I SA/Łd 155/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. z 2 kwietnia 2012 r. o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Pawła Janickiego, sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Pawła Kowalskiego i Joanny Grzegorczyk-Drozdy oraz protokolanta asystenta sędziego Joanny Skrzypczak-Zajger od orzekania w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 155/12 w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości zaskarżonej decyzji w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2007 i stwierdzenia nadpłaty zaliczki podatku pobranego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. I. K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r., nr [...] uchylającą w całości decyzję Naczelnika US Ł. -Ś. z dnia [...] r., nr [...] stwierdzającą nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. i stwierdził nadpłatę zaliczki podatku pobranego przez WSA w Łodzi w 2007r. Na rozprawie 2 kwietnia 2012 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o wyłączenie od rozpatrywania tej skargi składu orzekającego oraz protokolanta na podstawie art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z Nr 153, poz. 1269 ze zm.) zgodnie, z którym w skład wojewódzkiego sądu administracyjnego wchodzą: prezes sądu, wiceprezes sądu lub wiceprezesi sądu oraz sędziowie. Ponadto wniosek swój uzasadnił tym, że płatnikiem w sprawie był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Sędziowie biorący udział w rozprawie, tj. sędzia NSA P. J. oraz sędziowie WSA P. K. i J. G.-D., a także protokolant – asystent sędziego J. S. –Z. złożyli w dniu [...]r. stosowne oświadczenia, stwierdzając, że nie łączą ich z wnioskodawcą stosunki, o których mowa w przepisach art. 18–19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana. Taki wniosek winien więc wskazywać konkretną przyczynę uzasadniającą wyłączenie i zawierać przytoczenie odpowiednich okoliczności faktycznych uprawdopodabniających tą przyczynę. Przepis art. 18 p.p.s.a. zawiera ustawowe przesłanki wyłączenia sędziego, przepis art. 19 p.p.s.a. zaś tzw. względne przesłanki wyłączenia sędziego. Z uwagi na fakt, iż ustawodawca nie jest w stanie przewidzieć i w sposób kazuistyczny uregulować wszystkich przypadków, które uzasadniałyby zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego, w konstrukcji przepisu posłużył się pojęciem o charakterze niedookreślonym. Brak definicji tego pojęcia, pozostawia sądowi możliwość dokonania oceny czy w konkretnej sprawie stosunek ten zachodzi. Zgodnie z art. 24 § 1 p.p.s.a. powyższe przepisy stosuje się odpowiednio do wyłączenia protokolanta. W analizowanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, iż I. K. wniósł o wyłączenie imiennie wymienionych sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi oraz protokolanta w osobie asystenta sędziego, a jako podstawę wyłączenia wskazał, jak wynika z protokołu rozprawy sądowej z dnia 2 kwietnia 2012r., przepis art. 18 ustawy o ustroju sądów administracyjnych. Zestawienie treści złożonego wniosku z treścią skargi, w szczególności zaś z jej przedmiotem, jakim jest stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007r. w związku z pobraniem przez WSA w Łodzi w 2007r. zaliczki na ten podatek, zgodnie z wystawioną przez ten Sąd informacją PIT-11, wskazuje, iż przyczyny wyłączenia wnioskodawca upatruje w tym, iż skoro WSA w Łodzi uznał się za płatnika i odprowadził zaliczkę na podatek dochodowych, to wszyscy sędziowie tego Sądu, łącznie z prezesem i wiceprezesami, powinni zostać wyłączeni od rozpoznania wniesionej skargi, tworząc bowiem skład tego Sądu nie mogą zachować obiektywizmu w rozpoznaniu złożonej skargi w przedmiocie stwierdzenia spornej nadpłaty. Tak podane przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów i protokolanta nie stanowią, w ocenie Sądu w składzie rozpoznającym ten wniosek, żadnej z enumeratywnie wymienionej w art. 18 ppsa ustawowej przesłanki wyłączenia sędziego/protokolanta, w szczególności zaś mogącej potencjalnie wchodzić w rachubę przesłanki wskazanej w jego pkt 1, 6, 6a i 7. Nie budzi wszak żadnych wątpliwości Sądu, iż nie pozostają oni w żadnej relacji z którąkolwiek ze stron postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty, a tymi są organ administracji publicznej i wnioskodawca, nie brali oni też udziału w wydaniu orzeczenia, stanowiącego postawę pobrania przez WSA zaliczki na podatek dochodowy, nie brali udziału w wydania zaskarżonej decyzji ani w rozstrzyganiu tej sprawy. Nadto poszczególni członkowie składu orzekającego, objęci wnioskiem o wyłączenie, złożyli w dniu 2 kwietnia 2012r. oświadczenia o braku przesłanek nie tylko z art. 18, ale i art. 19 ppsa. Wnioskodawca w swoim wniosku nie wskazywał też na zaistnienie jakichkolwiek przesłanek z art. 18 ppsa. Wskazane we wniosku okoliczności mogą zatem co najwyżej być rozpatrywane jako powody wyłączenia na podstawie art. 19 ppsa. Jednakże i na tej podstawie nie mogły one skutkować uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu, nie stanowią one bowiem obiektywnych okoliczności, dających podstawę do przypuszczeń co do bezstronności wyznaczonych do rozpoznania tej skargi sędziów i protokolanta. Wyłączeniu na podstawie art. 19 ppsa podlegać może sędzia (sędziowie, protokolant), który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony. Wyłączenie sędziego ma zapewniać obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, czy całego sądu, do czego w istocie zmierza wniosek o wyłączenie sędziów WSA w Łodzi, który uznał się za płatnika, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2008r., II FZ 60/08, ONSAiWSA 2008, z. 6, poz. 97 wraz z aprobująca glosą A. Gomułowicza , OSP 2008r., z. 11, s. 916 i n.). Odnosząc powyższe do złożonego przez skarżącego w tej sprawie wniosku o wyłącznie podnieść należy, iż okoliczność uznania się przez WSA w Łodzi za płatnika i odprowadzenie zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od przyznanego skarżącemu wynagrodzenia z tytułu udzielonej z urzędu i nieopłaconej pomocy prawnej nie jest równoznaczna z obawą, iż objęci wnioskiem sędziowie jako sędziowie tego Sądu, a także i inni sędziowie, i pracownicy tego Sądu uczestniczący w procesie orzekania, podlegają wyłączeniu na podstawie art. 19 ppsa z uwagi na obawę ich bezstronności w orzekaniu w tej sprawie. Trudno też uznać, iż wnioskodawca uprawdopodobnił, iż przyczyna wyłączenia powstała dopiero później lub stała mu się znana, skoro miał on świadomość podanej jako przyczyna wyłączenia wniosku okoliczności już w momencie składania skargi. Wnioskodawca nie dostrzegł tego, iż ustawodawca odróżnia działalność orzeczniczą sądu administracyjnego od jego działalności administracyjnej. Stosownie bowiem do art. 19 i 20 § 1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zwanej dalej pusa, organami wojewódzkiego sądu administracyjnego są prezes sądu, zgromadzenie ogólne sędziów wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz kolegium tego sądu, prezes sądu zaś kieruje sądem i reprezentuje go na zewnątrz, pełni czynności administracji sądowej i inne przewidziane w ustawie. Na mocy art. 22 § 4 pusa czynności wykonywane przez prezesa sądu w zakresie wglądu w czynności właściwego sądu administracyjnego nie mogą wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie są niezawiśli. Sędziowie zaś są niezawiśli w przypadkach określonych w art. 3-art. 5 ppsa, tj. we wszystkich tych przypadkach, w których kontrolują zgodność z prawem działań lub zaniechań organów administracji publicznej. W tym zakresie sędziowie podlegają, jak stanowi art. 178 Konstytucji RP, tylko Konstytucji i ustawom. Zasada niezawisłości oznacza dokonywanie przez sędziego samodzielnie wykładni prawa oraz oceny faktów, dowodów podczas wypełniania czynności z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Niezawisłość określa niezależność orzekającego sędziego w stosunku do wszystkich innych osób, bez względu na to, kogo one reprezentują oraz do wszystkich innych organów państwowych, a także implikuje zdolność do rozumienia ich racji. Przez niezawisłość sędziowską rozumiemy zatem niedopuszczalność nacisku na sędziego w kierunku takiego czy innego rozstrzygnięcia sprawy. Zapewnia to neutralność sędziego, a co za tym idzie gwarantuje obiektywne postępowanie przed sądem (por. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, Komentarz, Warszawa 2009, s.784/785). Nie bez znaczenia ma też okoliczność, iż nie istnieją żadne relację między postępowaniem w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym z tytułu pobranej przez WSA w Łodzi i wpłaconej do właściwego urzędu skarbowego zaliczki w związku z przyznanym skarżącemu jako pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzeniem a postępowaniem, w którym tenże WSA ustanowił skarżącego pełnomocnikiem z urzędu i przyznał to wynagrodzenie. Są to dwa odrębne i niezależne postępowania, przy czym WSA może występować, jak już wskazano, w odmiennym charakterze, albo jako płatnik albo jako organ państwa sprawujący wymiar sprawiedliwości. Między skarżącym – doradcą podatkowym - jako pełnomocnikiem z urzędu a WSA w Łodzi nie powstaje też żaden stosunek cywilnoprawny ani publicznoprawny. Jak bowiem podkreśla orzecznictwo sądowe, w przypadku świadczenia pomocy prawnej z urzędu przez doradcę podatkowego sąd nie zleca wykonania określonych czynności ani w cywilistycznym rozumieniu zlecenia, ani zlecenia rozumianego jako nakaz, polecenie (podobnie wyrok WSA w Lublinie z dnia 9 lutego 2007 r., I SA/Lu 779/06; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 czerwca 2010 r., III SA/Wa 1762/09 oraz z dnia 12 sierpnia 2010 roku, III SA/Wa 1961/09). Sąd w celu realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) w ramach przyznanej pomocy prawnej umożliwia stronie postępowania, która nie ma środków finansowych na opłacenie fachowej pomocy prawnej, skorzystanie z takiej pomocy. Ustanowienie przez sąd doradcy podatkowego powoduje powstanie obowiązków i uprawnień właściwej izby doradców podatkowych w zakresie wyznaczenia konkretnej osoby pełnomocnika z urzędu (zob. obecnie art. 117 § 3, § 1 k.p.c., a wcześniej art. 117 § 1 zd. 4 k.p.c.). Sąd zwraca się do okręgowej izby doradców podatkowych poprzez doręczenie odpisu postanowienia o ustanowieniu doradcy podatkowego. Taką możliwość daje sądowi ustawowe ukształtowanie (na podstawie art. 17 ust. 1 Konstytucji) samorządu zawodu zaufania publicznego. Ustawodawca, dając możliwość kreowania samorządów zawodowych, wyznacza im określoną rolę publiczną. Z treści art. 17 Konstytucji można wnosić o pewnych obowiązkach publicznoprawnych ciążących na członkach korporacji i istotnej ich roli w procesie wymiaru sprawiedliwości (por. wyrok TK z 22 listopada 2004 r., sygn. SK 64/03, OTK ZU nr 10/A/2004). Członkowie korporacji, świadcząc pomoc prawną z urzędu, wypełniają obowiązek o charakterze publicznoprawnym. Z charakteru zastępstwa procesowego z urzędu wynika odmienny, aniżeli w przypadku zastępstwa umownego, sposób regulowania przez państwo zasad wynagradzania pełnomocnika. Koszty pomocy prawnej z urzędu ponosi bowiem Skarb Państwa. Państwo uznając za celowe zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia ciężarów związanych z określonym postępowaniem czy dokonaniem czynności, przejęło na siebie ryzyko pokrycia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zapewniając stosowanie stawek minimalnych takich samych, jakie obowiązują w przypadku zasądzania opłat za czynności doradców podatkowych przed organami wymiaru sprawiedliwości (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 sierpnia 2006 r., SK 23/05, OTK-A 2006/8/94). W konsekwencji sąd, orzekając o przyznaniu pomocy prawnej poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, przyznaje prawo do nieodpłatnej pomocy prawnej, nie wskazując z imienia i nazwiska pełnomocnika, który pomoc tę będzie świadczył. Wskazanie konkretnego pełnomocnika następuje na podstawie odrębnych i niezależnych od sądu decyzji organów samorządu zawodowego (w przypadku doradcy podatkowego – Krajowej Radę Doradców Podatkowych). O tym, jakie czynności podejmie ustanowiony z urzędu pełnomocnik, nie wynika z samego faktu jego ustanowienia, czy wyznaczenia, czyli nie z decyzji sądu, lecz z woli osoby, na rzecz której ma być świadczona pomoc prawna, stanu sprawy, przepisów procesowych itd. Pomiędzy pełnomocnikiem wyznaczonym z urzędu a sądem nie powstaje żaden stosunek prawny, sąd nie ponosi odpowiedzialności za działania lub zaniechania doradcy podatkowego, on zaś nie ponosi odpowiedzialności wobec sądu. Z istoty świadczonych przez doradcę podatkowego usług w ramach pomocy prawnej wynika, że sąd nie może zlecić wykonania określonych czynności. Nie można zatem mylić dwóch różnych pojęć, tj. prawa do pomocy prawnej świadczonej z urzędu z wykonywaniem czynności związanych z tą pomocą i wiązać z tym zarzut bezstronności sędziów i protokolanta. Niedopuszczalne jest też, w ocenie Sądu, formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego lub sędziów oraz protokolanta w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy bowiem od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób przeprowadzenia postępowania oraz na treść podejmowanego rozstrzygnięcia przez sędziego/sędziów. Wniosek o wyłączenie sędziego uzasadniają bowiem jedynie takie okoliczności, które obiektywnie wywołać mogą wątpliwości co do jego bezstronności. Wątpliwość co do bezstronności sędziego (protokolanta) w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Takich zaś przyczyn, zdaniem Sądu, brak jest w tej sprawie. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziów wyznaczonych do rozpoznawania jej sprawy i protokolanta, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., II FZ 397/08). Wobec powyższego, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w zw. z art. 18 § 1 i art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. P.Z-C.