I SA/Łd 1216/05

Dnia 1 marca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 rok. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...], Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. W dniu 15 grudnia 2004 r. skarżący K. M. złożył wniosek o zwrot nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT-37) za 2003 r. w wysokości 118,80 zł, powołując się na istnienie dużej ulgi podatkowej. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu nadpłaty, uzasadniając swą decyzję tym, że skoro kwota 118,80 została przekazana wierzycielowi – Urzędowi Gminy w Z. na poczet istniejącego zobowiązania pieniężnego za miesiąc styczeń 2001 r. w wysokości 167,30 zł, to brak jest podstaw do rozpatrzenia powyższego wniosku. Od powyższej decyzji w dniu [...] skarżący odwołał się do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., w którym wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i zwrot nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r., nie zgadzając się z dokonanym przez Urząd Skarbowy w Z. zajęciem nadpłaty. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, powołując w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji argumenty identyczne z tymi, które zawarł w uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że wniosek o zwrot nadpłaty podatnik powinien kierować do wierzyciela, czyli Urzędu Gminy w Z.. Na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. została złożona przez K. M. skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w dniu [...], w której domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu swej skargi podatnik powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, choć z przyczyn odmiennych od tych, jaki zostały podniesione w skardze. W punkcie wyjścia należy zwrócić uwagę, iż postępowanie w sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia zostało wszczęte wnioskiem strony z dnia 12 grudnia 2004 r. (k. 7). Pan K. M. w żądaniu o zwrot nadpłaty za 2003 r. powołał się na istniejącą jego zdaniem "dużą ulgę podatkową", która z uwagi na jej wielkość umożliwi mu spłacenie należności podatkowych. Żądanie to, z taką argumentacją podtrzymane zostało przez stronę, także w pismach z 1 i 9 czerwca 2005 r. (k. 45 i 46). Organ podatkowy I instancji umarzając postępowanie podatkowe na podstawie art. 208 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r - Ordynacja podatkowa (Dz.U.05.8.60 ze zm.) stwierdził, że skoro wniosek o zwrot nadpłaty wpłynął do Urzędu Skarbowego po przekazaniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. – jako organu egzekucyjnego – wierzycielowi tj. Urzędowi Gminy w Z. należności w kwocie 118,80 zł z tytułu istniejącej nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych, to nie było podstaw do rozpatrzenia wniosku. Przypomnieć należy, że umorzenie postępowania podatkowego z przyczyny jego bezprzedmiotowości jest przypadkiem szczególnym zakończenia postępowania, odpowiadającego pojęciu innego sposobu jego zakończenia, a więc bez zrealizowania celu głównego art. 207 jako pierwszego, podstawowego członu alternatywnego. Przypadki umorzenia postępowania oraz przyczyny jego bezprzedmiotowości muszą być traktowane jako wyjątki od zasady, co oznacza, że mogą podlegać wyłącznie wykładni dosłownej oraz ścieśniającej, a żadnym razie nie podlegają wykładni rozszerzającej (por. Komentarz Ordynacja podatkowa 2003, UNIMEX, str. 678). Art. 208 § 1 przewiduje tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania podatkowego. Przepis ten ma zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy podatkowej, mogącej być przedmiotem postępowania (por. Komentarz Ordynacja podatkowa, Lexis Nexis 2004, str. 249). Umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość oznacza, że żądanie zawarte we wniosku podatnika nie może zostać rozstrzygnięte merytorycznie. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych i nie może być utożsamiana z brakiem przesłanek do uwzględnienia wniosku strony. W przypadkach, gdy strona domaga się nie przysługującego jej, czy wręcz nie przewidzianego w przepisach prawa zwrotu podatku, to należy odmówić żądanego zwrotu, a nie umarzać postępowanie jako bezprzedmiotowe. Rozstrzyganie o tym, że kwota nadpłaty w wysokości 118,80 zł nie podlega zwrotowi, jest dopuszczalna tylko w orzeczeniach merytorycznych o odmowie zwrotu nadpłaty, a nie w orzeczeniu o umorzeniu postępowania (por. wyrok III S.A. 102/00 z 20 kwietnia 2001 r., Przegląd Podatkowy 2001/9/63). Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku. W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Takie działanie jest niezgodne z prawem, gdyż stanowi uchylanie się organu od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Niezależnie od powyższego trzeba zwrócić uwagę na to, że podatnik uzasadnił także swoje żądanie nadpłaty z tytułu istniejącej dużej ulgi podatkowej. Co prawda w aktach sprawy istnieje pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 4 lutego 2005 r. (k. 15) informujące strony o przyczynach braku możliwości zwrotu w gotówce niewykorzystanej ulgi uczniowskiej, to brak uzasadnienia swojego stanowiska w przewidzianej prawem formie stanowi naruszenie prawa. Przypomnieć wypada bowiem, iż stosownie do treści art. 207 Ordynacji podatkowej organ podatkowy orzeka w sprawie w drodze decyzji, chyba że przepis ustawy stanowi inaczej. Decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty albo w inny sposób kończący postępowanie w danej instancji. Decyzja kończąca postępowanie w sprawie, to akt, z którego strona winna czerpać pełną, wszechstronną, zgodnie z prawem umotywowaną informację w swej sytuacji prawnej w zakresie prawa materialnego, jak i prawa procesowego. To decyzja stanowi przedmiot zaskarżenia i strona składając odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej , a następnie w skardze do Sądu, może składać zastrzeżenia co do jej treści. Natomiast załatwienie sprawy w formie pisma nie tylko narusza art. 207 Ordynacji podatkowej, ale uniemożliwia stronie skorzystanie z przysługujących jej uprawnień przewidzianych w przepisach prawa, co w szczególności znajduje odbicie w sytuacjach, w których strona działa bez pomocy fachowej obsługi prawnej. Z tych względów nie przesądzając o ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U, Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.