I SA/Łd 187/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędzia NSA Anna Świderska Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2011 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych plus należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. I SA/Łd 187/11 Uzasadnienie Pismem z dnia [...] r. E. B. działając w imieniu ubezwłasnowolnionego męża T. B. wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazując na zły stan zdrowia męża oraz brak środków finansowych. Do wniosku załączyła szereg dokumentów dotyczących stanu zdrowia męża. Decyzją z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, fundusz pracy oraz odsetek z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, uznając, że nie wystąpiły przesłanki do uwzględnienia wniosku. Organ argumentował, że umorzenie zaległych składek ma charakter nadzwyczajny i jest możliwe, gdy ze względu na wiek, losową utratę majątku, klęskę żywiołową lub inne względy społeczne lub niemożność zarobkowania z uwagi na zły stan zdrowia oraz znikome źródło dochodów na utrzymanie, nie istnieje realnie możliwość wywiązania się z zobowiązań wobec Zakładu. Organ podniósł, że T. B. otrzymuje rentę w wysokości 363,27 zł netto miesięcznie, natomiast jego opiekun prawny utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, którego dochód w 2008r. wynosił 12610 zł. Organ wskazał, że dłużnik nie otrzymuje pomocy finansowej z Ośrodka Pomocy Społecznej w Konstantynowie, jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, jest ubezwłasnowolniony, leczy się na nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, zaburzenia osobowości. Był także leczony psychiatrycznie i odwykowo z powodu uzależnienia od alkoholu. Organ wyraził przekonanie, iż istnieje możliwość spłaty zadłużenia w ratach. E. B. wystąpiła do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że istnieje wiele okoliczności uzasadniających umorzenie należności składkowych. Stwierdziła, że renta, w wysokości, którą otrzymuje jej mąż nie wystarczałaby na opłacenie rat. Decyzją z dnia [...] . Prezes ZUS nie uwzględnił wniosku i utrzymał w mocy przedstawioną wyżej decyzję. W uzasadnieniu podał, że zobowiązany od 1 czerwca 2006r. nie prowadzi działalności gospodarczej, od 2007r. jest całkowicie ubezwłasnowolniony, pomiędzy małżonkami B. od [...]. istnieje rozdzielność majątkowa, małżonkowie są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 50 arów, na którym ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego dochodzonej należności, wobec dłużnika prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które dowodzi, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek. Organ wywiódł, że zobowiązany nie udowodnił, iż znalazł się w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego, zaś E. B. nie przedstawiła dowodów na sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ wskazał, że dłużnik był leczony psychiatrycznie i odwykowo z powodu uzależnienia od alkoholu. Stwierdził, że strona nie przedstawiła dowodów związanych z wydatkami na utrzymanie mieszkania. Wywiódł, że dłużnik znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jednorazową spłatę zadłużenia, ale nie stanowi przesłanki do umorzenia. Podkreślił, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, z wszelkimi tego konsekwencjami dla skarżącego. W skardze do sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucono brak przeprowadzenia postępowania dowodowego. Podniosła, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, która jest następstwem wielu pożarów, z których ostatni miał miejsce we wrześniu 2006r.. Podniosła, że włamano się do jej domu i została okradziona, zaś przedsiębiorstwo, które prowadził jej mąż upadło. Stwierdziła, że sprawuje opiekę na ciężko chorymi rodzicami, a także nad mężem oraz, że sama jest chora. Podniosła, że opłaty za gaz były bardzo wysokie, gdyż wynosiły nawet 1600 zł za okres zimowy. Wyrokiem z dnia [...] ., sygn. akt [...] WSA w Ł. uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że organ rentowy nie rozważył w zaskarżonej decyzji, jaki wpływ na możliwość opłacenia należności z tytułu składek ma okoliczność, że wyrokiem z dnia [...] r. ustanowiono rozdzielność majątkową pomiędzy skarżącym i jego żoną z dniem [...] r. Wywiódł również, że organ ponownie rozpatrując sprawę oceniając, czy spełniona jest przesłanka wskazana w § 3 ust.1 punkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne organ powinien zważyć, jaki wpływ na możliwości finansowe zobowiązanego ma ma rozdzielność majątkowa. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. Organ podtrzymał argumentację zawartą we wcześniejszej swej decyzji, uchylonej cytowanym wyrokiem sądu administracyjnego. Stwierdził, że podejmując rozstrzygnięcie miał na uwadze, obok interesu strony, także interes publiczny, rozumiany jako konieczność zapewnienia wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza ZUS, w tym do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z którego są wypłacane świadczenia dla uprawnionej grupy społecznej i z którego świadczeń korzysta T. B. Odnosząc się do zaleconego przez WSA zbadania wpływu rozdzielności majątkowej na możliwość spłacenia należności organ stwierdził, że jej istnienie oznacza, że dochody uzyskiwane przez żonę skarżącego stanowią jej majątek odrębny, pozostający bez wpływu na sytuację majątkową skarżącego. Ponadto podkreślił, że skarżący, pozostając w ustroju rozdzielności majątkowej, jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w C., na której ZUS dokonał zabezpieczenia. W skardze do sądu administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podniesiono, że skarżący z powodu swej choroby nie ma możliwości podjęcia pracy. O tym, że nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga opieki osoby trzeciej świadczy natomiast to, że został wysłany przez ZUD na leczenie sanatoryjne, z którego został "wyrzucony" po 6 dniach z powodu picia alkoholu. Zauważono, że skarżący przez długie lata płacił składki na ubezpieczenie, które kwotowo przewyższały wysokość otrzymywanej renty. Strona skarżąca wywiodła też, że nie jest możliwe zawarcie ugody i spłaty należności w ratach miesięcznych. Wytknęła organowi, iż uznał dokumenty dotyczące chorób rodziców E. B. za sporządzone w odległym czasie mimo, że zostały wydane w roku 2010. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wnosząc o jej oddalenie podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy systemowej regułą jest możliwość odwołania się od decyzji ZUS do sądu powszechnego. Wyjątek, w myśl art. 83 ust. 3 tej ustawy uczyniono jedynie dla decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Dla takich decyzji ustawodawca przewidział odmienną drogę odwoławczą tj. wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 83 ust. 4) . Z tego przepisu wynika właściwość sądu administracyjnego do badania legalności decyzji administracyjnych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Różnica między powyższymi regulacjami ustawowymi jest zasadnicza. Sąd powszechny rozpoznaje sprawę merytorycznie, jako instancja odwoławcza. Z kolei sąd administracyjny w sprawach o odmowę umorzenia zaległości bada jedynie legalność zaskarżonych decyzji. Różnica między oboma wymienionymi modelami jest zasadnicza. Sąd powszechny rozpoznaje sprawę ustalając fakty i oceniając dowody. Sąd administracyjny natomiast ocenia jedynie zgodność z prawem zaskarżonych decyzji administracyjnych. W sprawach dotyczących odmowy umorzenia zaległości na rzecz ZUS kontrola legalności nie ma charakteru zupełnego. Trzeba bowiem pamiętać, że decyzje te mają charakter uznaniowy. W ramach uznania administracyjnego ustawodawca pozostawił organom swobodę co do wyboru rozstrzygnięcia. Zatem nawet, jeśli zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości organ rentowy nie musi umorzyć zaległości, powołując się na uznanie administracyjne. W kontekście uznaniowego charakteru decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości, rola sądu administracyjnego sprowadza się zaś wyłącznie do zbadania prawidłowości procedowania przez organ rentowy, kompletności dowodów, na których oparł on rozstrzygnięcie oraz przestrzegania swobodnej oceny dowodów przy czynieniu ustaleń faktycznych. Jeśli zaś wskazane elementy procesu stosowania prawa przez organ rentowy nie budzą zastrzeżeń sąd administracyjny nie może uchylić decyzji takiego organu, nawet wtedy, gdy zachodzą przesłanki umorzenia. Jak wyżej wskazano z konstrukcji uznania administracyjnego wynika, że organ nie ma obowiązku uwzględnić wniosku o umorzenie nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki tego umorzenia, zaś sąd administracyjny nie może nakazać organowi zaakceptowania stanowiska strony w tym przedmiocie. Przenosząc powyższe wywody na grunt rozpoznawanej sprawy podnieść wypada, że sąd nie dopatrzył się uchybień w procesie stosowania prawa przez organ rentowy w rozpoznawanej sprawie Organ ujawnił wszystkie dowody zebrane w toku postępowania, poddał je stosownej ocenie i stwierdził, że przesłanki umorzenia zaległości nie zachodzą. Badaniu poddano zwłaszcza § 3 ust. 1 punkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem ZUS może umorzyć należności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ustalił, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji T. B. osiąga przychód z tytułu renty w wysokości 594,85 zł miesięcznie, z której egzekwowane są należności na rzecz wierzycieli przez komornika sadowego. Tak więc do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota 377,60 zł. Ustalono również, że w okresie od [...] r. do [...] r. skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem dotyczącym odpowiedniego zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej. Jak trafnie przyjął organ rentowy nie orzeczono braku możliwości zatrudnienia, a jedynie zasugerowano przyuczenie do stanowiska pracy po konsultacji. Nie wyklucza to możliwości podjęcia zatrudnienia, mimo oczywistych przeszkód ku temu, spowodowanych poważnym stanem zdrowia skarżącego. Nie stwierdzono również konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie bez znaczenia jest i to, że jak ustalił organ rentowy małżonkowie B. są właścicielami nieruchomości położonej w C., gmina W., powierzchni 50a, na której ustanowiona jest hipoteka przymusowa kaucyjna z tytułu należności na Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zabezpieczająca przedmiotowe zadłużenie skarżącego. Ponadto wykonując zalecenia WSA w Ł. zawarte w wyroku z dnia [...]r., sygn. akt [...] organ rentowy wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że rozdzielność majątkowa między skarżącym a jego żoną oznacza, iż wszelkie dochody uzyskiwane przez żonę skarżącego stanowią jej majątek odrębny i pozostają bez wpływu na sytuację majątkową T. B.. Uwzględnić również wypada i to, że jak zasadnie ustalił organ brak jest jakichkolwiek dowodów na to, aby przyjmować, że skarżący sprawuje opiekę nad członkami swej rodziny. Mając za podstawę powyższe ustalenia organ nie popełnił błędu wywodząc, że przesłanki § 3 ust.1 punkt 1 cytowanego rozporządzenia nie zostały spełnione. Trafne jest w tej sytuacji stanowisko organu, że posiadanie przez skarżącego nieznacznego, lecz jednak stałego źródła dochodu, z którego egzekwowane są między innymi należności ZUS i pozostawienie w jego dyspozycji minimalnej, lecz jednak zgodnej z przepisami prawa kwoty wolnej od zajęć komorniczych uniemożliwia przyjęcie, że spłacanie tych należności pozbawia skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych Należy przy tym zwrócić uwagę, że przedstawione wyżej wnioski wysnute przez organ, a uzasadnione właściwą oceną materiału dowodowego świadczą również i o tym, że nie są spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 punkt 3 cytowanego rozporządzenia, zgodnie z którym można umorzyć zaległości, których spłata pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a zwłaszcza w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stwierdzone u skarżącego jednostki chorobowe, choć liczne i poważne, jak wskazano w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności nie wykluczają jednak możliwości podjęcia pracy Nie ma też żadnych podstaw do domagania się umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 punkt 2 cytowanego rozporządzenia, w szczególności wobec braku jakichkolwiek zdarzeń nadzwyczajnych powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie może być też kwestionowane stanowisko organu co do braku zajścia przesłanek z art. 28 ust. 2 ustawy systemowej. Na podstawie cytowanego przepisu można umorzyć należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie sądu jest oczywiste, że nie zachodzi żadna z 6 ustawowych przesłanek całkowitej nieściągalności należności. W tej sytuacji kwestionowanie rozstrzygnięcia organu jest niezasadne. Ustosunkowując się do treści skargi godzi się zauważyć, że poważne trudności w znalezieniu pracy zawodowej nie są zjawiskiem nadzwyczajnym na polskim rynku pracy na przełomie I i II dekady XXI wieku. Zjawisko bezrobocia dotyka ludzi różnych zawodów, młodych i starszych, wykształconych i pozbawionych wykształcenia. Jednocześnie brak pracy nie stanowi podstawy umorzenia zaległości wobec ZUS. Nie jest też uzasadniony zarzut sprowadzający się do twierdzenia, że wbrew ustaleniom organu skarżący wymaga stałej i długotrwałej opieki, czego dowodem jest wydalenie go z leczenia sanatoryjnego po 6 dniach pobytu, z uwagi na picie alkoholu. Sytuacja faktyczna opisana w skardze odzwierciedla skalę problemów zdrowotnych skarżącego. Nie jest to jednak w żadnym wypadku dowód, który mógłby podważyć cytowany wyżej zapis orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Dlatego nie uwzględniono argumentacji skargi w tym zakresie. Podobnie zresztą nie jest tak, jak widzi to strona skarżąca, iż zawarcie ugody i spłata zadłużenia w formie układu ratalnego jest dla niej nie do przyjęcia. Nie jest to bowiem, w istocie zarzut pod adresem organu rentowego, lecz raczej wyraz rozżalenia i zniechęcenia strony skarżącej, zrozumiały w realiach rozpoznawanej sprawy, lecz bazujący na przesłankach pozaprawnych, niepodlegających ocenie sądu administracyjnego. Rację ma przy tym organ rentowy wywodząc, że dochodzenie przez innych wierzycieli skarżącego swych należności pozostaje bez wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy. Każdy wierzyciel ma prawo do dochodzenia należnych mu kwot. Skoro zaś jednym z nich jest ZUS to i ten wierzyciel posiada takie prawo. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 163, poz. 1270 ze zmianami) należało orzec jak w sentencji. P.Z-C.