I SA/Łd 1187/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska – Nowacka Sędziowie Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2007 r. sprawy ze skargi G. U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.- P. z dnia [...], Nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz G. U. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł-P dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego G. U. zobowiązanej wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. W dniu 14 grudnia 2005 r. pełnomocnik skarżącej wniósł do organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-P, zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]. Przedstawiona argumentacja strony dotyczyła zarzutu z art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, iż wszczęcie egzekucji i dokonanie czynności egzekucyjnej nastąpiło z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, ponieważ przed datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego - złożony został wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji. Ponadto podkreślił, że zaniechanie tego obowiązku skutkuje również naruszeniem zasad praworządności i państwa prawa ujętych w art. 2 Konstytucji RP, art. 120 ustawy Ordynacja podatkowa oraz art. 6 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Ponadto pełnomocnik zarzucił zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz podniósł, iż prowadzone przez organ egzekucyjny działania są "prawnie bezskuteczne", ponieważ doręczenie zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia nastąpiło z pominięciem jej pełnomocnika. Z uwagi na powyższe, naruszony został art. 40 § 2 K.p.a., zaś doręczenie z pominięciem pełnomocnika jest nieskuteczne, a zatem nieskuteczne jest również zajęcie świadczenia emerytalnego. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny wstrzymał postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zarzutów przez wierzyciela. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł–P, występujący tym razem w roli wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. Podstawę prawną postanowienia stanowił art. 34 § 1 a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 roku, Nr 229, poz. 1954 ze zm.) oraz art. 123 § 1 K.p.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona zarzuciła naruszenie art. 6, art. 8 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, art. 124 i art. 224 § 3 ustawy - Ordynacja podatkowa, art. 2 Konstytucji RP oraz art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nieodniesienie się do argumentacji dotyczącej kwestii doręczenia jej odpisu tytułu wykonawczego z pominięciem pełnomocnika, co powoduje jego nieskuteczność, a w konsekwencji z uwagi na nieprzerwanie biegu terminu przedawnienia - przedawnienie dochodzonej zaległości. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W dniu 28 kwietnia 2006 r. na powyższe postanowienie podatniczka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych względów niż te podniesione w rozpoznawanym środku zaskarżenia. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zatem zakres kognicji Sądu administracyjnego pierwszej instancji nie ogranicza się jedynie do zarzutów skargi. Kontrola legalności zaskarżonego aktu polega również na ocenie, czy organ podatkowy nie naruszył innych przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 roku, Nr 229, poz. 1954 ze zm.) powoływanej dalej jako u.p.e.w.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7 i 9-10 tej ustawy organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, przy czym w zakresie zarzutów, o których mowa w pkt 1-5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W przepisie tym ustawodawca nie rozróżnił sytuacji, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym. Obowiązek uzyskania stanowiska wierzyciela jest klarowny w sytuacji, gdy wierzyciel jest odrębnym podmiotem od organu egzekucyjnego. Natomiast w przypadku, gdy pomiędzy wierzycielem a organem egzekucyjnym występuje tożsamość podmiotowa, zwracanie się o zajęcie stanowiska "do samego siebie" budzi wątpliwości co do logiki, celowości takiego postępowania. Powyższe wątpliwości były przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale siedmiu sędziów z dnia 25 czerwca 2007 r. o sygn. akt I FPS 4/06, niepubl. przyjął, że wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w trybie art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, jest bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu tej uchwały zwrócono uwagę, iż wykładnia językowa art. 34 § 1 u.p.e.w.a prowadziłaby do konstatacji, iż w każdym przypadku złożenia zarzutów, nawet gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, organ egzekucyjny musi uzyskać stanowisko wierzyciela. Wynik wykładni literalnej prowadziłby jednak do nielogicznych wniosków i nałożenia na organ egzekucyjny obowiązku uzyskania stanowiska od samego siebie. W takim przypadku, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, odwołać się należy do wykładni systemowej i celowościowej. U podstaw regulacji, zawartej w art. 34 § 1 u.p.e.w.a. leży niewątpliwie konieczność umożliwienia wierzycielowi, będącemu dysponentem postępowania egzekucyjnego zajęcia stanowiska co do zarzutów, zwłaszcza, że organ egzekucyjny, z mocy art. 27 u.p.e.w.a uprawniony jest jedynie do zbadania dopuszczalności egzekucji, nie ma natomiast prawa badać zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Taka konieczność nie występuje jednak, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot. Trudno bowiem uznać, iż racjonalny ustawodawca temu samemu organowi nakazuje dwukrotne wypowiedzenie się w tej samej kwestii, przyjmując jeszcze dodatkowo, iż występując jako organ egzekucyjny jest związany swoim stanowiskiem, zajętym wówczas, gdy wypowiadał się on jako wierzyciel i że każde z tych rozstrzygnięć (postanowienie wierzyciela i organu egzekucyjnego) podlega odrębnej kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej. Przyjęcie zaś, iż w takiej sytuacji brak jest podstawy prawnej do zajmowania stanowiska przez wierzyciela, będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, zapewnia zarówno sprawne działanie organu egzekucyjnego, jak i ochronę prawa zobowiązanego do obrony. W przypadku, gdy nie zachodzi tożsamość podmiotów będących wierzycielem i organem egzekucyjnym, konieczne jest bowiem zapewnienie kontroli instancyjnej, a w dalszej kolejności sądowoadministracyjnej stanowiska wierzyciela, skoro jest ono (w przypadku zarzutów opartych na podstawach wskazanych w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.w.a.) wiążące dla organu egzekucyjnego. W pozostałych przypadkach możliwość zaskarżenia stanowiska wierzyciela umożliwia zobowiązanemu polemikę z tą wypowiedzią. W przypadku, gdy zarzuty zobowiązanego mogą być od razu rozpoznane przez organ egzekucyjny, zobowiązanemu przysługują te same środki zaskarżenia, jak na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a. pozostaje powyższym stanowiskiem związany. W rozpoznawanej sprawie bezsporną okolicznością jest fakt, iż wierzycielem był Skarb Państwa – reprezentowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-P. Egzekucja dotyczy należności podatkowej wynikającej z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-P z dnia [...], nr [...] w przedmiocie określenia G. U. wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. w wysokości 21.178,10 zł. Postanowienie organu I instancji zostało wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-P działającego w roli wierzyciela. Ten sam organ administracji występował w postępowaniu również w roli organu egzekucyjnego. Zachodzi zatem tożsamość podmiotowa organu egzekucyjnego oraz wierzyciela. W tych okolicznościach uznać należy, że stanowisko wierzyciela, zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-P w trybie art. 34 § 1 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Co za tym idzie – postanowienia organów obu instancji pozostają w oczywistej i jawnej sprzeczności z treścią przepisu, który przyjęto za podstawę prawną rozstrzygnięcia. Stwierdzenie to prowadzi przy tym do oceny, iż akty te wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, wypełniając dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98 , poz. 1071). Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze uznając, wobec braku podstaw do wydania zaskarżonych postanowień, iż muszą one najpierw być przedmiotem oceny organu egzekucyjnego. Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-P. Odnośnie zwrotu kosztów, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wniosek o zwrot kosztów Sąd rozstrzygnął zatem w oparciu o wskazany przepis zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł. KR