I SA/Łd 1308/08

Dnia 16 lutego 2009 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Ośrodek Zamiejscowy w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usługa miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2004 roku p o s t a n a w i a: odmówić J. C. prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W dniu 20 września 2008 roku pełnomocnik J.C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Ośrodek Zamiejscowy w S. z dnia [...] roku określającą skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące: lipiec, sierpień i wrzesień 2004 roku. Do skargi załączony został formularz PPPr z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący sprecyzował, iż domaga się zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, bowiem jego sytuacja finansowa nie pozwala mu na jego pokrycie. Z oświadczeń skarżącego złożonych na formularzach PPPr i PPF wynika, iż J.C. wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, w którym pozostaje jeszcze jego dorośli syn i córka oraz dwójka wnuków. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w postaci usług transportowych, który w roku 2007 wynosił około 62.000. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,28 ha, które nie przynosi żadnych dochodów oraz samochodu ciężarowego marki Volvo wartości 35.000 zł, naczepy chłodni wartości 20.000 zł, samochodu marki Mercedes wartość 12.000 zł oraz samochodu osobowego marki Mazda wartości 5.000 zł, nie posiada innego majątku ani oszczędności, wpływy z zajętego rachunku bankowego są w całości przekazywane na spłatę zaległych zobowiązań publicznoprawnych skarżącego. Wskazał, iż cały majątek został zajęty znacznie ponad jego wartość. Skarżący obciążony jest także ratami leasingowymi z tytułu posiadanych środków transportu służących do wykonywania działalności gospodarczej w wysokości 20.000 zł miesięcznie. Wskazał, iż podatkowe postępowania kontrolne toczą się wobec niego nieprzerwanie do 2005 roku uniemożliwiając udział w przetargach i ubieganie się o intratne zlecenia, prowadzona działalność gospodarcza przynosi dochód, który umożliwia mu spłatę zobowiązań wobec ZUS, Urzędu Skarbowego, organów samorządu z tytułu podatku od środków transportu oraz opłat za koncesję. W celu regulowania swoich zobowiązań wobec pracowników skarżący zmuszony był występować do organu egzekucyjnego o wyłączenie spod zajęcia kwot na wynagrodzenia pracownicze. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2009 roku skarżący został wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do nadesłania: odpisów zeznań podatkowych skarżącego oraz jego żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych (osobistych oraz firmowego) za ostatnie 3 miesiące, ostatniego rachunku zysków i strat oraz odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie cztery okresy rozliczeniowe, zaświadczenia z właściwego Powiatowego Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich do rolnictwa ze środków UE, udokumentowanie miesięcznych wydatków eksploatacyjnych. W odpowiedzi skarżący oświadczył, iż od chwili zajęcia jego rachunek firmowy jest "martwy" i nie są na nim dokonywane żadne operacje, nadto przedstawił odpis posiadanego tzw. "rolniczego" rachunku bankowego w Banku A w B. za okres od 1 do 31 grudnia 2008 roku którego saldo wynosiło 1,92 zł . Nadesłał także zaświadczenie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego wynika, iż w latach 2006, 2007 i 2008 nie wstępował z wnioskiem o dopłaty bezpośrednie ze środków UE. Przedstawił także bilans za rok 2007 oraz rachunek zysków i strat z którego wynika, iż w 2007 roku jego zysk netto z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 19.191 zł, wartość środków trwałych w postaci środków transportu wynosi 78.400 zł, zaś majątek obrotowy zamykał się kwotą 434.894 zł Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, iż w 2008 roku z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący miał następujące obroty w miesiącu wrześniu 478.391 zł, październiku 545.196 zł, listopadzie 491.085 zł, zaś grudniu 330.110 zł . Skarżący określił także, iż jego średni miesięczny dochód z to kwota rzędu 5.231 zł. Miesięczne koszty eksploatacyjne to kwota 1.500 zł (koszty ogrzewania 760 zł, prąd 500 zł, telefony 250) do tego dochodzi kwota 200 zł na środki czystości, zaś koszty utrzymania rodziny to około 2.000 zł miesięcznie. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 powołanej ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Należy jeszcze podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. We wniosku o przyznanie prawa pomocy J.C. wskazał, iż wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem dochodu jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z której uzyskuje on dochody rzędu 5.231 zł miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącego pozostają dorośli syn i córka oraz dwoje wnucząt. Miesięczne koszty eksploatacyjne to kwota 1.500 zł (koszty ogrzewania 760 zł, prąd 500 zł, telefony 250) do tego dochodzi kwota 200 zł na środki czystości, zaś koszty utrzymania rodziny skarżący określił na około 2.000 zł miesięcznie. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,28 ha, oraz samochodu ciężarowego marki Volvo wartości 35.000 zł, naczepy chłodni wartości 20.000 zł, samochodu marki Mercedes wartość 12.000 zł oraz samochodu osobowego marki Mazda wartości 5.000 zł, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Z przedstawionego bilansu oraz rachunku zysków i strat za rok 2007 wynika, iż jego zysk netto z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 19.191 zł, wartość środków trwałych w postaci środków transportu wynosi 78.400 zł, zaś majątek obrotowy zamykał się kwotą 434.894 zł. Nadto mimo pogorszenia się warunków prowadzenia działalności gospodarczej, na które wskazuje w swoim wniosku na skutek zajęcia rachunków bankowych oraz braku możliwości uczestnictwa w przetargach skarżący nadal osiąga systematycznie obroty w granicach 500.000 zł miesięcznie. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącego o braku jakichkolwiek środków pieniężnych z których mógłby ponieść koszty sądowe, bowiem z jego oświadczeń wynika, iż systematycznie reguluje należności z innych tytułów (raty leasingowe, opłaty za koncesję, należności wobec ZUS, organów podatkowych), a z przedłożonych deklaracji w podatku VAT wynika, iż bez przeszkód prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Należy podkreślić, że koszty sądowe są równorzędne z innymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot uczestniczący w obrocie gospodarczym. Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie dla przedsiębiorcy jakim jest skarżący jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i także w tym zakresie musi się on liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są koszty sądowe. Skarżący podkreśla, iż postępowanie podatkowe toczy się wobec niego od 2005 roku stąd też zapobiegliwość wymagała czynienie oszczędności w celu ewentualnego dochodzenia ochrony swoich praw przed sądem. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9 lipca 1992 roku sygn. akt I Acz 393/92, opubl. w Wokandzie 1993/2/32). Nadto na potwierdzenie swojej trudnej sytuacji finansowej skarżący przedstawił wyciąg za okres jednego miesiąca ze swojego "rolniczego" rachunku bankowego, oświadczając jedynie, iż na jego rachunku w B. Banku zajętym przez organy egzekucyjne brak jest operacji, nie przedstawił jednak na tę okoliczność żadnych dowodów, powyższe uniemożliwia dokonanie pełnej oceny sytuacji finansowej skarżącego. Dodatkowo wskazać można, iż podobnie jak w odniesieniu do wynagrodzeń pracowniczych, istnieje możliwość wystąpienia do organu egzekucyjnego o wyłączenie spod egzekucji kwot niezbędnych do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Reasumując, wysokość miesięcznego dochodu skarżącego, jego sytuacja majątkowa oraz fakt pozostawania właścicielem 9 hektarowego gospodarstwa rolnego stanowiącego dodatkowe źródło utrzymania rodziny nie pozwalają na przyjęcie, iż skarżący obiektywnie nie posiada środków finansowych, z których mogłyby zostać pokryte należności sądowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. M.K.