I SA/Łd 1180/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.), Sędziowie NSA: Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Paweł Janicki, Protokolant: asystent sędziego Marek Pilc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2005 roku sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego. Podaniem do Wójta Gminy D., z dnia 24 października 2002 roku, J. W. wniósł o umorzenie zapłaty dwóch rat podatku od budynków przeznaczonych na działalność gospodarczą. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy D. postanowił umorzyć zaległość raty II podatku od nieruchomości oraz część zaległości III raty podatku od nieruchomości w kwocie 200 złotych wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu stwierdzono, iż na koncie podatkowym J. W. figurują zaległości w postaci II i III raty podatku od nieruchomości za 2002 rok, a po umorzeniu zaległości w części wskazanej w decyzji na koncie podatkowym podatnika pozostała do zapłaty kwota 213,10 złotych. W dniu 8 stycznia 2003 roku J. W. wniósł odwołanie od powyższej decyzji wnosząc jednocześnie o umorzenie zapłaty 213, 10 złotych. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wójt Gminy D. umorzył zaległości w podatku od nieruchomości za 2002 rok w kwocie 213,10 złotych, wskazując w uzasadnieniu, iż do zapłaty pozostała IV rata podatku od nieruchomości w kwocie 164 złotych wraz z odsetkami. Odwołanie od tej decyzji wniósł w dniu 18 marca 2003 roku J. W. podnosząc, iż złożył odwołanie na decyzję z dnia [...], a wydanie decyzji o umorzeniu zaległości w podatku od nieruchomości za 2002 rok i stwierdzenie, ze do zapłaty pozostała kwota 164 złotych jest dla niego niezrozumiałe. Pismem z dnia 14 marca 2003 roku J. W. wniósł o umorzenie I raty podatku od nieruchomości za 2003 rok. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wójt Gminy D. odmówił umorzenia I raty podatku od nieruchomości za 2003 roku, stwierdzając w uzasadnieniu, że na koncie podatnika figurują zaległości IV raty podatku od nieruchomości za 2002 rok oraz I rata podatku za 2003 rok. Sytuacja w jakiej znalazł się podatnik, w ocenie organu podatkowego I instancji, jest niewątpliwie trudna, ale z pewnością nie zasługująca na miano "szczególnie uzasadnionego przypadku". Twierdzenie to uzasadnia sytuacja całego kraju, z którą nierozerwalnie wiąże się trudna sytuacja każdego podatnika. W dniu 24 lipca 2003 roku J. W. odwołał się od powyższej decyzji, wskazując, iż w dalszym ciągu nie otrzymał odpowiedzi na odwołanie z dnia 18 marca 2003 roku od decyzji z dnia [...] Nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] Nr K[...] uchyliło decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] Nr FI.[...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Decyzją z dnia [...] Nr [....] Wójt Gminy D. odmówił J. W. umorzenia IV raty zaległości w podatku od nieruchomości w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą za 2002 rok oraz umorzenia I raty zaległości w podatku od nieruchomości w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą za 2003 rok. J. W. w dniu 30 grudnia 2003 roku odwołał się od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...] uchyliło decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wójt Gminy D. odmówił umorzenia zaległości IV raty za 2002 rok w podatku od nieruchomości w kwocie 164 złotych wraz z odsetkami w kwocie 35,90 złotych oraz zaległości I raty za 2003 rok w podatku od nieruchomości w kwocie 386,30 złotych wraz z odsetkami w kwocie 59,40 złotych. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. W., podnosząc, iż w piśmie z dnia 12 marca 2003 roku informował organ podatkowy, że decyzją Nr [...] z został wprowadzony w błąd przez Wójta Gminy D., natomiast na odwołanie od tej decyzji wniesione w dniu 14 marca 2003 roku nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wójt Gminy D. decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił umorzenia zaległości IV raty za 2002 rok w podatku od nieruchomości w kwocie 164 złote wraz z odsetkami w kwocie 35,90 złotych oraz zaległości I raty za 2003 rok w podatku od nieruchomości w kwocie 386,30 złotych wraz z odsetkami w kwocie 59,40 złotych. Decyzja ta została podjęta po ustaleniu, że wyrób mebli tapicerowanych nie był jedyną działalnością gospodarczą jaka prowadził skarżący, był on także właścicielem gospodarstwa rolnego położonego na terenie Gminy D. powierzchni 7,3423 ha, samochodu dostawczego marki Mercedes oraz sześciopokojowego mieszkania o powierzchni 95,7 m2. Zdaniem organu podatkowego J. W. nie przedstawił dowodów, które jednoznacznie wskazywałyby na fakt, że ma on ważny interes w umorzeniu podatku od nieruchomości. W oświadczenia złożonym przez podatnika podał on w pozycji źródła utrzymania tylko straty jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, gdy na podstawie załączonych dokumentów można stwierdzić, że rodzaje usług z których podatnik korzysta i kwoty jakie za nie płaci mogą świadczyć o tym, iż nie podał on wszystkich źródeł utrzymania. Z tych względów organ podatkowy nie uznał za prawdziwe twierdzeń podatnika dotyczących jego sytuacji materialnej podatnika. Powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 1999 roku (I SA/Gd 1623/97) i z dnia 18 lutego 1992 roku (SA/Wr 2/92) podniesiono, iż niepowodzenie podatnika w działalności gospodarczej nie może skutkować obowiązkiem przyznania ulg podatkowych w spłacie zaległych zobowiązań podatkowych, ciążących na podatniku oraz, że sposób w jaki podatnik gospodaruje swoim majątkiem i swoimi przychodami nie jest i nie może stanowić podstawy do ulgowego traktowania zobowiązań podatkowych. W interesie Gminy D. leży też, by podatnik uiścił zaległości podatkowe oraz odsetki za zwłokę niezwłocznie, tak by mogła ona rozporządzać tymi środkami przeznaczając je na zaspokojenie zbiorowych potrzeb społeczności lokalnej. W odwołaniu od powyższej decyzji J. W. podniósł, iż organ podatkowy wydał decyzję bez zapoznania się z pełną dokumentacją w jego sprawie i wydał decyzję, która od poprzednio uchylonych różni się jedynie datą. Zdaniem skarżącego Wójt Gminy D. nie odniósł się do złożonego w Prokuraturze Rejonowej Ł.-W. zawiadomienia w sprawie oszustwa, którego padł ofiarą. Podważanie wysokości jego dochodów przez organ podatkowy I instancji skarżący uznał za pomówienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że z instytucji umorzenia zaległości podatkowej nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia od zapłaty podatku. Generalna zasada prawa podatkowego jest płacenie podatków, a zwalnianie z tego obowiązku jest wyjątkiem. W związku z tym przyczyny, dla których organy podatkowe udzielają zwolnień od podatku, muszą mieć charakter wyjątkowy. Organ podatkowy II instancji nie dopatrzył się w sytuacji podatnika tej wyjątkowej przyczyny, dla której mogłoby dojść do umorzenia zaległości podatkowych. Zdaniem podatkowego organu odwoławczego rozważanie czy w rozpoznawanej sprawie zachodzą okoliczności mające stanowić o umorzeniu zaległości podatkowych, wymaga porównania sytuacji J. W. z sytuacją przeciętnego podatnika podatku od nieruchomości. Rodzina J. W. posiada stały dochód z renty i wynagrodzenia syna w kwocie netto 1.174,24 złote. We wniosku o umorzenie zaległości, a także w odwołaniu skarżący nie wykazał, że przyczyną osłabienia sytuacji finansowej były czynniki, na które nie miał wpływu. Podatnik jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,88 ha oraz budynku gospodarczego o powierzchni 220 m2. J. W. oświadczył, że w dniu 27 września 2004 roku sprzedał samochód dostawczy; w dniu 19 lutego 2002 roku skarżący sprzedał dwie niezabudowane działki za kwotę 16.000 złotych oraz dokonał darowizny jednej z niezabudowanych działek; na bieżąco opłaca wszystkie należności, w zeznaniu o wysokości osiągniętych dochodów za 9 miesięcy 2004 roku podatnik wykazał stratę w wysokości 1.799,22 złotych. Z zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa złożonego w dniu 17 maja 2004 roku w Prokuraturze Rejonowej Ł.-W. wynika, że J. W. przysługuje wierzytelność z tytułu świadczonych przez niego usług transportowych w wysokości 4.546,95 złotych. Rozpatrując sprawę w aspekcie trudnej sytuacji materialnej, na którą powoływał się skarżący, wzięto pod uwagę przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593), a zatem czy rodzina W. znalazła się w sytuacji uprawniającej do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W rozpatrywanej sprawie, aby otrzymać świadczenie pieniężne z pomocy społecznej – dochód rodziny W. przekraczał minimalny dochód uprawniający do uzyskania pomocy, to jest 948 złotych. Wobec czego stwierdzono, iż egzystencja rodziny podatnika nie jest zagrożona. W ocenie podatkowego organu odwoławczego sprawa ewentualnego popełnienia przestępstwa przez kontrahenta skarżącego nie może być rozpatrywana w postępowaniu podatkowym prowadzonym na wniosek podatnika o umorzenie zaległości podatkowych. Stwierdzono także, iż organ podatkowy I instancji nie dokonał obliczenia dochodu rodziny J. W. w oparciu o niewpłaconą przez dłużnika kwotę. Z tego względu zarzut nieustosunkowania się do zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa uznano za bezzasadny. Wyjaśniono również, iż w świetle dowodu jakim jest zaświadczenie o wynagrodzeniu T. W. stwierdzenie Wójta Gminy D., że podatnik nie podał wszystkich źródeł utrzymania nie było pomówieniem. Skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. W. zaskarżył w całości powyższą decyzję. W jego ocenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., mimo złożenia stosownych dokumentów, nie zajęło stanowiska w sprawie zgodności naliczenia podatku za I kwartał 2003 roku. Nie rozpoznano także powodów, dla których Wójt Gminy D. nie rozpatrzył odwołania z dnia 14 marca 2003 roku i nie przekazał odwołania skarżącego do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu. Podniesiono również, iż analiza sytuacji finansowej skarżącego ogranicza się jedynie do dochodów jego syna, nie wzięto zaś pod uwagę, że J. W. oraz jego żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, ubiegającymi się o przyznanie renty strukturalnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i o uznanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji jako integralnej części odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyposażony został w funkcje kontrolne, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, Sąd ogranicza się do zbadania zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). W przedmiotowej sprawie podstawowe znaczenie ma odwołanie skarżącego z dnia 14 marca 2003 roku wniesione od decyzji Wójta Gminy D. z dnia [...] [...]. Zgodnie z art. 220 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) od decyzji organu podatkowego wydanej w I instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ podatkowy wyższego stopnia. Odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję (art. 223 § 1 Ordynacji podatkowej). Organ podatkowy, do którego wpłynęło odwołanie, przekazuje je wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania odwołania, chyba że w tym terminie uzna, że odwołanie wniesione przez stronę zasługuje na uwzględnienie w całości i wyda nową decyzję, którą uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję (art. 227 § 1 w związku z art. 226 § 1 Ordynacji podatkowej). W rozpoznawanej sprawie organem podatkowym I instancji jest Wójt Gminy D., który w dniu [...] wydał decyzję o umorzeniu zaległości podatkowych J. W. w podatku od nieruchomości za 2002 rok w kwocie 213,10 złotych. Mimo wniesionego odwołania Wójt Gminy D.nie przekazał odwołania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Ł., nie wydał także decyzji, którą by uchylił lub zmienił decyzję z dnia [...]. Powyższe okoliczności wielokrotnie były podnoszone przez skarżącego, jednakże nie znalazły odzwierciedlenia w zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. W tym miejscu należy podnieść, iż ustawa Ordynacja podatkowa w art. 120 nakłada na organy podatkowe obowiązek działania na podstawie przepisów prawa. Zgodnie z treścią art. 121 § 1 wskazanej ustawy mają one także obowiązek działać w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Sytuacja, w której (mimo wyraźnego ustawowego obowiązku) odwołanie podatnika od decyzji organu podatkowego I instancji pozostawione jest bez dalszego biegu, w ocenie Sądu stanowi wyraźne i rażące naruszenie przytoczonych powyżej przepisów. Dodatkowo należy podnieść, że wprawdzie, opisana w art. 67 Ordynacji podatkowej, instytucja umorzenia zaległości podatkowych oparta jest na konstrukcji swobodnego uznania administracyjnego, to nie zwalnia to organów podatkowych z obowiązku wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Ustalenia te powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu faktycznym decyzji, które zgodnie z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Celem uzasadnienia jest przedstawienie stronie oraz organom dokonującym kontroli instancyjnej motywów jakie leżały u podstaw rozstrzygnięcia. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie, której przedmiotem jest umorzenie zaległości podatkowych, w pierwszym kolejności ustalenia wymaga ustalenie istnienia zobowiązania podatkowego, ustalenie jego źródła, faktu istnienia zaległości podatkowej oraz jej wysokości. W niniejszej sprawie, opierając się na aktach postępowania administracyjnego, Sąd był w stanie jedynie stwierdzić, że J. W. posiadał zaległości w podatku od nieruchomości. Co do źródła zobowiązania podatkowego, z którego powstała zaległość oraz jego wysokości Sąd był zmuszony poruszać się sferze domysłów i przypuszczeń. Nie ulega wątpliwości, iż właśnie to brak należytego wyjaśnienia sprawy, ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, wysokości zaległości podatkowej oraz sposobu jej wyliczenia, a przede wszystkim odpowiedniego przedstawienia tych okoliczności w uzasadnieniu decyzji podatkowych jest przyczyna niemożności zakończenia postępowania toczącego się od 2002 roku. Zrozumiałe są wątpliwości podatnika, czemu wielokrotnie dawał on wyraz, co do prawidłowości ustalenia wysokości zaległości w podatku od nieruchomości za 2002 rok. Sąd zdaje sobie sprawę, iż na etapie wydawania decyzji organ podatkowy I instancji dysponował powyższymi informacjami, nie zwalania go to jednak z obowiązku sporządzenia wyczerpującego i zrozumiałego dla przeciętnego podatnika uzasadnienia decyzji podatkowej. W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji organu podatkowego I instancji nie poddawało się kontroli instancyjnej. Utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy D. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. bez uzupełnienia materiału dowodowego należy uznać za naruszenie obowiązku wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, a wydanie decyzji podatkowej za przedwczesne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy obowiązany jest odnieść się do zarzutu pozostawienia bez rozpoznania odwołania podatnika od decyzji z Wójta Gminy D. z dnia [...], a także ustalić wysokość zobowiązania podatkowego J. W. w podatku od nieruchomości za 2002 i 2003 roku, jego źródło oraz wysokość zaległości w tym podatku wraz ze sposobem jej wyliczenia.