I SA/Łd 1528/11

Dnia 20 lutego 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – E. S. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. E. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie precyzując jednak zakresu żądania objętego tym wnioskiem. Jednocześnie w zawartym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Podała przy tym, że oboje z mężem osiągają miesięczny dochód z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej w postaci firm transportowych w łącznej wysokości 10.600 zł brutto. Podkreśliła także, że wykazany dochód nie uwzględnia niezapłaconych należności przez niektórych kontrahentów, gdyż aktualnie nie ma podstaw do ujęcia tych wierzytelności w kosztach uzyskania przychodu. Uwzględniając jednak te kwoty wskazała, że oboje z mężem osiągają dochód w wysokości 12.000 zł miesięcznie. Ich majątek stanowią zaś nieruchomości zabezpieczone hipoteką w postaci domu o powierzchni 150 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Ponadto w skład majątku wchodzą środki transportowe w postaci samochodu Volksvagen Transporter z 2003 roku, dwóch ciągników siodłowych SCANIA z 1999 r. i ciągnika siodłowego Renault Magnum z 2004 r., naczepy Wielton z 2004 r. (objęte zastawem rejestrowym urzędu skarbowego), dwóch samochodów ciężarowych MAN rocznik 2006 i dwóch naczepy Zasław, również rocznik 2006. W uzasadnieniu wniosku skarżąca, przedstawiając przebieg działań podjętych celem ochrony przed skutkami kryzysu w jej branży, podniosła, że dopiero 2010 rok przyniósł małżonkom niewielki zysk, w latach zaś 2008 i 2009 ponosili straty. Podkreśliła przy tym, że bieżącą działalność finansuje z kredytu odnawialnego zaciągniętego w Banku A w S. w wysokości 300.000 zł. Kredyt ten jest zabezpieczony hipoteką na nieruchomościach stanowiących jedyny majątek małżonków. Łączne obciążenie hipoteczne nieruchomości wynosi 600.000 zł i 750.000 zł. Bieżące zobowiązania skarżącej i jej męża na dzień złożenia wniosku wynoszą ok. 850.000 zł. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że wraz z mężem spłaca w dwóch ratach zobowiązanie w podatku VAT wynikające z decyzji organu I instancji po 119.909 zł (płatność drugiej raty przypadała w listopadzie 2011 r.) oraz w ratach po 3.000 zł miesięcznie spłacają zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 rok. Dodała, że negatywny wpływ na jej sytuację ekonomiczną ma także upadłość dużego kontrahenta polskiego, który nie uregulował wobec małżonków kwoty 23.298,59 zł oraz upadłość zleceniodawcy austriackiego, który z kolei nie uregulował wobec nich kwoty 33.813 euro, pogłębiając zapaść finansową prowadzonych przez nich przedsiębiorstw. W konkluzji skarżąca wskazała, że na dzień składania wniosku nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Zapłata wpisu byłaby jednoznaczna z pogłębieniem istniejącego zadłużenia wobec banków, Skarbu Państwa i kontrahentów. Cały majątek małżonków jest obciążony, a więc niezbywalny, a wartość zobowiązań przekracza wartość posiadanego majątku. Z uwagi na fakt, że złożony wniosek zawierał wskazany powyżej brak formalny, a ponadto zawarte we wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia [...] r. zobowiązano pełnomocnika skarżącej do wskazanie zakresu żądania objętego wnioskiem, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie wezwano pełnomocnika do złożenia przez skarżącą dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, w tym do: nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych, w tym rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą - z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenia kwoty środków przeznaczanych aktualnie na utrzymanie rodziny i podstawowe opłaty eksploatacyjne, przedstawienia dokumentów potwierdzających wskazaną przez skarżącą kwotę zobowiązań w wysokości 850.000 zł - ciążących na małżonkach według stanu na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (16.12.2011 r.), w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej w drodze pisma z dnia 16 stycznia 2012 r. sprecyzował, że skarżąca wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do pisma załączył wymagane dokumenty i informacje objęte zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2011 r. Referendarz sądowy W Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie jest zasadny. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) - dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W niniejszej sprawie ze złożonego na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, dołączonych do niego dokumentów źródłowych oraz dokumentów załączonych do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 953/11, wynika, że wnioskodawczyni wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania są dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą oraz jej męża w zakresie transportu drogowego, z której miesięczne dochody uzyskiwane przez oboje małżonków zamykają się kwotą około 10.600 zł brutto. Rodzina ponosi koszty swojego utrzymania w łącznej kwocie 1.900 zł. Majątek małżonków stanowią zaś nieruchomości w postaci domu o powierzchni 150 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha, przy czym majątek nieruchomy jest zabezpieczony hipoteką. Większość taboru w firmie skarżącej stanowią wyleasingowane środki transportu, skarżąca pozostaje właścicielem jedynie samochodu Volksvagen Transporter z 2003 roku, dwóch ciągników siodłowych SCANIA z 1999 r. i Renault Magnum z 2004 r., naczepy Wielton z 2004 r. (ten majątek objęty jest zastawem rejestrowym urzędu skarbowego), posiada także dwa samochody ciężarowe MAN rocznik 2006 i dwie naczepy Zasław rocznik 2006, nie posiada innego majątku ani oszczędności. W roku 2010 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca wygenerowała przychód na poziomie 4.569.342 zł, przy kosztach stanowiących kwotę 4.504.800 zł i w efekcie osiągnęła dochód w wysokości 64.542 zł. Rok 2009 zakończyła stratą w wysokości 219.693 zł, zaś strata za rok 2008 wyniosła 51.250 zł. Z deklaracji VAT-7 wynika przy tym, że średni miesięczny obrót jej firmy w okresie od kwietnia do lipca 2011 r. kształtował się na poziomie około 350.000 zł. Obroty te w 2010 r. kształtowały się średnio na poziomie 380.000 zł. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą wnioskodawczyni zaciągnęła kredyt obrotowy w rachunku bieżącym firmy w wysokości 300.000 zł, średnia miesięczna kwota odsetek związanych z jego wykorzystywaniem wynosi około 2.300 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a także wysokość wpisu od skargi w sprawie niniejszej oraz kwotę wpisów w pozostałych sprawach skarżącej i jej męża, Referendarz sądowy uznał, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie Referendarza sądowego skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym względzie podkreślić bowiem należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Znacznej wartości majątek, który jest własnością skarżącej oraz wielkość obrotów prowadzonej przez nią działalności gospodarczej przeczy jej twierdzeniom o braku środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe w sprawie. Skarżąca w ramach prowadzonej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Powyższe wskazuje, że może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej wygospodarować na pokrycie kosztów obecnego procesu, na tym etapie postępowania w postaci wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł. Dodatkowo przy tym podnieść należy, że w okresie występowania ze skargą skarżąca dysponowała kwotą pozwalającą jej na uiszczenie wpisu od skargi (vide: wyciąg z rachunku bankowego nr 203/2011 - wpłata własna w kwocie 20.000 zł w dniu 3.11.2011 r.), a następnie także w okresie biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi posiadała środki na rachunku w kwocie 9.015,90 zł (vide: wyciąg z rachunku bankowego nr [...] operacja bankowa z dnia [...] r.). Jednocześnie powyższej oceny sytuacji materialnej skarżącej nie zmienia okoliczność związana z upadłością jej dwóch kontrahentów ani koniecznością zaciągnięcia kredytu obrotowego. Sygnalizowany przez skarżącą spadek obrotów jej firmy związany bez wątpienia ze zwiększeniem kosztów działalności wynikającym z obsługi zaciągniętego kredytu odnawialnego nie świadczy o trwałej utracie możliwości sfinansowania kosztów postępowania, zwłaszcza, że skarżąca wskazała na okoliczności świadczące dodatkowo o możliwości wzrostu dochodu małżonków do kwoty 12.000 zł miesięcznie. Ponadto o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie nie przesądza także okoliczność spłacania przez skarżącą kredytu obrotowego. Przeciwnie biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytu odnawialnego w rachunku bieżącym wskazuje na płynność finansową skarżącej. W innym wypadku bank nie przyznałby kredytu, zaciągniętego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł, skarżąca będąca przedsiębiorcą i właścicielem znacznej wartości majątku nie należy do tego kręgu podmiotów. Przyznania prawa pomocy nie może natomiast uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez wnioskodawczynię. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. P.Z-C.