I SA/Łd 1289/08

Dnia 29 czerwca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku I. S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiąc marzec i kwiecień 2005 roku oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiąc styczeń, luty, maj, czerwiec i lipiec 2005 roku postanawia: odmówić przyznania skarżącej – I. S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę I.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiąc marzec i kwiecień 2005 roku oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiąc styczeń, luty, maj, czerwiec i lipiec 2005 roku. Wobec treści wyroku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, złożyła skargę kasacyjną, a następnie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem A., 18–letnią córką D. i 4-letnim synem J. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że jedyne źródło utrzymania 4-osobowej rodziny stanowi osiągany przez nią dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1500 zł brutto. Mąż bowiem nie uzyskuje żadnego dochodu, jest bezrobotny i zajmuje się utrzymaniem domu. Skarżąca dodała przy tym, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 600 zł, co powoduje, że na utrzymanie rodziny przeznacza kwotę 900 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 12 maja 2009 roku referendarz sądowy, korzystając z uprawnienia wynikającego z treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwał pełnomocnika skarżącej do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczącej sytuacji majątkowej skarżącej, w tym do nadesłania wyciągów z posiadanych przez nią oraz jej męża rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, złożenia dokumentów potwierdzających status męża skarżącej – jako osoby bezrobotnej oraz wskazania dokumentów potwierdzających tytuł prawny do wymienionej we wniosku nieruchomości, pod adresem której zamieszkuje - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej w drodze pisma z dnia 25 maja 2009 roku wyjaśnił, że mąż skarżącej nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i pomaga skarżącej w prowadzeniu działalności gospodarczej. Do pisma załączono wyciągi z rachunków bankowych skarżącej i jej męża za ostatnie 3 miesiące, a także umowę zakupu mieszkania i umowę kredytową związaną z tym zakupem. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, postanowieniem z dnia 1 czerwca 2009 roku referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w dniu 15 czerwca 2009 roku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, złożyła sprzeciw, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącej podniósł, że w zaskarżonym postanowieniu niezasadnie wskazano, iż pomimo niewielkich dochodów, braku wartościowego majątku oraz posiadania na utrzymaniu męża i dwójki dzieci, skarżąca ma możliwość uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Jednocześnie referendarz sądowy uznał, że posiadanie na koncie na przełomie kilku miesięcy niewielkich kwot uzasadnia posiadanie środków finansowych. Takie stanowisko w ocenie pełnomocnika skarżącej jest całkowicie dowolne i sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Całkowicie dowolne są także rozważania odnośnie gromadzenia środków na opłacenie adwokata, gdyż oczywistym jest, że często pełnomocnicy prowadzą sprawy "kredytowo", a także dla swoich znajomych bez żadnych opłat. Ponadto podstawy odmowy przyznania prawa pomocy nie mogą stanowić także rozważania dotyczące posiadanego przez skarżącą mieszkania wraz z garażem. Trudno bowiem wymagać od skarżącej, aby sprzedała mieszkanie lub wydała jedyne środki finansowe, by opłacić skargę. Skarżąca wykazała, że nie posiada środków finansowych, a jej sytuacja rodzinno-majątkowa jest bardzo trudna. W tej sytuacji przyznanie prawa pomocy jest w pełni uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tego przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, iż zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Wedle przepisu art. 260 p.p.s.a. z kolei w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Z oświadczeń skarżącej zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych przez nią dodatkowych informacji wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem A., 18-letnią córką D. oraz 4-letnim synem J. Majątek rodziny stanowi mieszkanie o pow. 102,33 m2 oraz garaż o pow. 24,7 m2. Wykazany przy tym dochód skarżącej z tytułu działalności gospodarczej zamyka się w kwocie 1500 zł brutto. Niemniej jednak z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że w okresie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dysponowała środkami finansowymi znacznie przekraczającymi wykazaną kwotę dochodu, niewątpliwie pozwalającymi na poniesienie wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej (vide: operacje w dniu 22 kwietnia 2009 r. - 975 zł i 3.200 zł oraz operacje w okresie: 05.05.2009 r. – 13.05.2009 r. na kwotę 2.795,86 zł i 1.300 zł). Jednocześnie analiza wyciągów z rachunku bankowego męża skarżącej dowodzi, że mimo braku osiągania dochodu, we wskazanym okresie dysponował on również środkami pozwalającymi na uiszczenie przez skarżącą wpisu od wniesionego środka odwoławczego (vide: operacje w dniach: 04.04.2009 r.- 1.100 zł oraz 29.04.2009 r.- 1.000 zł). Ponadto nadesłana umowa kredytowa, stanowiąca o zadłużeniu małżonków na kwotę 484.000 zł, świadczy o tym, że sytuacja materialna wnioskodawczyni - niewątpliwie brana pod uwagę przy ocenie zdolności kredytowej - pozwala przyjąć, że skarżąca dysponuje środkami umożliwiającymi uiszczenie kosztów sądowych, w tym zwłaszcza wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącej i jej możliwości płatnicze, znajdujące odzwierciedlenie w nadesłanych wyciągach z rachunków bankowych, Sąd uznał, iż wniosek I.S. nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższa sytuacja, w ocenie Sądu, nie pozwala przyjąć, iż skarżąca wykazała dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednie wykazanie spełnienie tej przesłanki obligowało Sąd do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. (MSi)