I SA/Łd 122/10

Dnia 7 grudnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Bożena Kasprzak po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 lipca 2006 roku (sygnatura akt I SA/Łd 136/06) oddalającym skargę H.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2005 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odrzucił skargę H. G. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tego sądu z dnia [...] r. ([...]) oddalającym skargę H. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2005 roku. W dniu 13 maja 2010 r. H. G. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, ich źródłem utrzymania są emerytury oraz wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w łącznej kwocie 4.144 zł brutto miesięcznie. Oświadczyła, że zmuszona została do zlikwidowania prowadzonej uprzednio działalności gospodarczą i przejścia na emeryturę. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 72 m2, jej mąż jest właścicielem działki rekreacyjnej o powierzchni około 321 m2 w miejscowości G., nie posiadają innego majątku ani oszczędności. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że koszt wynajęcia adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej wynosi około 1.500 zł i przekracza jej możliwości finansowe. Zarządzeniem z dnia [...] r. skarżąca została wezwana do udokumentowania wysokości miesięcznego dochodu rodziny, na który wskazała w swoim wniosku, nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące oraz udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Z uwagi na to, że wnioskodawczyni nie nadesłała żądanych dokumentów i informacji postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na to postanowienie skarżąca złożyła sprzeciw. Podniosła w nim, że wezwanie do uzupełnienia informacji przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało wysłane na niewłaściwy adres. Ponadto, rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie miał podstaw prawnych do domagania się od skarżącej informacji i dokumentów, o których mowa w tym wezwaniu, gdyż wykraczały one poza treść § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227, poz. 2245; dalej w skrócie "rozporządzenie RM"). Następnie zarządzeniem z dnia [...] r. wnioskodawczyni ponownie została zobowiązana, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi skarżąca nadesłała plik dokumentów, z których wynika, że jej rodzina ponosi następujące wydatki: 115,50 zł tytułem składki na ubezpieczenie na rzecz A.. (należność zapłacona 28 maja 2010 r.), 36 zł tytułem opłaty miesięcznej za telewizję kablową, 154 zł tytułem rocznej składki na ubezpieczenie domku letniskowego (składka zapłacona 22 maja 2010 r.), 393 zł podatek od nieruchomości (IV rata w wysokości 98 zł płatna do 15 listopada 2010 r.), 54 zł miesięczna opłata za internet, około 82 zł miesięczna opłata za prąd, 420 zł ubezpieczenie OC posiadacza samochodu osobowego (zapłacone 23 maja 2010 r.), 269 zł roczna składka na ubezpieczenie mienia ruchomego, 640,51 zł czynsz, około 80 zł opłata za telefon, 3.351,49 zł roczna składka płacona przez A. G. na rzecz B. (zapłacona 15 października 2010 r.), 337,58 zł tytułem miesięcznej spłaty zadłużenia na rzecz banku C. S.A. Natomiast miesięczne dochody stanowią łącznie 3.439,29 zł i obejmują: wynagrodzenie za pracę H. G. – 175,62 zł netto, A. G. – 312,80 zł netto oraz emeryturę skarżącej – 1.289,94 zł netto i jej męża – 1.660,93 zł netto. Dodatkowo wyjaśniła, że ponosi też ustawowe opłaty RTV oraz raz w roku opłatę za przegląd samochodów z instalacją gazową, która dla dwóch samochodów wynosi 360 zł. A. G. posiada lokatę bankową, na której zdeponowane zostało 40.000 zł. Według wyjaśnień skarżącej środki te stanowią majątek osobisty męża, gdyż otrzymane zostały w drodze spadku po rodzicach. Wskazano, też że A. G., z uwagi na przebyty udar mózgu, wymaga ciągłego podawania leków i kosztownej rehabilitacji. Koszt leków to około 300 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez wnioskodawczynię ani art. 256 pkt 2 p.p.s.a., ani § 4 rozporządzenia RM nie zawierają zamkniętego katalogu dokumentów, o których złożenie referendarz sądowy lub sąd mogą zwrócić się w trybie art. 255 p.p.s.a. do osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. O tym, że wyliczenie wskazane w tych przepisach ma jedynie charakter przykładowy świadczy w sposób jednoznaczny zwrot "w szczególności". Zwrot ten oznacza, że oprócz dokumentów, o których mowa w art. 256 pkt 2 p.p.s.a. i § 4 rozporządzenia RM przedmiotem wezwania mogą być też inne dokumenty, których złożenie pozwoli, w przekonaniu osoby rozpoznającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, ocenić rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze oraz stan rodzinny wnioskodawcy. Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącej, z punktu widzenia możliwości opłacenia wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, Sąd doszedł do wniosku, że tego rodzaju wydatek nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny skarżącej. Podkreślić należy, że H. G. wspólnie z mężem osiąga miesięcznie dochody w łącznej kwocie 3.439,29 zł brutto. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 72 m2, jej mąż jest właścicielem działki rekreacyjnej o powierzchni około 321 m2 w miejscowości G.. Z uzasadnienia sprzeciwu wynika też, że państwo G. posiadają dwa samochody. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż od strony postępowania sądowego można wymagać by, dla pokrycia wydatków związanych z prowadzeniem procesu, znalazła pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie SN I CZ 99/80 z dnia 24 lipca 1980 r., Lex 8257, postanowienie WSA z 14 października 2005 r. II SA/Gd 618/05, Lex nr 235275). Przez wydatki niezbędne rozumieć należy koszty konieczne służące pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb rodziny, do których zaliczyć należy środki na wyżywienie, ubranie, zamieszkanie, także wydatki na leczenie. Spośród wydatków wskazanych przez skarżącą do tej kategorii kosztów zaliczyć zatem należy czynsz za mieszkanie, opłatę za prąd, telefon, ustawową opłatę RTV (17 zł) i ratę podatku za od nieruchomości, co stanowi łącznie około 920 zł. Do wydatków niezbędnych nie zostały zaliczone koszty zakupu leków dla A. G., które skarżąca określiła na kwotę 300 zł z tej przyczyny, że wydatki te nie zostały udokumentowane w jakiejkolwiek wysokości. Jak już zaznaczono, to osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna wykazać, a więc udowodnić, istnienie przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku. Ponieważ przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego, sąd rozpoznając wniosek nie może opierać się jedynie na oświadczeniach strony, nie popartych żadnymi dowodami. Pozostałe wydatki, które podaje wnioskodawczyni nie są wydatkami niezbędnymi dla zaspokojenia koniecznych potrzeb rodziny, dlatego też nie zostały przez Sąd uwzględnione. Mając na uwadze to, że dochody rodziny skarżącej wynoszą miesięcznie 3.439,29 zł, zaś udokumentowane wydatki konieczne stanowią około 920 zł, do zadysponowania pozostaje kwota około 2.520 zł. W ocenie Sądu jest to kwota, która wystarcza na pokrycie wydatków na wyżywienie i ubranie dla dwóch osób, a także koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, które strona określa na kwotę około 1.500 zł za sporządzenie skargi kasacyjnej w czterech sprawach. Instytucję prawa pomocy, nie bez przyczyny określa się często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być zatem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że H. G. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z tego też względu, na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Sz.Ch.