnie jest dość oczywiste, że środki, jakie należy przeznaczyć na prowadzenie działalności w zakresie sprzedaży paliw, muszą być daleko większe od tych, które strona jest zobligowana ponieść w niniejszej sprawie (ok. 8,5 tys. zł). Co do dokładnego określenia posiadanych przez skarżącą spółkę środków oraz majątku, na podstawie przedstawionych przezeń informacji ustalenie tych wielkości nie jest możliwe. Jest to drugi powód, dla którego sąd nie widzi podstaw do uwzględnienia wniosku strony. Strona skarżąca mimo, że była wzywana do precyzyjnego wskazania na co przeznaczyła środki, którymi niewątpliwie dysponowała w 2008 r., a które bezspornie przekraczały 200 tys. zł, uchyliła się od odpowiedzi na to pytanie. Nie przedstawiła także informacji w jaki sposób pokryła swoje zobowiązania, które również przekraczały 200 tys. zł. Mimo wezwań nie przedstawiła również aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Przypomnieć należy, że przepis art. 246 § 2 p.p.s.a wymaga od wnioskodawcy, by wykazał okoliczności uzasadniające wniosek o przyznanie prawa pomocy. To na wnoszącym o przyznanie pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 24 marca 2009 r., II FZ 101/09; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Tymczasem w niniejszej sprawie powołane wyżej fakty świadczą o tym, że skarżąca spółka przedstawia swoją sytuację majątkową i finansową w sposób wybiórczy, niepełny, pomijając milczeniem wszystkie te okoliczności, które mogły przemawiać przeciwko uwzględnieniu jej żądania. Takie zaś postępowanie nie może być argumentem przemawiającym za uwzględnieniem przedmiotowego wniosku. Ponadto nieprzekonujące są również szczątkowe wyjaśnienia pełnomocnika spółki złożone na wezwanie sądu z lutego br. Odnośnie do rachunku w Banku A. pełnomocnik spółki wyjaśnia, że rachunek ten został już wcześniej zamknięty, ale ani nie wskazuje kiedy to nastąpiło, ani też nie przedstawia żadnego dokumentu, który potwierdzałby to twierdzenie. Wyjaśnienia pełnomocnika strony w tym zakresie uznać zatem należy za całkowicie gołosłowne. Podobnie należy ocenić wyjaśnienia co do tego w jaki sposób pokryte zostały zobowiązania krótkoterminowe spółki w 2008 r. Pełnomocnik dywaguje jedynie, że chodzi o należności przedawnione. Odnosząc się natomiast do sposobu zagospodarowania środków uzyskanych przez stronę w ww. 2008 r. pełnomocnik wprost oświadcza, że nie potrafi odpowiedzieć na to pytanie. Na marginesie zaznaczyć wypada, że przekształcenia własnościowe skarżącej spółki i związane z tym problemy jej pełnomocnika w uzyskaniu podstawowych informacji w zakresie działalności spółki, nie mogą usprawiedliwiać niewypełnienia wezwania sądu. Po pierwsze przekształcenia te miały miejsce już pod koniec 2009 r., zatem nie sposób dać wiary pełnomocnikowi, że nie potrafi obecnie uzyskać od nowych właścicieli kompetentnych informacji co do sytuacji spółki. Po drugie zaś trudności w kontaktach pomiędzy stroną postępowania sądowego a jej pełnomocnikiem, nie mogą usprawiedliwiać nie wypełniania wezwań sądu. To do strony postępowania i jej pełnomocnika należy bowiem takie zorganizowanie wzajemnej współpracy by możliwe było aktywne jej uczestniczenie w postępowaniu. Wszelkie zaniedbania w tym zakresie, które nie wynikają z istotnych i obiektywnych trudności, obciążają stronę postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności sąd, uznając że wniosek strony o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. P.Pij. ----------------------- 5