I SA/Łd 1326/15

Dnia 26 stycznia 2016 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...], UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 30 grudnia 2015 r. W dniu 16 października 2015 roku A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 roku. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego B. Z.. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o majątku i dochodach oraz dodatkowych dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych. We wniosku o prawo pomocy, wskazała, że swoją statutową działalność zakończyła w połowie 2014 roku, bowiem w wyniku działań organów kontroli skarbowej utraciła płynność finansową i zdolność do wykonywania robót. Spółka oświadczyła także, że rok 2014 zakończyła strata w wysokości 127.338 zł, na dowód czego przedstawiła rachunek zysków i strat oraz bilans za 2014 rok. Skarżąca wskazała ponadto, że wartość jej kapitału zakładowego wynosi 100.000 zł zaś wartość środków trwałych na koniec 2014 roku wynosił 69.577 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała korektę deklaracji CIT-8 za 2014 rok z której wynika, że w roku tym spółka uzyskała dochód w wysokości 260.231 zł. Kopie deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące od kwietnia do października 2015 roku wskazują, że spółka w tym okresie poza miesiącami maj i czerwiec br. nie prowadziła działalności gospodarczej, natomiast w maju i czerwcu br uzyskiwała przychody z tytułu dostawy towarów i usług w łącznej wysokości 19.000 zł. Skarżąca ma zajęte rachunki bankowe. Zgodnie z oświadczeniem Prezesa jej zarządu spółka zamroziła swoja działalność nie posiada pracowników ani osób współpracujących. Zobowiązania skarżącej z tytułu umowy kredytu oraz leasingu samochodu osobowego są pokrywane przez jej większościowego wspólnika i prezesa zarządu co miesięczne raty z tytułu spłaty kredytu wynoszą 13.500 zł plus odsetki. Postanowieniem Referendarza Sądowego z dnia 30 grudnia 2015 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 zł. Od postanowienia z 30 grudnia 2015 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że dokumenty załączone do wniosku dokumenty załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy jednoznacznie potwierdzają że spółka nie ma żadnych możliwości pozyskania jak również dysponowania środkami finansowymi. Zobowiązanie spółki do pokrycia części kosztów jest iluzoryczne albowiem jest oczywiste, że w sytuacji w jakiej znalazła się spółka, nie posiada ona możliwości uiszczenia jakiejkolwiek kwoty. Częściowe zwolnienie z kosztów nie uwzględnia wyżej podniesionych okoliczności choć zasady logicznego myślenia oraz prawidłowa ocena dokumentów załączonych przez skarżącą przemawiają za uwzględnieniem wniosku w całości. W odniesieniu do oddalenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika skarżąca podkreśliła, że błędne jest stanowisko Sądu pozbawiające spółki prawa do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, tylko z tego powodu, że taki pełnomocnik ustanowiony był wcześniej, w toku postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658 – dalej: "ustawa zmieniająca"). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania W związku z tym w rozpatrywanej sprawie będzie miał zastosowanie przepis art. 260 p.p.s.a. w jego nowym brzmieniu, bowiem sprawa została zainicjowana skargą wniesioną dnia 16 października 2015 r. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, a rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie jest zobligowany przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i dodatkowych informacji udzielonych przez spółkę wynika, że spółka ma trudności finansowe bowiem w związku z toczącym się wobec niej postepowaniem podatkowym i zabezpieczającym ma zajęte rachunki bankowe dlatego zamroziła swoją działalność, nie posiada pracowników, ani osób współpracujących. Z nadesłanej korekty deklaracji CIT-8 za 2014 rok wynika, że w roku tym spółka uzyskała dochód w wysokości 260.231 zł. Kopie deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące od kwietnia do października 2015 roku wskazują, że spółka w tym okresie poza miesiącami maj i czerwiec br. nie prowadziła działalności gospodarczej, natomiast w maju i czerwcu br. uzyskiwała przychody z tytułu dostawy towarów i usług w łącznej wysokości 19.000 zł. Zobowiązania spółki z tytułu umowy kredytowej i leasingu są pokrywane przez jej prezesa i większościowego udziałowca miesięczna rata kredytu zamyka się kwotą 13.500 zł. Uwzględniając powyższe, wysokość wpisu sądowego w sprawie niniejszej (2.768 zł) stosownie do treści art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie i dlatego w celu zachowania prawa strony do rozpatrzenia jej sprawy przez sąd zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 zł, stanowiącej ułamek należnego wpisu od skargi i zarazem jedyne obciążenie finansowe w zainicjowanym przez spółkę procesie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznać należało za niezasadny. Wbrew twierdzeniom spółki uzyskała ona w tym roku przychody na poziomie 19.000 zł oraz reguluje swoje zobowiązania prywatnoprawne z tytułu umowy kredytowej i leasingu w wysokości wielokrotnie przewyższającej należności sądowe, co uzasadnia jej częściową partycypację w kosztach procesu . Odmawiając uwzględnienia wniosku sąd wziął również pod uwagę, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, sąd ocenił, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 799/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odnośnie wniosku o ustanowienie radcy prawnego z urzędu wskazać należy, że w ramach prawa pomocy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 246 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy nie dopuszcza instytucji podstawienia (por. J.P. Tarno "Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2012 wyd. 5, str. 621). Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego w osobie B. Z.. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy, w aktach sprawy niniejszej znajduje się pełnomocnictwo z dnia 19 lutego 2014 roku udzielone przez skarżącą temu pełnomocnikowi do prowadzenia jej sprawy w toku postępowania przed Urzędem Kontroli Skarbowej w Ł., Izbą Skarbową, Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym. Pełnomocnikowi temu w dniu 25 września 2015 roku doręczona została zaskarżona decyzja. Co istotne w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek pisma wskazującego na zakończenie stosunku pełnomocnictwa. Wobec powyższego za niewiarygodne uznać należy stwierdzenie, że spółka nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. W ocenie sądu, referendarz sądowy trafnie ocenił, że pozostawanie przez wnioskującego w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, o ile nie został on ustanowiony w ramach prawa pomocy, jest każdorazowo negatywną przesłanką przyznania stronie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika. Przesłanka ta uniemożliwia uwzględnienie wniosku we wskazanym zakresie w każdej sytuacji - również wtedy, gdy zatrudniający profesjonalnego pełnomocnika czyni to dla celów innych postępowań, czy wyłącznie dla dokonania poszczególnych czynności obwarowanych przymusem adwokacko-radcowskim (por. postanowienie NSA z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt I FZ 168/05, postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 456/07; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lex a Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, s. 699-700). Mając na uwadze powyższe Sąd w pełni popiera argumentację referendarza sądowego, zgodnie z którą wniosek strony skarżącej zasługuje na częściowe uwzględnienie i przyznaje mu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 zł. Z tych względów na mocy art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. AKE.