I SA/Łd 1205/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Joanna Tarno Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2003 r. oddala skargę. I SA/Łd 1205/11 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] r. odmawiającą P. i P. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. w zakresie wymiaru podatku od towarów i usług za styczeń-grudzień 2003 r. Podstawę decyzji stanowiły następujące wnioski i ustalenia organu prowadzącego postępowanie. Decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. określił P. P. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za styczeń-grudzień 2003 r. W wyniku złożonego przez stronę odwołania Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy ww. decyzję organu l instancji. Nie zgadzając się z powyższą decyzją podatnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z 7 listopada 2007 r., (l SA/Łd 699/07) oddalił skargę. Wyrok stał się prawomocny z dniem 17 stycznia 2008 r. W dniu [...] r. do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. wpłynął wniosek podatnika o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]r. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia 28 grudnia 2006 r. w zakresie wymiaru podatku od towarów i usług za styczeń-grudzień 2003 r. We wniosku podatnik wskazał, że ww. decyzje obarczone są wadami, których istota i ciężar gatunkowy uzasadniał wyeliminowanie ich z obrotu prawnego na podstawie: - art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej "o.p."), gdyż zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa oraz art. 87 i art. 93 Konstytucji RP, - art. 247 § 1 pkt 7 o.p., bowiem zawierają wadę powodującą ich nieważność z mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, - art. 365 i art. 366 Kodeksu postępowania cywilnego, regulujących kwestie istoty mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu i powagi rzeczy osądzonej. Po zapoznaniu się z argumentacją podatnika, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z [...] r., działając na podstawie art. 249 § 1 pkt 2 o.p., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik zarzucił rażące naruszenie: - art. 122 o.p. nakazującego organom podatkowym dokładne wyjaśnienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego oraz ważnego i słusznego interesu strony, - art. 247 § 1 pkt 3 i pkt 7 w związku z art. 191 i art. 192 o.p. poprzez nieuwzględnienie przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji l instancji, - art. 170 i art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), - art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu podatnik stwierdził, że organ nie ustosunkował się do przedłożonego do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wyroku Sądu Rejonowego w R. M. z dnia [...]r., którym uniewinniono go od popełnienia czynu zarzucanego w pkt 1 aktu oskarżenia, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 54 § 2 kodeksu karnego skarbowego. Ponadto, zdaniem podatnika organ podatkowy nie ustosunkował się do kwestii opodatkowania podatkiem VAT wynagrodzenia biegłych sądowych w świetle zmian wprowadzonych ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie dekretu o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym. W konkluzji podniósł, że organ ten bezzasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Utrzymując zaskarżoną decyzję Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że jedną z naczelnych zasad postępowania podatkowego jest zasada trwałości decyzji podatkowych, wyrażona w art. 128 o.p. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Ordynacji podatkowej oraz w ustawach podatkowych. Organ podkreślił przy tym, że wskazana zasada pełni ważną funkcję w zakresie ochrony praw nabytych przez stronę, jak również urzeczywistnia potrzebę stabilizacji porządku prawnego, nadając decyzjom ostatecznym walor trwałości i domniemania prawidłowości. W konsekwencji wzruszenie takich decyzji nie jest poddane pełnej swobodzie, lecz ogranicza się do ściśle określonych przypadków. Wyłomem w powyższej zasadzie są między innymi tzw. tryby nadzwyczajne wzruszania decyzji ostatecznych. Organ podatkowy wyjaśnił także, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową umożliwiającą usunięcie z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, dotkniętych najpoważniejszymi wadami, których katalog został ściśle określony przez ustawodawcę. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego celem nie jest ponowne rozpoznanie sprawy podatkowej, lecz ustalenie, czy decyzja ostateczna jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 247 o.p. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że zarzuty strony skierowane przeciwko decyzji wymiarowej, kwestionujące między innymi wysokość podatku (zarzuty dotyczące zasadności opodatkowania podatkiem VAT wynagrodzenia biegłych sądowych) są bezzasadne. Podkreślił przy tym, że w sprawie zachodzi brak możliwości badania zaistnienia przesłanek stwierdzenia nieważności, określonych w art. 247 § 1 o.p. Odmowa wszczęcia postępowania stanowi bowiem odmowę przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i rozstrzygania merytorycznego o zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności, a więc jest rozstrzygnięciem o charakterze formalnym. Dokonywana ocena legalności decyzji sprowadza się zatem jedynie do ustalenia, czy organ orzekający w l instancji miał podstawę do odmowy zbadania zaistnienia wskazywanej przez wnioskodawcę przesłanki nieważności, tj. prawo odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności. Kierując się powyższymi ustaleniami organ skonstatował, że okoliczność wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyroku z dnia 7 listopada 2007 r. (l SA/Łd 699/07), oddalającego skargę na decyzję wymiarową wydaną dla strony, przesądziła o zastosowaniu w sprawie art. 249 § 1 pkt 2 o.p. W skardze podatnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania podatkowego, tj.: - art. 120, art. 121, art. 122, art. 124, art. 125, art. 187 § 1, art. 240 § 1 pkt 5 w związku z art. 191 i art. 247 § 1 pkt 3 i 4 o.p. poprzez nieustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu, jak i nieuwzględnienie dowodów i faktów wskazanych we wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w R., - art. 11, art. 170 i art. 171 p.p.s.a. Z tych względów skarżący wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z [...] r. i [...] r. oraz o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z [...] r. w zakresie wymiaru podatku od towarów i usług. Skarżący wniósł też o "wstrzymanie dokonanego zajęcia prawa majątkowego (emerytury) przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...]r. za Nr [...] nr [...] i dalszego potrącania z tej emerytury niesłusznie wymierzonego VAT-u i powstałej z tego tytułu zaległości". Ponadto skarżący wniósł także o obciążenie strony przeciwnej kosztami postępowania. W uzasadnieniu podatnik podniósł argumenty takie jak w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W toku postępowania toczącego się przed organem podatkowym skarżący domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku VAT za okres od stycznia do grudnia 2003 r., jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w tym przedmiocie. Zważyć należy, że prawomocnym wyrokiem z dnia 7 listopada 2007 r. WSA w Łodzi oddalił skargę na wymienioną decyzję. W tej sytuacji trafnie przyjął organ odwoławczy, że w sprawie ma zastosowanie art. 249 § 1 punkt 2 o.p. W myśl cytowanego przepisu organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję. Oznacza to, że zaakceptowanie zasadności i legalności decyzji organu podatkowego w przedmiocie podatku VAT za okres od stycznia do grudnia 2003 r. prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego pozbawia stronę możliwości jej wzruszenia w trybie nadzwyczajnym tj. w trybie stwierdzenia jej nieważności (art. 247 – 252 o.p.). Jedyny wyjątek, przewidziany przez ustawodawcę dotyczy sytuacji, w której żądanie stwierdzenia nieważności opiera się na zarzucie, iż decyzja ostateczna zapadła w sprawie już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Jednak w związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący sformułował wobec decyzji ostatecznej zarzuty oparte na art. 247 § 1 punkt 3 i 7 o.p., powyższy wyjątek nie ma zastosowania. W tej sytuacji, zgodnie z art. 249 § 1 zdanie pierwsze o.p., organ był zobowiązany do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie zobowiązania w podatku od towarów i usług za 2002 r., bez badania zasadności zarzutów zawartych we wniosku o stwierdzenie nieważności. Zgodnie bowiem z utrwalonym poglądem judykatury odmowa wszczęcia postępowania stanowi jednocześnie odmowę przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i rozstrzygania merytorycznego o zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności. Odmowa rozpatrzenia żądania na podstawie art. 249 Ordynacji podatkowej jest orzeczeniem formalnym (por: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt V SA 2093/00, niepubl. oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 865/07 - opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 477252). Nie bez znaczenia jest w tej mierze powoływany w odpowiedzi na skargę pogląd, że w przypadku oddalenia skargi przez sąd administracyjny niedopuszczalnym staje się stwierdzenie nieważności decyzji, gdyż sprawa już została prawomocnie osądzona przez sąd (wyrok WSA w Warszawie z 11 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2062/07). Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni akceptuje powyższe stanowisko orzecznicze. Dlatego też uznać należało, że w rozpoznawanej sprawie organ podatkowy nie tylko nie miał obowiązku, lecz wręcz nie był uprawniony do badania zasadności okoliczności wskazanych w skardze, w piśmie z dnia 22 grudnia 2011 r. (k. 45-49 akt sądowych), jak również w pismach procesowych składanych do organu, które, zdaniem strony skarżącej, spełniały przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, o których mowa w art. 247 § 1 punkt 3 i 7 o.p. Końcowo odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o "wstrzymanie dokonanego zajęcia prawa majątkowego (emerytury) przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. za Nr [...] nr [...] i dalszego potrącania z tej emerytury niesłusznie wymierzonego VAT-u i powstałej z tego tytułu zaległości", Sąd stwierdza, że rozpoznanie tego wniosku leży poza zakresem kognicji sądu administracyjnego wynikającej z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co tym samym przesądza o braku właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi do rozpoznania zgłoszonego w powyższym przedmiocie wniosku skarżącego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. P.Z-C.