I SA/Łd 1499/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński (spr.) Asesor WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda Protokolant: Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. na rzecz G. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Łd 1499/08 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznając sprawę ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że nie można dochodzić należności wykazanych w zaskarżonej decyzji ponieważ uległy one przedawnieniu, w związku z czym prowadzone postępowanie administracyjne w sprawie o ich umorzenie stało się bezprzedmiotowe. Ponadto Sąd wskazał, że organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązany będzie stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylić decyzję wydaną w pierwszej instancji i umorzyć postępowanie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...]r. decyzję nr [...] uchylającą w całości zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odmawiając jednocześnie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnione zostały zasady na jakich należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat lub 10 lat od dnia, w którym stały się wymagalne, zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu sytuacja przedstawiona przez skarżącą nie daje podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również nie zachodzą również przesłanki dające podstawę do umorzenia zadłużenia w na podstawie art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz.2074 ze zm.). Wskazano, iż skarżąca z uwagi na stan zdrowia pobiera świadczenie rentowe, z którego dokonywane są potrącenia na poczet istniejącego zadłużenia. Choć otrzymywane świadczenie nie jest wysokie, to nie może stanowić jedynej przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu należności. Skarżąca nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze stwierdziła, że jej sytuacja rodzinne - majątkowa daje podstawę do umorzenia należności zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto podniosła, że tak jak w trakcie wcześniejszego postępowania nie zapewniono jej możliwości czynnego udziału w toczącym postępowaniu zgodnie z art. 10 kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę wniesiono o oddalenie skargi podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie choć z przyczyn odmiennych od tych, na jakie strona skarżąca wskazała w skardze do Sądu. Rozstrzygając spór w mniejszej sprawie należy mieć na uwadze fakt, iż sprawa skarżącej dotycząca także odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne była już przedmiotem trzykrotnego rozstrzygnięcia przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. Mając na uwadze powyższe w punkcie wyjścia trzeba przypomnieć, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku — Prawo o ustroju sądów administracyjnych: Dz.U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U .Nr 153, poz. 1270 ze zm.: dalej p.p.s.a.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji brany jest pod uwagę stan prawny, który miał zastosowanie w chwili wydawania decyzji. Oceniając treść zaskarżonej decyzji oraz treść skargi przede wszystkim należy wskazać, na co zwrócono uwagę wcześniej, iż sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. W wyroku z dnia [...] roku jak i z dnia [...]roku powołując treść art. 145 § 1 pkt 1 lit c) wskazał na naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei w ostatnim z wyroków Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylając decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) wskazał, że Prezes Zakładu dopuścił się wydania decyzji z naruszeniem prawa materialnego (art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137 poz 887 ze zm. – dalej u.s.u.s.) oraz art. 35 ust.4 zd.2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 roku o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 109 u.s.u.s.), ponieważ nie istnieją już należności ZUS - u z tytułu zaległych składek, gdyż wygasły one wskutek przedawnienia. Wobec tego, iż wskutek wygaśnięcia należności z tytułu składek bezprzedmiotowe stało się całe postępowanie administracyjne, WSA stwierdził, że organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 kpa obowiązany będzie uchylić decyzję wydaną w pierwszej instancji i umorzyć postępowanie. Stosownie do treści art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się powszechnie, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie (por. wyrok NSA z 6 września 2001 roku , III SA 3377/00 , Lex nr 54000 ). Zwrócić także trzeba uwagę, iż tylko zmiany w stanie faktycznym mogą spowodować nieaktualność orzeczenia i, co za tym idzie, ustanie mocy wiążącej uzasadnienia wyroku (por. T.Woś: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz LexisNexis , Warszawa 2005, str 477 ) Nie ulega wątpliwości , iż żadne z wymienionych okoliczności nie wystąpiły w sprawie. Związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w rozumieniu art. 153 ustawy oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Po otrzymaniu ostatniego z wymienionych wyroków, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję pierwszoinstancyjną z dnia [...]roku w całości i na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Z powyższego wynika, że organ odwoławczy pominął ocenę prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia [...]roku, bowiem za takie nie można uznać samego uchylenia decyzji w sytuacji gdy Sąd uznał, iż z uwagi na przedawnienie należy także umorzyć postępowanie. W związku z powyższym trzeba jednoznacznie stwierdzić, iż w przypadku gdy sprawa po raz drugi dociera do WSA - po uchyleniu decyzji organu administracji państwowej przez WSA i wydaniu nowej decyzji zgodnej z jego instrukcją - WSA jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku. W efekcie, jeżeli za pierwszym razem uznano, iż w sprawie nie istnieją już należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych to taka sama ocena musi być wyrażona przy ponownym rozstrzyganiu tej samej sprawy. Ocena sprawy może ulec zmianie jedynie wówczas, gdy - jeszcze na etapie ponownego postępowania administracyjnego (przed organami) - dojdzie do nowych ustaleń faktycznych, a do których w tej sprawie nie doszło. Natomiast odmienna ocena materiału dowodowego na co mogą wskazywać dołączone do akt sprawy dowody w postaci pisma ZUS - u z dnia 6 sierpnia 2008 roku skierowanego do skarżącej oraz postanowienia ZUS - u z dnia 22 października 2004 roku, czy też informacji o zadłużeniu wobec organu, stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. W tej sytuacji badanie zasadności pozostałych zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą uznano za zbędne. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. M.Ko.