I SA/Łd 1252/13

Dnia 20 marca 2014 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić skarżącemu A. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. I SA/Łd 1252/13 UZASADNIENIE W dniu 9 października 2013 r. A. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r., stwierdzające uchybienie przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania. W skardze zawarty był wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżący wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z której uzyskuje dochód na poziomie 2.000 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Miesięcznie 400 zł wydaje na jedzenie i 100 zł na leki. Wskazał ponadto, że w bankach posiada zobowiązania na łączną kwotę ponad 380.000 zł. Jego comiesięczne wydatki stanowią także: wynagrodzenia pracownicze w wysokości 4.500 zł, najem lokalu 2.500 zł, prąd w lokalu 150 zł, telefon i ZUS 5.000 zł, paliwo 2.000 zł. Z uwagi na fakt, że oświadczenie wnioskodawcy zawarte w formularzu PPF było niepełne, bowiem nie została w nim w ogóle wskazana kwota wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, ani składniki majątku trwałego jego firmy, skarżący został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2012 rok; wskazania tytułu prawnego do lokalu stanowiącego adres zamieszkania oraz udokumentowanie wysokości ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego; nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków i ewentualnych lokat bankowych (osobistych i firmowych) za ostatnie 2 miesiące, nadesłanie deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wskazanie składników majątku trwałego firmy skarżącego z podaniem ich wartości i udokumentowanie wysokości spłacanych rat kredytowych, na które wskazuje w swoim wniosku o prawo pomocy, raty ugody komorniczej, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący, w zakreślonym terminie, nie udzielił żądanych informacji. Postanowieniem z 29 listopada 2013 r. Referendarz Sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia wniesiono sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że wnioskodawcy nie zostało doręczone wezwanie zobowiązujące go do przedstawienia określonych dokumentów. Skarżący oświadczył jednocześnie, że gdyby otrzymał powyższe wezwanie -przedstawiłby żądane dokumenty. Wskazał ponadto, że nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, ponieważ obecnie mieszka u rodziców. Nie ponosi również z tego tytułu żadnych kosztów, ponieważ jest na ich utrzymaniu. Nie ma również żadnego majątku trwałego w firmie. Wezwaniem z dnia 29 stycznia 2014 r. skarżący został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: wyciągów z posiadanych rachunków i ewentualnych lokat bankowych (osobistych i firmowych) za ostatnie 2 miesiące, deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, udokumentowanie wysokości spłacanych rat kredytowych, na które wskazuje w swoim wniosku o prawo pomocy, raty ugody komorniczej. W odpowiedzi na wezwanie, w dniu 13 lutego 2014 r. skarżący przedstawił: wyciąg z firmowego konta bankowego za okres od 13 stycznia 2014 r. – do 12 lutego 2014 r., deklaracje VAT za 4 miesiące 2013 r. oraz potwierdzenia wpłat gotówkowych na konto bankowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.". Art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 2 tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według § 3 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa art. 246 § 1 P.p.s.a. Istotne przy tym jest, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy, spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOSA). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd powinien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc, niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. W ocenie Sądu w omawianej sprawie skarżący nie wykazał, że poniesienie przez niego opłat sądowych związanych z niniejszym postępowaniem, spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego. Po pierwsze we wniosku o przyznanie prawa pomocy A. K. wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z której uzyskuje dochód rzędu 2.000 zł miesięcznie, z którego 400 zł przeznacza na wyżywienie, a 100 zł miesięcznie na leki. Skarżący wskazał ponadto, że w bankach posiada zobowiązania na łączną kwotę ponad 380.000 zł. Jego comiesięczne wydatki stanowią także: wynagrodzenia pracownicze w wysokości 4.500 zł, najem lokalu 2.500 zł, prąd w lokalu 150 zł, telefon i ZUS 5.000 zł, paliwo 2.000 zł. Następnie, na etapie sprzeciwu, zaprzeczył że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, oświadczając, iż jest na utrzymania rodziców. Powyższa niekonsekwencja uniemożliwia obiektywną ocenę sytuacji majątkowej i tworzy wrażenie, że cała argumentacja skarżącego mająca świadczyć o zasadności przyznania prawa pomocy, nie jest zgodna ze stanem rzeczywistym, lecz konstruowana jest na bieżąco jako reakcja na każdorazowe rozstrzygnięcie Sądu. Po drugie, porównanie wysokości aktywów uwidocznionych na rachunku firmowym skarżącego do wysokości opłat sądowych niniejszego postępowania (wpis sądowy w wysokości 100 złotych) przy uwzględnieniu wysokości udokumentowanych wydatków oraz innych niezbędnych kosztów utrzymania, wskazuje, że skarżący może ponieść opłaty sądowe, bez narażenia siebie na uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego. Po trzecie, skarżący nie przedstawił wszystkich żądanych przez Sąd dokumentów, co powoduje, że obraz sytuacji finansowej skarżącego, który się z nich wyłania, jest jedynie fragmentaryczny i uniemożliwia Sądowi pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ak.