I SA/Łd 130/10

Dnia 27 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: sędzia WSA Joanna Tarno Sędziowie: sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Protokolant: asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji ustalającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2002 r. oddala skargę. Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie m.in. art. 248 § 2 pkt 1 i § 3 w związku z art. 247 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zmianami), odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] ustalającej G.P., M.P. i J.P. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2002 r. W uzasadnieniu organ podatkowy wskazał, że Gmina Miasto Ł. w oparciu o umowę z 15 listopada 2002 r. wydzierżawiała podatnikom, prowadzącym działalność gospodarczą, niezabudowaną nieruchomość położoną w Ł. przy ul. T. o powierzchni 2.258 m2. W umowie tej dzierżawca zobowiązał się m.in. do urządzenia targowiska, wnoszenia opłat związanych z posiadaniem przedmiotu dzierżawy, utrzymywania przedmiotu dzierżawy oraz płacenia czynszu dzierżawnego. Ponadto umową również z 15 listopada 2002 r. Gmina Miasto Ł. powierzyła ww. podatnikom administrowanie targowiskiem. W oparciu o złożoną 17 stycznia 2003 r. informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych Prezydent Miasta Ł. decyzjami z [...],[...],[...],[...] oraz [...] ustalił G.P., M.P. i J.P. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za kolejne lata w okresie od 2002 do 2006 r. SKO wskazało następnie, że pismem z 19 lutego 2003 r. Prezydent Miasta Ł. poinformował strony, że umowa dzierżawy jest nieważna z mocy samego prawa i wezwał do opuszczenia terenu. Podatnicy nie podporządkowali się temu wezwaniu i nadal pobierali opłaty eksploatacyjne od osób korzystających z targowiska. Przestali jednak uiszczać czynsz z tytułu umowy dzierżawy. Pismem z 21 marca 2005 r. Prezydent Miasta Ł. wypowiedział umowę o administrowanie. Wyrokiem z 31 stycznia 2005 r., w sprawie [...] Sąd Okręgowy w Ł. stwierdził nieważność umowy dzierżawy z 15 listopada 2002 r. W uzasadnieniu sąd wskazał, że przy jej zawarciu doszło do naruszenia prawa, ponieważ w warunkach przetargowych zawarto wymóg, skierowany do przyszłego dzierżawcy, zobowiązujący go do zapłaty 426.000 zł, co w praktyce miało doprowadzić do eliminacji oferentów innych niż podatnicy. Ponadto sąd ustalił, że w rzeczywistości podatnicy nie wpłacili przed zawarciem umowy ww. kwoty i uznał, że umowa, jako zawarta z podmiotem z poza kręgu osób wytyczonych warunkami przetargu, jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c. Wyrokiem z 20 września 2006 r. w sprawie [...] Sąd Apelacyjny w Ł. oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego. W oparciu o wskazane wyroki toczyło się postępowanie egzekucyjne w przedmiocie wydania Gminie Miasto Ł. terenu targowiska. W jego efekcie 11 czerwca 2007 r. nieruchomość wydano wierzycielowi. Pismem z 16 lutego 2007 r. M.P. zwrócił się o zwrot nienależnie pobranego podatku od nieruchomości w kwocie 5.578 zł wraz z ustawowymi odsetkami do dnia zapłaty. W toku postępowania podatnicy wyjaśnili, iż skoro ich firma pełniła funkcję inkasenta, a obciążanie podatkiem inkasentów opłaty targowej nie ma podstawy prawnej, uiszczony przez nich podatek powinien zostać zwrócony. Po wznowieniu postępowania i po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzjami z [...] odmówił uchylenia pięciu własnych decyzji ustalających wysokość zobowiązań podatkowych za lata 2002-2006. W odwołaniach podatnicy oświadczyli przede wszystkim, że precyzują wniosek z 16 lutego 2007 r. w ten sposób, że wniosek ten dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji ustalających zobowiązania podatkowe w latach 2002-2006. Stwierdzenie nieważności wymienionych decyzji było w ich ocenie uzasadnione unieważnieniem przez Sąd Apelacyjny w Ł. podstawy prawnej naliczenia podatku tj. umowy dzierżawy z 15 listopada 2002 r., a także posiadanym przez podatników tytułem prawnym w postaci umowy o administrowanie targowiskiem, zwalniającej ich od obowiązku uiszczania podatku od przedmiotowej nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzjami z [...], uchyliło wskazane powyżej decyzje Prezydenta Miasta Ł. z [...] i umorzyło postępowania w sprawie uznając, że złożony przez strony wniosek dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji ustalających wysokość zobowiązania podatkowego. Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku podatników Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że fakt unieważnienia umowy dzierżawy z 15 listopada 2002 r., a także posiadanie przez wnioskodawców tytułu prawnego do administrowania nieruchomością, mogą być ewentualnie rozpatrywane w świetle podstawy stwierdzenia nieważności wymienionej w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, tj. jako uchybienie noszące cechy rażącego naruszenia prawa. SKO uznało jednak, że tego rodzaju naruszenie prawa nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Po pierwsze przyjęło, że strony do czasu zwrotu przedmiotowej nieruchomości tj. do 11 czerwca 2007 r. były jej posiadaczami, a zatem stosownie do unormowania zawartego w art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r. nr 9, poz. 84 ze zmianami) byli podatnikami podatku od nieruchomości. Byli bowiem posiadaczami nieruchomości i obiektów budowlanych, stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego, choć było to posiadanie bez tytułu prawnego. SKO podniosło także, że nawet przyjmując, że wobec podatników nie powstał obowiązek podatkowy, to w sytuacji, kiedy nie było jeszcze prawomocnego wyroku stwierdzającego nieważność umowy dzierżawy, wydanie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, w oparciu o złożoną informację dla celów podatku od nieruchomości nie miało charakteru rażącego naruszenia prawa. Wydając zaskarżoną decyzję organ podatkowy miał podstawy oprzeć się na złożonej informacji podatkowej, popartej ważną (wówczas) umową dzierżawy. Stąd SKO nie dopatrzyło się rażącego naruszenia prawa przy wydaniu kwestionowanej przez strony decyzji. W ustawowym terminie M.P., G.P. i J.P. wnieśli odwołanie od tej decyzji. Wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji ustalających wysokość podatku od nieruchomości, wskazali przede wszystkim, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło pod uwagę właściwych intencji wynikających z umowy o administrowanie targowiskiem. W ich cenie umowa ta nie dawała podstaw do tego by przyjąć, że posiadali sporne targowisko w okresie za który ustalono im zobowiązanie podatkowe. Wnieśli o dopuszczeni dowodu z zeznań świadków oraz stron na okoliczność wynikających z ww. umowy kompetencji oraz obowiązków. Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy własną decyzję z [...] W uzasadnieniu powtórzyło ustalenia, wnioski i argumentację zawartą w kwestionowanej decyzji. W skardze na decyzję SKO z [...] M.P., G.P. i J.P., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji albo stwierdzenie jej nieważności, podnieśli zarzut rażącego naruszenia prawa, polegającego na odmowie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] mimo istnienia podstaw prawnych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Strona skarżąca podkreśliła, że wobec unieważnienia umowy dzierżawy winna być również unieważniona decyzja w sprawie zapłaty podatku od nieruchomości, gdyż podstawa świadczenia tego podatku upadła. Co prawda skarżący byli objęci również umową o administrowanie targowiskiem, jednakże umowa ta nie dawała podstaw do zapłaty przez administratora targowiska podatku od nieruchomości. Skarżący w oparciu o tę umowę jedynie administrowali terenem targowiska i w ramach tego administrowania byli także inkasentem opłaty targowej do 10 marca 2007 r., kiedy to zostali z tej funkcji odwołani przez Radę Miejską w Ł.. Następnego dnia administrowanie targowiskiem i inkaso opłaty targowej przejął Zakład Budżetowy [...], natomiast 12 czerwca 2007 r. komornik sądowy dokonał jedynie formalnego zamknięcia postępowania egzekucyjnego. Umowa o administrowanie zdaniem skarżących nie dawała im prawa do władania przedmiotową nieruchomością. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. W toku postępowania M.P. i G.P. cofnęli skargę. Postanowieniem z 27 sierpnia 2010 r. sąd umorzył postępowanie sądowe toczące się z ich udziałem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kwestionowanego rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest wniosek M.P., G.P. i J.P. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] ustalającej skarżącym wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Jak słusznie wskazuje organ podatkowy stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji ma charakter wyjątkowy i może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Ordynacji podatkowej. Przepis art. 128 Ordynacji podatkowej i wyrażona w nim zasada trwałości decyzji ostatecznych, ogranicza możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięć ostatecznych do sytuacji, w których zaistnieją wyraźnie określone przyczyny, stanowiące o najdalej idących wadach decyzji lub poprzedzającego ją postępowania. Tylko zatem takie wady mogą prowadzić do wzruszenia decyzji ostatecznej. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć wyłącznie ustalenia, czy decyzja, której wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy, obarczona jest wadami wymienionymi enumeratywnie w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która: 1. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości; 2. została wydana bez podstawy prawnej; 3. została wydana z rażącym naruszeniem prawa; 4. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną; 5. została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 6. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 7. zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa; 8. w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą. Spośród wymienionych wyżej wad jedynie te z pkt 2 i 3 wymagały głębszej analizy. Jeżeli chodzi o sytuację, w której decyzja została wydana bez podstawy prawnej organ podatkowy słusznie zauważył, że rozstrzygnięcie podjęte w decyzji Prezydenta Miasta Ł. jest oparte na podstawie prawnej, jaką są przepisy art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust. 1 pkt 4, art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 7 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, art. 21 § 1 pkt 2 i § 5 Ordynacji podatkowej oraz przepisy uchwały Rady Miejskiej w Ł., ustalającej stawki podatku od nieruchomości. Unieważnienie przez sąd powszechny umowy dzierżawy z 15 listopada 2002 r. nie prowadziło do wyeliminowania podstawy prawnej decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Podstawa ta istniała bowiem w chwili wydania decyzji ustalającej. Rozstrzygnięcie sądu powszechnego mogło mieć ewentualnie wpływ na podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. SKO słusznie zatem uznało, że decyzja Prezydenta Miasta Ł. nie była dotknięta wadą, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Organ podatkowy słusznie również uznał, że w analizowanej sprawie nie zachodziła podstawa do stwierdzenia nieważności wymieniona w pkt 3 wspomnianego art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej. W orzecznictwie i literaturze przyjmuje się, że naruszenie prawa będzie miało cechę "rażącego" gdy czynności postępowania organu podatkowego lub istota załatwienia sprawy są w swej treści zaprzeczeniem treści obowiązującej regulacji prawnej (por. J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2009, Unimex, str. 979). Sąd podziela również przytoczoną w kwestionowanej decyzji tezę zawartą w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2000 r. (III SA 1524/99), że "cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z normą prawną przez proste ich zestawienie ze sobą. Chodzi w tym wypadku o błędy w zastosowaniu prawa mające oczywisty charakter. Dla zaistnienia nieważności niezbędnym jest aby stan prawny regulujący przedmiot rozstrzygnięcia był jasny i jednoznaczny". W niniejszej sprawie nie sposób doszukać się w postępowaniu organu podatkowego ustalającego stronom zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości, tak rozumianej wadliwości. Słusznie bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazuje, że niezależnie od tego, że zawarte przez podatników z Gminą Miasto Ł. umowy z 15 listopada 2002 r. dotyczące dzierżawy nieruchomości oraz administrowania targowiskiem przestały wiązać strony, do chwili wydania nieruchomości właścicielowi (co nastąpiło dopiero w 2007 r.) skarżący byli jej posiadaczami. W konsekwencji stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o podatkach i opłatach lokalnych byli również w tym czasie podatnikami podatku od nieruchomości. Zgodnie z bowiem z unormowaniem zawartym we wspomnianym art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne będące posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego, także wtedy gdy ich posiadanie wykonywane jest bez tytułu prawnego. Wobec stwierdzenia nieważności przez sąd powszechny umowy dzierżawy, organ podatkowy słusznie przyjął, że skarżący posiadali przedmiotową nieruchomość bez umowy. W szczególności źródłem tytułu prawnego do posiadania nieruchomości nie mogła być umowa o administrowanie targowiskiem. Poprzez tę umowę Gmina Miasto Ł. powierzyła jedynie stronom realizację swojego zadania własnego, jakim na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 11 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zmianami) jest organizowanie targowisk. Powierzenie obowiązku administrowania targowiskiem z jednej strony nie oznacza, że administratorzy terenu, na którym jest organizowane targowisko, stają się jego posiadaczami, z drugiej jednak nie wyklucza takiego posiadania, umownego czy też bez tytułu prawnego. Skarżący zaś bez wątpienia byli posiadaczami targowiska, co szczegółowo i obszernie zostało wykazane w zaskarżonej decyzji. Wystarczy w tym miejscu wskazać, że do czasu wydania nieruchomości próbowali pobierać i pobierali opłaty eksploatacyjne od handlowców korzystających z targowiska, a także, że nie poddali się wezwaniu właściciela do wydania terenu targowiska, które otrzymali już w lutym 2003 r. Dopiero w wyniku postępowania egzekucyjnego, którego celem było wydanie Gminie Miasto Ł. przedmiotowej nieruchomości, 11 czerwca 2007 r. wydali nieruchomość wierzycielowi. Już te okoliczności świadczą zdaniem sądu, że skarżący wykonywali władztwo nad nieruchomością dla siebie, a zatem występowali w roli posiadaczy przedmiotowej nieruchomości. Wniosek ten wzmacnia jeszcze fakt, że do marca 2003 r. skarżący konsekwentnie realizowali umowę dzierżawy z 15 listopada 2002 r. Po otrzymaniu wezwania do wydania terenu targowiska zaprzestali jedynie uiszczania czynszu dzierżawnego. Nadal zaś zajmowali się organizacją handlu na terenie targowiska, utrzymywaniem terenu targowiska, a także pobieraniem opłat. Działania te wykonywali do czasu wydania terenu targowiska właścicielowi, także po wypowiedzeniu umowy o administrowanie targowiskiem w marcu 2005 r. Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie przyjęło, że decyzja Prezydenta Miasta Ł. z [...]ustalająca skarżącym wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2002 r., nie była dotknięta żadną kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, a w konsekwencji zgodnie z prawem uznało, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) należało orzec jak w sentencji. P.Pij.