I SA/Łd 129/09

Dnia 27 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno Sędzia WSA Cezary Koziński Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2009 roku sprawy ze skargi T. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] roku, w sprawie [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art.138 par.1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks Postępowania Administracyjnego ( Dz.U z 2000 roku Nr.98, poz.1071 ze zm. ) w związku z art.83 ust.4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U z 2007 roku Nr.11 poz.74 ze zmianami ) utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek nr[...] z dnia [...]roku. W uzasadnieniu decyzji Prezes zacytował obowiązujące i stanowiące materialną podstawę rozstrzygnięcia przepisy: Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. nr 11, póz. 74 ze zm.) może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a pozwalającego na umorzenie w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek Zakład może umorzyć zaległości pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ przyniosłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zgodnie z wyżej cytowanym rozporządzeniem za ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek, należy rozumieć wystąpienie takich okoliczności, które uniemożliwiają zobowiązanemu spłatę zadłużenia, a w szczególności: 1. ubóstwo zobowiązanego, zagrażające jego dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę powstałego zadłużenia w dłuższym okresie czasu, 2. zdarzenia losowe i klęski żywiołowe 3. choroba zobowiązanego lub członków jego najbliższej rodziny nad którymi osoba zobowiązana do spłaty należności sprawuje bezpośrednią opiekę, uniemożliwiająca pozyskanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o sus oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074 ze zm.) Zakład może także umorzyć należności z tytułu składek: 1. na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31.12.1998r. 2. na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych od dnia 01 stycznia 1999r. do 31 grudnia 2001r. pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacenia jest osoba fizyczna nie podlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, póz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Prezes wskazał, że w dniu 30.07.2008r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek T. M. o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji nr [...] z dnia [...] r. o przeniesieniu odpowiedzialności (jako jednej z trzech spadkobierców) do solidarnego spłacania długu po zmarłym A. M. Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Zakład odmówił umorzenia należności. W dniu 15.10.2008r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek T. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, ze wskazaniem trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej członków rodziny. Oceniając zebrany materiał dowodowy Prezes stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie występuje bowiem podstawowy warunek umożliwiający umorzenie, zawarty w art. 28 ust. 2, 3 ustawy o sus tj. całkowita nieściągalność należności. Stwierdził także, że przypadku T. M. nie ma także podstaw prawnych do umorzenia należności na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074 ze zm.) ponieważ na podstawie wymienionego przepisu podjęcie decyzji o umorzeniu należności może nastąpić przy braku ich całkowitej nieściągalności tylko w przypadku osób fizycznych nie podlegających przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. nr 155 poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Osobami fizycznymi nie podlegającymi przepisom ustawy o restrukturyzacji (...) są osoby, w stosunku do których jej przepisy nie miały zastosowania w okresie jej obowiązywania tj., w świetle obowiązujących przepisów powołanej ustawy nie były one uprawnione do skorzystania z restrukturyzacji zadłużenia (np. osoby trzecie, następcy prawni, dłużnicy rzeczowi). Spadkodawca Pan A. M., w okresie obowiązywania i w myśl ustawy o restrukturyzacji był przedsiębiorcą i nie skorzystał z przysługującego mu prawa do złożenia wniosku o restrukturyzację. Zatem wniosek o umorzenie należności z tytułu składek następcy prawnego, który wszedł w prawa i obowiązki spadkodawcy, nie może podlegać rozpatrzeniu na podstawie ww. przepisu. W dalszej części uzasadnienia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej T. M. i wywiódł, że nie kwestionuję trudności z jakimi się boryka, ale stwierdził, że w kontekście obowiązujących przepisów prawa, zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu składek. Podniósł również, że oprócz niego za długi spadkowe wobec ZUS odpowiadają także dwaj inni spadkobiercy, a zapłata należności przez któregokolwiek z nich spowoduje zwolnienie go z obowiązku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zobowiązany ponownie podkreślił, że zmarły ojciec nie pozostawił żadnego majątku oraz, że nie wiedział o długu spadkodawcy. Posiadając tylko zawodowe wykształcenie nie wiedział, że w ciągu 6 miesięcy od dnia śmierci spadkodawcy powinien wystąpić do sądu z wnioskiem o odrzucenie spadku lub o nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Podniósł również, że wraz z żoną wychowuje dwóch niepełnosprawnych synów oraz, że sam utrzymuje rodzinę, ponieważ młodszy syn wymaga stałej opieki osoby dorosłej. Prowadzenie postępowania egzekucyjnego z otrzymywanego przez niego wynagrodzenia odbyłoby się zatem kosztem leczenia i rehabilitacji syna D. a rodzina nie mogłaby osiągnąć minimum socjalnego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącego decyzja jest dla niego krzywdząca i zwrócił się do Sądu z prośbą o jej uchylenie. Wykonanie decyzji, zdaniem zobowiązanego, doprowadzi do ubóstwa jego rodzinę. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasową swą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, ponieważ narusza ona przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art.145 par.1 pkt.1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U 153 poz.1270 z późniejszymi zmianami ). W szczególności organy naruszyły treść art.8, 11, 77 par.1 i art.107 par.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U z 2000 roku nr.98 poz.1071 z późniejszymi zmianami ) – zwanej dalej kpa. Zgodnie z art.8 kpa organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną. Art.11 kpa wskazuje, że organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez stronę decyzji bez stosowania środków przymusu. Art.77 par.1 kpa stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art.107 par.1 kpa definiuje niezbędne elementy każdej decyzji administracyjnej – oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. 1. truizmem jest stwierdzenie, że właściwe zastosowanie normy prawa materialnego jest możliwe tylko wówczas, gdy prawidłowo ustalony zostanie stan faktyczny. To prawidłowe ustalenie stanu faktycznego z kolei oznacza zebranie dowodów oraz ich wszechstronną ocenę także w kontekście zasad wiedzy i doświadczenia życiowego. Analizując akta niniejszej sprawy należy wskazać, iż organy ubezpieczeń społecznych prawidłowo ustaliły, że w wypadku zobowiązanego T. M. nie zachodzi tzw. całkowita nieściągalność opisana w art.28 ust.1 i ust.3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U z 2007 roku, nr.11, poz.74 z późniejszymi zmianami ). Trzeba również przyznać, że zebrały w sposób wyczerpujący materiał dowodowy o sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanego. 2. upraszczając - proces stosowania prawa polega na ustaleniu, czy spełnione są przesłanki zawarte w normie prawa. W tej sprawie - w przepisie par.3 ust.1 pkt.1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U 141 poz.1365 ). Wskazać bowiem należ, iż właśnie ten przepis winien mieć zastosowanie ze względu na treść wniosku T. M. Zgodnie z tym przepisem zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organy ubezpieczeń społecznych winny więc porównać wysokość osiąganych comiesięcznych dochodów, posiadanego majątku z niezbędnym wydatkami i ustalić jaką kwotą dysponuje zobowiązany po opłaceniu wszystkim niezbędnych stałych wydatków ( czynsz, energia, telekomunikacja, koszty leczenia itp. ). To z kolei pozwoli na stwierdzenie, czy opłacenie należności z tytułu ubezpieczeń pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Nie wystarczy powołanie w części sprawozdawczej uzasadnienia wielkości dochodów rodziny i wydatków ( jak miało to miejsce w tej sprawie ), ale o porównanie obu tych wielkości i udzielenie dopowiedzi na pytanie, czy spełniona jest przesłanka z par.3 ust.1 powołanego rozporządzenia, czy też nie. Na uwadze należy mieć nie tylko zastaną sytuację zobowiązanego, ale również jego potencjalne możliwości np. podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Uwaga ta w gruncie rzeczy dotyczy także zakresu pojęcia "podstawowych potrzeb" – inny jest bowiem jego zakres w stosunku do osoby samotnej, a inny małżeństwa wychowującego niepełnosprawne dzieci ( tak jak w tej sprawie ) 3. jeśli po rozważeniu przedstawionych dowodów okaże się, że nie jest spełniona opisana wyżej przesłanka tzn. wysokość dochodów uzyskiwanych ( bądź możliwych do uzyskania ) pozwoli nie tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb, ale także uregulowanie zobowiązań wobec zakładu ubezpieczeń – winna nastąpić odmowa umorzenia. Z kolei wystąpienie owej przesłanki samo przez się nie oznacza, że organ ubezpieczeń jest zobowiązany do przyznania wnioskowanej ulgi. W tych sprawach bowiem ma zastosowanie instytucja uznania administracyjnego. Oznacza to tyle, że organ ubezpieczeniowy może, ale nie musi umorzyć należności nawet wówczas, gdy spełniona jest przesłanka na to zezwalająca. Uznanie administracyjne to jednak nie dowolność. Odmowa umorzenia należności w takiej sytuacji musi opierać się na rzeczywistych podstawach i być w sposób prawidłowy uzasadniona. W tej sprawie zasadniczym argumentem przemawiającym za odmową przyznania T. M. ulgi była instytucja solidarności biernej. I rzeczywiście możliwość spełnienia świadczenia przez pozostałych spadkobierców ojca zobowiązanego mogłaby skutkować odmową przyznania ulgi o ile prezes dokonałby analizy możliwości zaspokojenia zakładu z majątku pozostałych dłużników spadkowych. Tego jednak nie uczynił. 4.przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ winien mieć również na uwadze, że odpowiedzialność T. M. jest odpowiedzialnością za cudze długi. Z tych wszystkich względów na podstawie art.145 par.1 pkt.1 lit.c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję. M.Ko.