I SA/Łd 1225/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w całości w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o odpowiedzialności podatkowej spadkobiercy za zaległości w podatku od środków transportowych i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia p o s t a n a w i a: 1) przyznać skarżącej M. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie radcy prawnego; 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W dniu [...] roku M. K. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku uchylającą do ponownego rozpatrzenia decyzję w sprawie odpowiedzialności podatkowej spadkobiercy za zaległości w podatku od środków transportowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W tej samej dacie strona została zobligowana do zapłaty wpisu od skargi w takiej samej wysokości, w sprawie oznaczonej sygn. akt I SA/Łd 1222/11, dotyczącej decyzji kasacyjnej w zakresie odpowiedzialności podatkowej spadkobiercy za zaległości w podatku od nieruchomości. Skarżąca nie uiściła wpisu i wystąpiła o zwolnienie od wszystkich kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (pismo z dnia 27 września 2011 r.). Poinformowała, że jej sytuacja majątkowa jest bardzo ciężka. Oświadczyła, że mąż zmarł 19 czerwca 2010 r., pozostawił w spadku wysokie długi z tytułu podatku od nieruchomości oraz środków transportu, zaległych opłat za energię elektryczną, oraz składek na ZUS. Wobec nieuregulowanej sprawy spadkowej skarżąca nie ma środków na uiszczenie kosztów procesu. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Postępowanie spadkowe jest toku. Majątek spadkowy nie został oszacowany przez biegłego sądowego, co uniemożliwia skarżącej spieniężenie tego majątku. Wnioskodawczyni oświadczyła, że renta, którą otrzymuje wystarcza zaledwie na utrzymanie domu. Z informacji przedstawionych na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżąca wspólnie z matką prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są ich świadczenia emerytalne i rentowe w łącznej kwocie 2.357 zł brutto miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 150 m2, w którym zamieszkuje i mieszkania o powierzchni 70 m2, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Wykazane przez wnioskodawczynię miesięczne koszty utrzymania zamykają się kwotą około 415 zł (podatek od nieruchomości, woda, wywóz śmieci, energia elektryczna, telefon). Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi oraz przez ustanowienie radcy prawnego i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że sytuacja w jakiej się znajduje uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem aktualnie z tytułu dziedziczenia spadku jest zobowiązana ponosić wszelkiego rodzaju obciążenia publicznoprawne w postaci zaległych podatków lokalnych, podatku od nieruchomości, od środków transportowych oraz kredytu bankowego opłat z tytułu użytkowania wieczystego, należności za energię i składek na ubezpieczenia społeczne. Podniosła też, że wbrew ocenie referendarza sądowego nie może sprzedać rzeczy wchodzących w skład spadku w celu uregulowania należności i kosztów. Wyjaśniła, że w ciągu dwóch lat wystosowała około pięćset ofert do największych firm polskich i zagranicznych z propozycją sprzedaży lub wydzierżawienia przedsiębiorstwa, ale bez rezultatu. Wnioskodawczyni stwierdziła, że nie posiada żadnych cennych przedmiotów, których sprzedaż pozwoliłaby pokryć należności sądowe w jakiejkolwiek wysokości. W ocenie skarżącej odmowa uwzględnienia wniosku będzie oznaczać, że zostanie pozbawiona prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przywoływanej dalej jako: "P.p.s.a."., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia (zarządzenia) i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady, przewidzianej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie, że koszty postępowania ponosi Skarb Państwa, by osoba uboga miała realną możliwość zrealizować prawo do sądu. Udzielenie prawa pomocy powinno się zatem ograniczać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Ponadto należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją ku temu uzasadnione powody. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony w rozpoznawanej sprawie i porównując sytuację majątkową i rodzinną skarżącej z treścią przepisu art. 246 § 1 pk1 P.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku o przyznanie prawa pomocy M. K. wskazała, iż wspólnie z matką prowadzi gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód zamyka się kwotą około 2.000 zł netto. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą około 415 zł. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 70 m2, oraz domu o powierzchni 150 m2. Odziedziczyła po mężu majątek w postaci przedsiębiorstwa. W sprawie niniejszej skarżąca została zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł oraz wpisu w tej samej wysokości w sprawie oznaczonej sygn. akt I SA/Łd 1222/11. Są to aktualnie jedyne koszty sądowe, do których uiszczenia zobowiązano stronę. Jednocześnie uiszczenie wpisu jest warunkiem merytorycznego rozpoznania spraw. W tej sytuacji Sąd uznał, że aby umożliwić stronie obronę swoich praw, zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jest uzasadnione. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oraz ustanowienie pełnomocnika oznacza, że aktualnie skarżąca nie musi ponosić żadnych kosztów związanych ze złożeniem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Odmowa całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych podyktowana jest obowiązkiem strony partycypacji w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Skarżąca posiada stałe miesięczne dochody, w toku znajduje się także sprawa spadkową po jej mężu, powyższe nie pozwala na przyjęcie tezy o trwałej utracie możliwości sfinansowania kosztów postępowania przez wnioskodawczynię, zwłaszcza że wysokość ewentualnych dalszych wydatków związanych z niniejszym postępowaniem będzie już zdecydowanie niższa. Uwzględniając powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. P.Z-C.