I SA/Łd 166/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący J. Chlebny, Sędzia NSA, Sędziowie NSA Wrzesińska-Nowacka, A. Cudak (spr.), Protokolant A. Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2004 roku sprawy ze skargi T. i K. małż. Z. i U. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2003 r. uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy Z. określił, T. i K. małżonkom Z. oraz U. K., łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2003 w kwocie 575,00 zł. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, iż wyniku oględzin nieruchomości przeprowadzonych w ramach postępowania kontrolnego oraz analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a mianowicie dokumentu stanowiącego pozwolenie na budowę budynku letniskowego i zawiadomienia o oddaniu do użytku budynku letniskowego ustalono, iż przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości nie jest, jak wskazał podatnik – K. Z. budynek o charakterze mieszkalnym o powierzchni 86,82 m2 oraz budynek gospodarczy o powierzchni 25 m2 ale budynek letniskowy. W odwołaniu od powyższej decyzji podatnicy, powołując się na uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2002 r., sygn. akt FPK 3/02, ONSA 2003, nr 2, poz. 50; z dnia 22 kwietnia 2002 r., sygn. akt FPK 17/01, ONSA 2002, nr 4, poz. 143 oraz wyrok NSA z dnia 9 października 1992 r., sygn. akt SA/Gd 1169/02, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podnieśli, iż wydając decyzję organ podatkowy nie uwzględnił faktu, że będący przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości budynek należy do kategorii budynków mieszkalnych, ponieważ spełnia podstawowe kryterium, jakim jest zaspokojenie podstawowych potrzeb mieszkaniowych właściciela i osób mu bliskich. Ponadto podkreślili, iż na zaklasyfikowaniu budynku do kategorii budynków letniskowych nie ma wpływu okoliczność czasowego przebywania, lecz sposób jego użytkowania, który nie ma charakteru rekreacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że podatek od nieruchomości jest podatkiem od posiadania majątku. Jednakże jego charakter i zadania są zróżnicowane w zależności od sposobu wykorzystywania majątku. Odwołując się do ustawowej definicji pojęcia "nieruchomości", określonej w art. 46 k.c. wskazano, iż zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 9, poz. 31 ze zm.) podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3. Osoby fizyczne są obowiązane złożyć właściwemu organowi podatkowemu informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych, sporządzoną na formularzu według ustalonego wzoru, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości (art. 6 ust. 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych). Odnosząc się zaś do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu podkreślono, że podstawą opodatkowania gruntów stanowi ich powierzchnia, którą stosownie do treści art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 30, poz. 163 ze zm.), ustala się na podstawie danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków, prowadzonej dla danej miejscowości. W rozpoznawanej sprawie organ podatkowy, opierając się na danych wynikających z wykazu nieruchomości, z uwzględnieniem ustalonych uchwałą Rady Gminy Z. z dnia [...] stawek podatkowych, ustalił wysokość powstałego zobowiązania podatkowego, klasyfikując budynek jako dom letniskowy do kategorii "pozostałych budynków", określonej w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Podkreślono, iż podatnicy posiadają stałe miejsce zameldowania, znajdujące się w budynku o charakterze mieszkalnym, który zaspokaja ich podstawowe potrzeby mieszkaniowe i z którym "kompleksowo związana jest ich aktywność życiowa". W skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżący, podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Dodatkowo podnieśli, iż kryterium miejsca stałego zameldowania oraz uzyskiwanych dochodów, w obecnej sytuacji społeczno – gospodarczej nie może przesądzać o kwalifikacji budynku, spełniającego wymogi budynku mieszkalnego do kategorii "budynków pozostałych" tylko dlatego, że skarżący przebywają w budynku czasowo i posiadają inne miejsce stałego zameldowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, ponieważ zachodzą podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa. W rozpatrywanej sprawie, w której doszło do wydania kwestionowanej decyzji, określającej łączne zobowiązanie pieniężne powstałe z tytułu podatku od nieruchomości za 2003 rok, zagadnieniem spornym jest ustalenie zakresu i rozróżnienie pojęć "budynku letniskowego" oraz "budynku mieszkalnego". Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych definiuje w art. 3 ust. 4 budynek jako " obiekt budowlany umocowany w ziemi lub na ziemi, posiadający ściany lub słupy albo filary oraz pokrycie dachowe". Powyższa definicja budynku jest odmienne od pojęcia zawartego w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2000r., Nr 106, poz. 1126 ze zm.). Analizowana ustawa nie zawiera natomiast definicji budynku mieszkalnego. W ujęciu słowników języka polskiego "budynek mieszkalny" to budynek służący lub nadający się do mieszkania; mieszkać – to przebywać gdzieś na stałe lub czasowo, zajmować jakiś lokal, mieć mieszkanie, zamieszkiwać ... (zob. "Mały słownik języka polskiego" pod redakcją. St. Skorupki, Warszawa 1968, s. 388). W świetle powyższego należy przyjąć, podzielając stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 października 1992r. sygn. akt SA/Gd 1169/92), potwierdzone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2002r. sygn. akt FPK 17/01 ONSA 2002, nr 4, poz. 143 i uchwale z dnia 1 lipca 2002r. sygn. akt FPK 2/02, ONSA 2003, nr 2, poz. 49, że "budynek letniskowy" będzie mieścił się w pojęciu "budynku mieszkalnego" tylko wówczas, gdy będzie użytkowany faktycznie przez właściciela (jego bliskich), służąc zaspokojeniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych (nie rekreacyjnych, wypoczynkowych bądź w celu lokaty kapitału). Oznacza to, że do stwierdzenia, że dany budynek ma charakter letniskowy nie wystarczą jedynie ustalenia odnoszące się do pozwolenia na budowę oraz dokumentu w przedmiocie zawiadomienia o oddaniu do użytku budynku letniskowego, czy też ustalenia w zakresie stałego miejsca zameldowania. Zwłaszcza, że w chwili obecnej, w sytuacji, gdy brak jest zakazu posiadania więcej niż jednego mieszkania, podstawowe potrzeby mieszkaniowe mogą być zaspakajane w więcej niż jednym miejscu. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy należy podkreślić, że kluczowe znaczenie dla każdego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy. Tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest prawidłowe zastosowanie prawa materialnego, a w konsekwencji ustalenie zakresu praw i obowiązków stron postępowania. Zgodnie z treścią art. 122 Ordynacji podatkowej, obowiązkiem organów podatkowych jest podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Wymieniony przepis wyraża zasadę prawdy obiektywnej, stanowiącą naczelną zasadę postępowania podatkowego. Zasady ogólne postępowania podatkowego są zaś integralną częścią przepisów regulujących procedurę podatkową i są dla organu podatkowego wiążące na równi z innymi przepisami proceduralnymi, przy czym jak podkreśla w orzecznictwie i literaturze art. 122 Ordynacji podatkowej jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą. Realizację zasady prawdy obiektywnej zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Według art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu organy podatkowe obu instancji nie uczyniły zadość obowiązkom ciążącym na nich z mocy powołanych wyżej przepisów. W szczególności nie wyjaśniły w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości kluczowej kwestii sprowadzającej się do odpowiedzi na pytanie, jak należy rozumieć kryterium zaspokojenia podstawowych mieszkaniowych i czy budynek będący własnością podatników zaspokaja takie potrzeby. Dokonane natomiast przez organy podatkowe ustalenia faktyczne powinny być oparte o całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Brak natomiast indywidualnej oceny sytuacji podatników, dokonanej przez pryzmat kryterium zaspokojenia ich podstawowych potrzeb mieszkaniowych z uwzględnieniem faktu, iż są oni emerytami i nie muszą koncentrować swojej aktywności życiowej w miejscu stałego zameldowania powoduje naruszenie wyżej wskazanych przepisów art. 122 w związku z art. 187§1 Ordynacji podatkowej. Ponadto należy wskazać, że sposób przeprowadzenia w toku postępowania podatkowego dowodu z oględzin przedmiotowego budynku był nieprawidłowy. Z akt administracyjnych nie wynika, czy strona została, zgodnie z treścią art. 190§1 Ordynacji podatkowej, powiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z oględzin. Wprawdzie w aktach znajduje się "zawiadomienie o przeprowadzeniu dowodu w postępowaniu podatkowym", jednakże potwierdzenie dowodu odbioru przesyłki, zważywszy na datę wysłania, odnosi się do doręczenia protokołu oględzin. Warto podkreślić, że w protokole oględzin umieszczono końcowy wniosek zgodnie, z którym, przedmiotowy obiekt ma charakter letniskowy. Nie wskazano jednak okoliczności oraz spostrzeżeń, które stały u podstaw powyższego wniosku. W konsekwencji dowód ten, jako niepodlegający weryfikacji i kontroli, jest nie przydatny dla oceny stanu faktycznego. Dodatkowo należy wskazać, że zaskarżona decyzja narusza przepis art. 210§4 Ordynacji podatkowej. Większa część pisemnego uzasadnienia decyzji sprowadza się do ogólnej charakterystyki podatku od nieruchomości. Natomiast końcowa część pisemnych motywów, odnosząca się bezpośrednio do rozstrzyganej sprawy, rozpoczyna się stwierdzeniem, że kwestią bezsporną jest letniskowy charakter budynku. Sformułowanie takie, w kontekście ewidentnej rozbieżności poglądów w tym względzie pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi, jest niezrozumiałe. W istocie zaś Kolegium, w swym uzasadnieniu decyzji, jako podstawowy i właściwie jedyny argument przesądzający o nie zasadności twierdzeń podatników, wskazało stały adres zameldowania strony skarżącej. W kontekście wcześniej wskazanych uwag nie może to być decydujący argument dla oceny miejsca zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych. Wreszcie należy także wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło przepis art. 200§1 Ordynacji podatkowej. Przed wydaniem decyzji organ odwoławczy nie wyznaczył stronie terminu siedmiodniowego do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Zgodnie z tym unormowaniem strona ma prawa wypowiedzieć się w przedmiocie całego materiału dowodowego zgromadzonego w danej sprawie podatkowej, niezależnie od tego, w jakiej fazie jej załatwiania został on zebrany oraz przez który organ podatkowy: pierwszej czy drugiej instancji. Obowiązek wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego ciąży bowiem także na organie odwoławczym (zob. wyrok NSA z dnia 10 maja 2001 r., I S.A./Łd 4/99, ONSA 2002, nr 3, poz. 113). Mając powyższe na uwadze Sąd stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.