I SA/Łd 1285/10

Dnia 19 lipca 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – J. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Pismem z dnia 20 czerwca 2011 r. J.K. wystąpił z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 czerwca 2011 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi oddalającego jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia kwoty podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. Do powyższego pisma skarżący załączył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata bądź doradcy podatkowego. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córkami: 29-letnią A. i 24-letnią S. Skarżący podał przy tym, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.304,02 zł, a jego żona pobiera świadczenie przedemerytalne w wysokości 867,25 zł. Córki są bezrobotne i nie osiągają żadnego dochodu. Dodał, ze prowadzi działalność gospodarczą, jego obroty w 2010 r. wyniosły 13.417,50 zł (według zaświadczenia do ZUS). Jednocześnie skarżący podał, że jego majątek stanowi mieszkanie komunalne o pow. 59, 90 m2 oraz 3 samochody (Fiat Ducat – 1987 rok, Ford Siera – 1988 rok, Rover – 2000 r.). Wskazał przy tym, że posiada pewne zasoby pieniężne. Pozostali członkowie rodziny nie posiadają żadnego majątku. Ponadto skarżący oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. W związku z brakiem jednoznacznego wskazania osoby pełnomocnika oraz z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2011 r. wezwano skarżącego do jednoznaczne sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie, czy ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, czy też w osobie radcy prawnego, względnie doradcy podatkowego – pod rygorem uznania, że ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Jednocześnie na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązano skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym: wskazania kwoty posiadanych zasobów pieniężnych, nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez niego i pozostałe osoby pozostające wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków i lokat bankowych - z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenia miesięcznej kwoty wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny i podstawowe opłaty, nadesłania deklaracji podatkowych wskazujących jego miesięczne obroty i dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich 3 miesięcy, złożenia odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2010 rok - w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w drodze pisma z dnia 6 lipca 2011 r. wyjaśnił, że wniosek o prawo pomocy dotyczy radcy prawnego i został złożony tylko z tego powodu, iż "Sąd zastosował przymus adwokacki" i nie pozwala mu się samemu dalej reprezentować. Oświadczył przy tym, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie mają lokat bankowych. Córka nie posiada konta, a żona dostaje przelew obejmujący kwotę 850 zł miesięcznie z tytułu świadczenia przedemerytalnego, którą wydaje na pierwsze opłaty. Podkreślił, że jego skromne zasoby, które posiada, nie mają nic wspólnego z tą sprawą. Jego zdaniem: "jeżeli Wysoki Sąd uważa, że powinien znać zasoby mojego konta, to z mocy prawa swego urzędu niech je sprawdzi – ja uważam, że jest to w tym momencie moja osobista sprawa, bo jeżeli ktoś coś ma, to nie znaczy, że musi się tego pozbyć, żeby opłacić przymus adwokacki". W ocenie skarżącego przedstawienie skromnych dobrodziejstw materialnych jest przy tej sprawie "nie na miejscu i za daleko wykraczające w prywatność, mimo że Wysoki Sąd przytaczał art. 255 ustawy". W dalszej części pisma skarżący obszernie odniósł się do wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej z zachowaniem przymusu adwokacko-radcowskiego oraz wezwania Referendarza sądowego z dnia 28 czerwca 2011 r., negując istotę tego wymogu oraz konieczność złożenia dodatkowych informacji i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Do pisma skarżący załączył kserokopie zeznań podatkowych za 2010 rok, kserokopię wydatków miesięcznych związanych z utrzymaniem domu (rachunki opłat miesięcznych za czerwiec 2011 r.). Dodał przy tym, że wydatków miesięcznych na życie nie przedstawia, bo ich nie prowadzi i nie posiada. Żyje jak przeciętny człowiek, przedstawia to do oceny Sądu i prosi, aby Wysoki Sąd wziął pod uwagę przeciętną miesięczną kwotę utrzymania. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Jednakże tytułem wstępu wyjaśnić należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić przy tym jednak trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie podkreślić należy, że wykładnia zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W sytuacji zaś gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma prawo żądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z uwagi na fakt, że przedstawione we wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy Referendarz sądowy z tej możliwości skorzystał, wzywając skarżącego zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2011 r. do złożenia, w terminie 7 dni, dodatkowych dokumentów i informacji, w tym: wskazania kwoty posiadanych zasobów pieniężnych, nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostaje wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków i lokat bankowych - z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenia miesięcznej kwoty wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny i podstawowe opłaty, nadesłania deklaracji podatkowych wskazujących miesięczne obroty i dochody skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich 3 miesięcy, złożenia odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2010 rok. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w drodze pisma z dnia 6 lipca 2011 r. wyjaśnił jedynie, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie mają lokat bankowych. Córka nie posiada konta, a żona dostaje przelew obejmujący kwotę 850 zł miesięcznie z tytułu świadczenia przedemerytalnego, którą wydaje na pierwsze opłaty. Oświadczył przy tym, że "jego skromne zasoby, które posiada, nie mają nic wspólnego z tą sprawą" i odmówił wskazania kwoty tychże zasobów, a także wykazania kwoty wydatków miesięcznych przeznaczanych na utrzymanie rodziny, gdyż ich nie prowadzi i nie posiada. Jednocześnie skarżący nadesłał rachunki za podstawowe opłaty w czerwcu "bez życia", które łącznie opiewają na kwotę 2.072,80 zł. Ponadto z nadesłanych zeznań podatkowych wynika, że w 2010 roku skarżący osiągnął dochód w wysokości 15.066,02 zł, zaś jego żona w tym okresie uzyskała dochód w kwocie 22.037,14 zł. Biorąc zatem pod uwagę zawarte we wniosku i wyżej wskazanych dokumentach źródłowych oświadczenia skarżącego dotyczące jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych Referendarz sądowy uznał, iż skarżący nie wykazał dostatecznie, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej warunkującej przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, a tym samym uzasadniającej przerzucenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów związanych z ustanowieniem dla wnioskodawcy radcy prawnego, na ogół społeczeństwa. Dokonując powyższej oceny Referendarz sądowy miał w szczególności na względzie, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwiema pełnoletnimi córkami. Łączny dochód rodziny, na który składają się emerytura skarżącego i świadczenie jego żony, zamyka się kwotą 2.171,25 zł. Przy czym skarżący nie wykazał kwoty aktualnie osiąganego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W 2010 roku obroty zaś z tego tytułu, wedle oświadczenia skarżącego, wyniosły 13.417,50 zł. Ponadto mimo wezwania skarżący z pełną świadomością konsekwencji niepodania wysokości posiadanych zasobów pieniężnych odmówił ujawnienia ich kwoty, stwierdzając, iż jego skromne zasoby, które posiada, nie mają nic wspólnego z tą sprawą. Podobnie skarżący nie wykazał także kwoty wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny, wskazując, iż ich nie prowadzi i nie posiada. Ciężarem wykazania tych okoliczności obarczył natomiast rozpoznającego wniosek, zapominając o tym, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wyczerpującego wykazania swej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Mając na uwadze powyższe, Referendarz sądowy uznał, że skarżący nie udowodnił, że spełnia ustawowe warunki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Skarżący nie udzielił bowiem żadnych informacji pozwalających ustalić koszty utrzymania rodziny, za wyjątkiem podania kwoty podstawowych opłat "bez życia" (w wysokości 2.072,80 zł) oraz nie wskazał kwoty posiadanych zasobów pieniężnych. Ponadto za zasadnością wniosku skarżącego nie przemawia także fakt posiadania majątku w postaci 3 samochodów marki: Fiat Ducat – 1987 rok, Ford Siera – 1988 rok, Rover – 2000 r. Co więcej, fakt ten oraz okoliczność, iż mimo niskiej kwoty wykazanego dochodu skarżący zdołał zgromadzić zasoby pieniężne, dowodzą, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala na poniesienie kosztów postępowania, w tym kosztów związanych z ustanowieniem radcy prawnego w niniejszej sprawie. Podkreślić przy tym należy, że Referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości strony nie są wystarczająco wyjaśnione, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych oświadczeń i żądanych informacji w tym przedmiocie. Sprawą wnioskodawcy jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. (MSi)