I SA/Łd 1423/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. i M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. K. i M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za 2008 rok postanawia: odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postępowanie w sprawie toczy się ze skargi E. i M. małżonków K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu (200 zł) skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 8 lipca 2011 r. sąd odmówił uwzględnienia tego wniosku, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 5 października 2011 r. (sygn. akt II FZ 540/11) oddalił zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji. Następnie postanowieniem z 18 kwietnia 2012 r. tutejszy sąd odrzucił skargę przyjmując, że skarżący nie uiścili wpisu od skargi w wyznaczonym terminie. Pismem z 6 czerwca 2012 r. skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, a następnie 27 lipca 2012 r. zażalenie na postanowienie tutejszego sądu z 29 czerwca 2012 r. o odmowie przywrócenia ww. terminu. Po złożeniu zażalenia, 30 lipca 2012 r., wpłynął do sądu wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wniosek zawierał jedynie stwierdzenie, że toczące się postępowanie zbytnio obciąża domowy budżet skarżących. W odpowiedzi na wystosowane przez referendarza sądowego wezwanie do uzupełnienia wniosku, pismem z 18 września 2012 r., skarżący wyjaśnili, że tworzą wspólne gospodarstwo domowe, które sami prowadzą, a ich istotnym majątkiem są udziały w nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 46 oraz samochód osobowy Volvo S80. Ponadto przyznali, że miesięcznie uzyskują łącznie dochody rzędu 2.500 zł. Wnieśli również o przedłużenie terminu do nadesłania wyciągów z posiadanych lokat i rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, złożenia odpisu (kserokopii) zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r. oraz określenia kwoty wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny i podstawowe świadczenia (opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz itp.), to jest dokumentów, o których przedstawienie również wystąpił referendarz. Zarządzeniem z 1 października 2012 r. referendarz sądowy, przychylając się do powyższe prośby, przedłużył termin do uzupełnienia wniosku do 8 października 2012 r. Odpis zarządzenia został doręczony 17 października 2012 r. Dokumenty i informacje, do złożenia których skarżący zostali wezwani, nie zostały przedstawione sądowi. Postanowieniem z 20 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił podatnikom przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, przyjmując, że skarżący nie wskazali na zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych w stosunku do tych, które stanowiły podstawę odmowy przyznania prawa pomocy w postanowieniu z 8 lipca 2011 r., a ponadto nie dopełnili ciążących na nich obowiązków wykazania, że ich sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym także ustanowienie radcy prawnego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia podniesiono, że w aktach sprawy jest informacja o pogorszeniu stanu zdrowia skarżącego od końca 2011 r., to jest: częstych chorobach, kłopotach kardiologicznych, dwukrotnym pobycie w szpitalu (w marcu i czerwcu 2012 r.), operacji wszczepienia tzw. bajpasów, pobycie w sanatorium. W wyniku wymienionych zdarzeń skarżący musiał często korzystać z pomocy lekarzy i rehabilitantów, zmuszony był kupować drogie leki, preparaty wspomagające i ponosić wszelkie dodatkowe koszty, wynikłe z gwałtownego i głębokiego pogorszenia się stanu zdrowia. Wobec tego, zdaniem skarżących, było oczywiste, że ich sytuacja materialna uległa pogorszeniu, a zatem zaszły "zmiany okoliczności sprawy" i ocena sytuacji materialnej zawarta we wskazanym wcześniej postanowieniu NSA nie była wiążąca. Ponadto skarżący wyjaśnili, że nie nadesłali dodatkowych dokumentów i informacji, mogących służyć ocenie ich sytuacji materialnej, ponieważ odpis zarządzenia referendarza sądowego o przedłużeniu terminu do złożenia tych dokumentów, został im doręczony dopiero 17 października 2012 r. Nie mogli zatem zachować wyznaczonego im terminu (8 października 2012 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270; dalej "P.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę, ubiegającą się o to prawo, powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz ustanowienia radcy prawnego – a tego dotyczy wniosek skarżących – określa art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli strona nie wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd odmówi uwzględnienia wniosku. W praktyce wykazanie okoliczności wymienionych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. powinno w pierwszej kolejności nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym strony, oddającego w sposób pełny i zgodny z rzeczywistością jej sytuację. Również uzupełniające wyjaśnienia strony, składane w odpowiedzi na wezwanie sądu, winny spełniać wyżej wspomniane standardy zupełności i prawdziwości. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). W niniejszej sprawie podatnicy, wezwani do złożenia szeregu dokumentów, nie przedstawili ich, czym skutecznie uniemożliwili weryfikację twierdzeń podnoszonych w oświadczeniu majątkowym. Co więcej z treści tego oświadczenia wynika, zdaniem sądu, jednoznacznie, że skarżący w istocie są w stanie ponieść ewentualne koszty sądowe oraz koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wykazali w nim między innymi miesięczny dochód w wysokości około 2500 zł, nieruchomość przemysłową oraz samochód osobowy marki Volvo S80. Z tych szczupłych informacji wysnuć można po pierwsze wniosek, że ich dochody w rzeczywistości muszą przekraczać deklarowaną kwotę 2500 zł, skoro są w stanie utrzymać średniej klasy samochód i – jak należy przypuszczać – pokrywać zwykłe koszty utrzymania (w tym wydatki na mieszkanie). Po drugie zasadnie można zakładać, że dodatkowym źródłem utrzymania stron są dochody generowane przez nieruchomość przemysłową, położoną w Ł. przy ul. A 46, której umiejscowienie ([...]) i stan ([...]) można łatwo zweryfikować za pośrednictwem Internetu. Na korzyść skarżących nie może przy tym przemawiać, że, składając rozpoznawany wniosek, milczeniem pominęli kwestię przychodów z tej nieruchomości. Za uwzględnieniem wniosku nie może również przemawiać choroba skarżącego i związane z nią wydatki. Z akt sprawy wynika wprawdzie, że skarżący od 2001 r. cierpi na przewlekłą chorobę [...][ oraz, że w 2012 r. był hospitalizowany (między 28 maja a 8 czerwca), jednak z okoliczności tych w żaden sposób nie wynika, czy i jakie ponosi koszty leczenia. Co więcej, skoro skarżący konsekwentnie nie ujawniają swoich pełnych dochodów oraz stanu majątkowego, nawet należyte wykazanie kosztów leczenia nie pozwalałoby na analizę ich stanu finansowego, a w konsekwencji na ocenę czy spełniają kryteria przyznania prawa pomocy. Jako nieskuteczny jawi się również argument o braku odpowiedniego czasu na złożenie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień. Z akt sprawy wynika, że skarżący zostali zobowiązani do złożenia między innymi: wyciągów z posiadanych lokat i rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, złożenia odpisu (kserokopii) zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r. oraz określenia kwoty wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny i podstawowe świadczenia (opłaty za wodę, energię elektryczną, gaz itp.). Żądanie to, zdaniem sądu, było racjonalne, a jego wykonanie pozwalałoby na rzetelną ocenę wniosku skarżących. Przy aktualnym stanie techniki oraz praktyki bankowej, uzyskanie potrzebnych informacji dotyczących stanu rachunku bankowego, nie stanowi trudności, zaś termin siedmiu dni wydaje się wystarczający. Tym bardziej jest to termin wystarczający dla sporządzenia kopii zeznań podatkowych, czy przeanalizowania podstawowych miesięcznych wydatków. Referendarz mimo to, na żądanie skarżących, wyznaczył im dodatkowy termin na złożenie tych dokumentów i wyjaśnień. Prawdą jest, że skarżący zostali poinformowani o tym dodatkowym terminie już po jego upływie. Zauważyć należy jednak, że postanowienie referendarza zapadło miesiąc po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia braków. Skarżący mieli zatem możliwość ich uzupełnienia i z możliwości tej nie skorzystali. Nie załączyli również wspomnianych dokumentów i wyjaśnień do sprzeciwu, mimo że wiedzieli jakie znaczenie zostało przypisane nie wypełnieniu tego wymogu. Fakt ten ocenić należy jednoznacznie jako deklarację braku współpracy z sądem rozpoznającym wniosek stron. Tymczasem, co zostało już wcześniej powiedziane, obowiązujące przepisy właśnie na wnioskodawców nakładają obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Obowiązek ten jest uzasadniony faktem, że tylko osoby składające wniosek mają wiedzę co do własnej sytuacji majątkowej i finansowej. Jeżeli zatem odmawiają ujawnienia tych danych, bądź podają tylko wyselekcjonowane informacje, przyjąć należy, że nie wypełniają ciążącego na nich obowiązku i tym samym uniemożliwiają uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma dodatkowa okoliczność jaką jest uprzednie rozpoznanie analogicznego wniosku strony. Postanowieniem z 8 lipca 2011 r. sąd rozpatrzył już raz prawomocnie wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten pociąga za sobą określone konsekwencji prawne. Zgodnie bowiem z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Możliwość zmiany, bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia, daje art. 165 P.p.s.a. Zmiana dopuszczalna jest zatem tylko w razie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. T. Ereciński, w: Komentarz do K.p.c. III, LexisNexis, s. 661). W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ponowny wniosek skarżących różni się wprawdzie od poprzednio złożonego (skarżący nie wymieniają wśród posiadanego majątku mieszkania o pow. 63 m2 oraz oszczędności w wysokości 20 tys. zł), jednak wnioskodawcy w żaden sposób nie wyjaśnili co przez ostatnie 2 lata stało się z majątkiem, który wykazali w pierwszym wniosku. Można jedynie przypuszczać, że skoro nadal posiadają (jak można domniemywać) ten sam samochód osobowy, to pozostają również właścicielami poprzednio deklarowanego mieszkania. Odnośnie do zgromadzonych oszczędności, nie można niestety przeprowadzić takiego rozumowania. To jednak, czy nadal posiadają wolne środki pieniężne oraz w jakiej wysokości, nie może być ustalone wyłącznie z winy wnioskodawców, którzy – choć mieli taką możliwość – nie ujawnili stanu i obrotów posiadanych rachunków bankowych. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. P. C.