I SA/Łd 1724/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (spr.), Sędziowie NSA Paweł Janicki, NSA Bogusław Klimowicz, Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi L. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia [...], Nr [...], a także postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...], Nr [...]. W dniu [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. – Inspektorat w S., decyzją nr [...] stwierdził, że L. B. zobowiązany jest do uregulowania składek na ubezpieczenie społeczne za miesiące od czerwca 1998 r. do listopada 1998 r. w kwocie 876,80 zł wraz z należnymi odsetkami. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Strona podniosła, iż zaległości za wskazany okres nie istnieją, gdyż w dniu 11 października 1999 r. dokonał wpłaty 2.256,64 zł, która to kwota dotyczyła między innymi okresu czerwiec – listopad 1998 r. Wyrokiem z dnia 12 października 2001 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. Wydział IX Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie L. B. W dniu 31 października 2005 r. upomnieniem Nr [...] z [...] L. B. został wezwany do uregulowania powyższej należności. Natomiast dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wystawił tytuły wykonawcze Nr [...] i [...] na zaległe należności obejmujące składki za okres od czerwca do listopada 1998 r. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą (A). W dniu 6 lutego 2006 r. skarżący zgłosił zarzuty na prowadzone przez Dyrektora ZUS Oddziału w T. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...]. Jako podstawę zgłoszonych zarzutów wskazał zawarte w art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. z 2005 r., Dz.U. Nr 22, poz. 1954 ze zm.) – całkowite wykonanie zobowiązania. Mając na uwadze wskazaną okoliczność, wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu swych zarzutów zobowiązany wskazał, że w dniu 11 października 1998 r. dokonał wpłaty kwoty 2.256,64 zł. tytułem składki między innymi za okres od czerwca do listopada 1998 r. Dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wydał postanowienie Nr [...] w sprawie stanowiska wierzyciela, w którym uznał wniesiony zarzut za niezasadny, z uwagi na to, iż powyższa należność nie została do dziś uregulowana. Wskazano, że w sprawie przedmiotowego zadłużenia w dniu [...] została wydana decyzja. Natomiast Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...]. oddalił złożone odwołanie. Organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. wydał w dniu [...] postanowienie Nr [...], w którym uznał za niezasadny zarzut L. B. na prowadzone postępowanie egzekucyjne, ze względu na istniejące zadłużenie. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., po rozpoznaniu zażalenia zobowiązanego, postanowieniem z dnia [...], Nr [...], podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że kwestie dotyczące dokonanej wpłaty szczegółowo została wyjaśniona w postanowieniu wydanym w sprawie stanowiska wierzyciela. W dniu 6 września 2006 r. L. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa procesowego, a mianowicie: 1) zasady prawdy materialnej (obiektywnej) poprzez naruszenie przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., polegające na nieprzeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego; 2) zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych zawartej w art. 8 powołanej ustawy, poprzez postępowanie sprzeczne z wcześniejszymi oświadczeniami organu administracji publicznej, w szczególności wydawanie postanowień ignorujących treść takich oświadczeń, 3) zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a., poprzez automatyczne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji bez zbadania istoty sprawy. Skarżący podniósł po raz kolejny, iż nie ma żadnych zaległości w płaceniu składek na ubezpieczenie społeczne. Powołał się na swoją wpłatę dokonaną w dniu 11 października 1998 r. Wskazując na powyższe uchybienia autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w odpowiedzi na skargę, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, lecz z innych przyczyn niż podniósł skarżący. Zgodnie bowiem z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd administracyjny I instancji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. W niniejszej sprawie podstawą wniesionych przez zobowiązanego zarzutów było nieistnienie obowiązku objętego tytułami wykonawczymi na podstawie, których wszczęto egzekucję administracyjną. W tym zakresie zobowiązany wskazywał na dokonaną w dniu 11 października 1999 r. wpłatę. Stąd też, zdaniem skarżącego, nie zalegał ze składkami na ubezpieczenie społeczne za miesiące od czerwca do listopada 1998 r. Niezwykle istotny jest fakt, że istnienie obowiązku zapłaty spornych należności był przedmiotem wcześniej toczącego postępowania jurysdykcyjnego. W tym zakresie bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w T. Inspektorat w S., na podstawie art. 83 ust. 1 w związku z art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887) wydał w dniu [...], decyzję w której stwierdził, że L. B. zobowiązany jest do uregulowania składek na ubezpieczenie społeczne za miesiące od czerwca do listopada 1998 r. w kwocie 876,80 zł plus odsetki. Odwołanie od tej decyzji, zawierające zarzut zapłaty tych składek w dniu 11 października 1999 r., Sąd Okręgowy w Ł. oddalił wyrokiem z dnia [...]., sygn. akt [...]. Zgodnie z treścią przepisu art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Unormowanie to jest analogiczne do obowiązującego w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, a zawartym w art. 804 k.p.c. Przepis ten określa zatem wyraźną granicę pomiędzy postępowaniem rozpoznawczym, a egzekucyjnym oraz zakreśla granice uprawnień organów egzekucyjnych. Konsekwencją tego unormowania jest dominujący w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd o niedopuszczalności badania przez organ egzekucyjny w postępowaniu wywołanym wniesionymi zarzutami, zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (zob. wyrok NSA z dnia 22 września 1997 r., III SA 774/96, Mon. Podat. 1998, nr 8, s. 255; wyrok NSA z dnia 8 lipca 1999 r., I SA 303/99, LEX 48578; wyrok NSA z dnia 23 marca 2001 r., III SA 338/00, LEX 79249). W szczególności podkreślano, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności, wadliwości itp. decyzji bądź postanowień, będących podstawą egzekucji, gdyż nie może ingerować w kwestie merytoryczne, które rozstrzygnął inny organ w ramach przysługujących mu kompetencji (zob. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 1998 r., IV SA 1668/96). Charakterystyczny pogląd w tym zakresie wyrażono w wyroku z dnia 17 lutego 1999 r., w którym Sąd podkreślił, że organ egzekucyjny nie może badać ewentualnych wadliwości decyzji będącej podstawą egzekucji, gdyż nie może się "mieszać" w sprawy, które rozstrzygał inny organ. Merytoryczne rozpatrywanie sprawy prowadziłoby do niepotrzebnego dublowania działalności organów rozstrzygających w sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 17 lutego 1999 r., III SA 5113/98). W judykaturze podkreśla się, że organ egzekucyjny nie jest upoważniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi, bowiem badanie zasadności istnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym zamieniłoby je w kolejną fazę postępowania orzekającego (zob. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 1999 r., I SA/Po 2576/98, Biul. Skarb. 2000, nr 1, s. 30). W związku z powyższym stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie ustawodawca z dniem 1 stycznia 2004 r. wprowadził do systemu prawnego art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stanowi, że jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Unormowanie to jest zatem kolejnym instrumentem umożliwiającym rozgraniczenie pomiędzy postępowaniem jurysdykcyjnym a postępowaniem egzekucyjnym, wyrażonym w art. 29 § 1 ustawy Przepis ten stanowi w pewnym sensie reakcje na wcześniejsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie podkreślał, że w toku postępowania egzekucyjnego nie można badać ewentualnych wadliwości decyzji będącej podstawą egzekucji, gdyż prowadziłoby do niepotrzebnego dublowania działalności organów rozstrzygających w sprawie. Zatem w sytuacji, gdy określony zarzut był lub jest rozpatrywany w odrębnym postępowaniu jurysdykcyjnym, niedopuszczalne jest podnoszenie tego zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. Analogicznie w przypadku kwestionowania wymagalności należności pieniężnej, ustalonej lub określonej w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. Ratio legis tego u normowania jest oczywisty. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą być traktowane jako dodatkowa, trzecia instancja rozpoznająca merytorycznie kwestie materialnoprawne. Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że zarzut podniesiony przez zobowiązanego w rozpoznawanych zarzutach w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, był już przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu jurysdykcyjnym. Jak już wspomniano organ administracyjny w dniu [...] wydał decyzję. Sąd Okręgowy w Ł. prawomocnym wyrokiem z dnia [...]. oddalił odwołanie od powyższej decyzji. W tym postępowaniu podstawowym argumentem zobowiązanego była podnoszona okoliczność wcześniejszej zapłaty w dniu 11 października 1999 r. Te same zarzuty podniósł w ramach złożonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zatem w istocie zobowiązany w ramach tego środka zaskarżenia zmierza do weryfikacji ustaleń i stanowiska zajętego w postępowaniu jurysdykcyjnym przez organ administracyjny oraz sąd powszechny w prawomocnym wyroku. Zarzuty takie są niedopuszczalne albowiem organ egzekucyjnym nie może być kolejną instancją merytoryczną. Stąd też organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, rozpoznając wniesione przez zobowiązanego zarzuty, nie powinien rozpatrywać je merytorycznie. Organ ten, stosownie do treści art. 34 § 1a oraz art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powinien wydać postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, bez konieczności zwracania się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie wniesionych zarzutów. Zachodzi bowiem tożsamość pomiędzy organem egzekucyjnym a wierzycielem. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienia organu I instancji, a także na podstawie art. 135 powyższej ustawy postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela.