I SA/Łd 1527/11

Dnia 20 lutego 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – K. S. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. K. S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 400 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie precyzując jednak zakresu żądania objętego tym wnioskiem. Jednocześnie w zawartym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Podał przy tym, że oboje z żoną osiągają miesięczny dochód z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej w postaci firm transportowych w łącznej wysokości 10.600 zł brutto. Podkreślił także, że wykazany dochód nie uwzględnia niezapłaconych należności przez niektórych kontrahentów, gdyż aktualnie nie ma podstaw do ujęcia tych wierzytelności w kosztach uzyskania przychodu. Uwzględniając jednak te kwoty wskazał, że oboje z żoną osiągają dochód w wysokości 12.000 zł miesięcznie. Ich majątek stanowią zaś nieruchomości zabezpieczone hipoteką w postaci domu o powierzchni 150 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Ponadto w skład majątku wchodzą środki transportowe w postaci samochodu Volksvagen Transporter z 2003 roku, dwóch ciągników siodłowych SCANIA z 1999 r. i ciągnika siodłowego Renault Magnum z 2004 r., naczepy Wielton z 2004 r. (objęte zastawem rejestrowym urzędu skarbowego), dwóch samochodów ciężarowych MAN rocznik 2006 i dwóch naczepy Zasław, również rocznik 2006. W uzasadnieniu wniosku skarżący, przedstawiając przebieg działań podjętych celem ochrony przed skutkami kryzysu w jego branży, podniósł, że dopiero 2010 rok przyniósł małżonkom niewielki zysk, w latach zaś 2008 i 2009 ponosili straty. Podkreślił przy tym, że bieżącą działalność finansuje z kredytu odnawialnego zaciągniętego w Banku A w S. w wysokości 300.000 zł. Kredyt ten jest zabezpieczony hipoteką na nieruchomościach stanowiących jedyny majątek małżonków. Łączne obciążenie hipoteczne nieruchomości wynosi 600.000 zł i 750.000 zł. Bieżące zobowiązania skarżącego i jego żony na dzień złożenia wniosku wynoszą ok. 850.000 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że wraz z żoną spłaca w dwóch ratach zobowiązanie w podatku VAT wynikające z decyzji organu I instancji po 119.909 zł (płatność drugiej raty przypadała w listopadzie 2011 r.) oraz w ratach po 3.000 zł miesięcznie spłacają zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok. Dodał, że negatywny wpływ na jego sytuację ekonomiczną ma także upadłość dużego kontrahenta polskiego, który nie uregulował wobec małżonków kwoty 23.298,59 zł oraz upadłość zleceniodawcy austriackiego, który z kolei nie uregulował wobec nich kwoty 33.813 euro, pogłębiając zapaść finansową prowadzonych przez nich przedsiębiorstw. W konkluzji skarżący wskazał, że na dzień składania wniosku nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Zapłata wpisu byłaby jednoznaczna z pogłębieniem istniejącego zadłużenia wobec banków, Skarbu Państwa i kontrahentów. Cały majątek małżonków jest obciążony, a więc niezbywalny, a wartość zobowiązań przekracza wartość posiadanego majątku. Z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał wskazany powyżej brak formalny, a ponadto zawarte we wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2011 r. zobowiązano pełnomocnika skarżącego do wskazanie zakresu żądania objętego wnioskiem, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano pełnomocnika do złożenia przez skarżącego dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, w tym do: nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą - z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenia kwoty środków przeznaczanych aktualnie na utrzymanie rodziny i podstawowe opłaty eksploatacyjne, przedstawienia dokumentów potwierdzających wskazaną przez skarżącego kwotę zobowiązań w wysokości 850.000 zł - ciążących na małżonkach według stanu na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (16.12.2011 r.), w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego w drodze pisma z dnia 16 stycznia 2012 r. sprecyzował, że skarżący wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do pisma załączył wymagane dokumenty i informacje objęte zarządzeniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy W Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie jest zasadny. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) - dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W niniejszej sprawie ze złożonego na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, dołączonych do niego dokumentów źródłowych oraz dokumentów załączonych do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 952/11, wynika, że wnioskodawca wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania są dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz jego żonę w zakresie transportu drogowego, z której miesięczne dochody uzyskiwane przez oboje małżonków zamykają się kwotą około 10.600 zł brutto. Rodzina ponosi koszty swojego utrzymania w łącznej kwocie 1.900 zł. Majątek małżonków stanowią zaś nieruchomości w postaci domu o powierzchni 150 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha, przy czym majątek nieruchomy jest zabezpieczony hipoteką. Większość taboru w firmie skarżącego stanowią wyleasingowane środki transportu, skarżący pozostaje właścicielem jedynie samochodu Volksvagen Transporter z 2003 roku, dwóch ciągników siodłowych SCANIA z 1999 r. i Renault Magnum z 2004 r., naczepy Wielton z 2004 r. (ten majątek objęty jest zastawem rejestrowym urzędu skarbowego), posiada także dwa samochody ciężarowe MAN rocznik 2006 i dwie naczepy Zasław rocznik 2006, nie posiada innego majątku ani oszczędności. W roku 2010 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął przychód na poziomie 1.985.143 zł, poniósł koszty w wysokości 1.953.285 zł i w efekcie uzyskał dochód w wysokości 31.858 zł. W 2011 r. średni miesięczny obrót firmy w okresie od kwietnia do lipca kształtował się na poziomie 155.000 zł. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą wnioskodawca zaciągnął kredyt obrotowy w rachunku bieżącym firmy w wysokości 300.000 zł, średnia miesięczna kwota odsetek związanych z jego wykorzystywaniem wynosi około 2.300 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a także wysokość wpisu od skargi w sprawie niniejszej oraz kwotę wpisów w pozostałych sprawach skarżącego i jego żony, Referendarz sądowy uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie Referendarza sądowego skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym względzie podkreślić bowiem należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Znacznej wartości majątek, który jest własnością skarżącego oraz wielkość obrotów prowadzonej przez niego działalności gospodarczej przeczy jego twierdzeniom o braku środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe w sprawie. Skarżący w ramach prowadzonej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Powyższe wskazuje, że może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej wygospodarować na pokrycie kosztów obecnego procesu, zwłaszcza, że wpis od skargi w niniejszej sprawie zamyka się kwotą 400 zł. Dodatkowo przy tym podnieść należy, że w okresie występowania ze skargą skarżący dysponował kwotą pozwalającą mu na uiszczenie wpisu od skargi (vide: wyciąg z rachunku bankowego nr 202/2011 - wpłata własna w kwocie 10.000 zł w dniu 3.11.2011 r.), a następnie także w okresie biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi posiadał środki na rachunku w kwocie 3.446,90 zł (vide: wyciąg z rachunku bankowego nr [...] – operacja bankowa z dnia [...] r.). Jednocześnie powyższej oceny sytuacji materialnej skarżącego nie zmienia okoliczność związana z upadłością jego dwóch kontrahentów ani koniecznością zaciągnięcia kredytu obrotowego. Sygnalizowany przez skarżącego spadek obrotów jego firmy związany bez wątpienia ze zwiększeniem kosztów działalności wynikającym z obsługi zaciągniętego kredytu odnawialnego nie świadczy o trwałej utracie możliwości sfinansowania kosztów postępowania, zwłaszcza, że skarżący wskazał na okoliczności świadczące dodatkowo o możliwości wzrostu dochodu małżonków do kwoty 12.000 zł miesięcznie. Ponadto o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie nie przesądza także okoliczność spłacania przez skarżącego kredytu obrotowego. Przeciwnie biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytu odnawialnego w rachunku bieżącym wskazuje na płynność finansową skarżącego. W innym wypadku bank nie przyznałby kredytu, zaciągniętego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł, skarżący będący przedsiębiorcą i właścicielem znacznej wartości majątku nie należy do tego kręgu podmiotów. Przyznania prawa pomocy nie może natomiast uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez wnioskodawcę. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. P.Z-C.