I SA/Łd 1885/06

Dnia 7 lutego 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędziowie Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 lutego 2007 roku przy udziale - sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. wobec B Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł., zajętej zawiadomieniami z dnia 13 grudnia 2005 r. o numerach od [...] do [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że postępowanie egzekucyjne wobec A Spółki z o.o. zostało wszczęte w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...] o numerach od [...] do [...] oraz z dnia [...] nr [...], obejmujące zaległości w podatku od towarów i usług odpowiednio za grudzień 2004 r. oraz styczeń, marzec i czerwiec 2005 r. Odpisy tytułów wykonawczych z dnia [...] zostały doręczone stronie w dniu 25 sierpnia 2005 r., natomiast odpis tytułu wykonawczego z dnia [...] – w dniu l września 2005 r. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał m.in. zajęcia wierzytelności dłużnika wobec Przedsiębiorstwa Handlowego B Spółki z o.o. w Ł.. Zawiadomienia o zajęciach – o numerach od [...] do [...] – doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 16 grudnia 2005 r., natomiast stronie – w dniu 11 stycznia 2006 r. Dłużnik zajętej wierzytelności (spółka B), po otrzymaniu ww. zawiadomień, wniósł o uchylenie zajęć wskazując, że obie spółki łączą wzajemne rozliczenia, których konsekwencją jest "wzajemne umarzanie wierzytelności i zobowiązań obu podmiotów". Wskazał, że obie firmy są trudnej sytuacji finansowej oraz że zatrzymanie ww. rozliczeń spowoduje w konsekwencji niezaspokojenie należności wnioskodawcy. Ponadto spółka B zaznaczyła, iż nie ma możliwości zapłaty należności wobec spółki A tj. kwoty ok. 10.000,- zł. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie wniosku B Spółki z o.o., wskazując, że prawo do wystąpienia z tego rodzaju żądaniem przysługuje jedynie zobowiązanemu. W dniu 19 stycznia 2006 r. do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł. wpłynęły cztery pisma A Spółki z o.o., datowane na 16 stycznia 2006 r., zatytułowane "skarga na czynności egzekucyjne", dotyczące zajęcia wierzytelności spółki wobec firmy B. Strona podniosła, że posiada ze spółką B "wzajemne rozliczenia (...) dokonywane na zasadzie kompensaty wskutek, której następuje umorzenie wzajemnych zobowiązań i wierzytelności obu przedmiotów". Zdaniem strony, utrzymanie w mocy zajęcia jego wierzytelności, uniemożliwi regulowanie wzajemnych zobowiązań obu podmiotów. Skarżący wskazał, że obie spółki znajdują się w trudnej sytuacji finansowej i nie mają możliwości uregulowania w gotówce ciążących wzajemnie zobowiązań. Następstwem zajęcia będzie jej zdaniem nawet konieczność ogłoszenia upadłości firmy. W toku dalszego postępowania Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego wezwał spółkę A do sprecyzowania żądania, poprzez wskazanie, czy złożyła skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 § l ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.), czy też wnioski o zwolnienie wierzytelności spod egzekucji w oparciu o art. 13 § l ww. ustawy. W odpowiedzi na wezwanie strona wyjaśniła, iż złożone przez nią pisma, stanowią wnioski o zwolnienie spod egzekucji zajętych wierzytelności. Wezwany do zajęcia stanowiska w sprawie wierzyciel, nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji zajętych wierzytelności, mając przede wszystkim na względzie nieskuteczność dotychczas podjętych czynności. W tej sytuacji Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności przedmiotowej wierzytelności. Na powyższe rozstrzygnięcie spółka A złożyła zażalenie zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 13 § l ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez nieuwzględnienie ważnego interesu dłużnika uzasadniającego zwolnienie zajętych wierzytelności spod egzekucji. Dłużnik wskazał, iż jego ważny interes wynika z faktu, że nieregulowanie wzajemnych należności wobec spółki B sparaliżuje finansowo obie firmy. W związku z tym, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie z egzekucji zajętych wierzytelności. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił w całości zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, w szczególności poprzez wezwanie zobowiązanego do przedłożenia materiału dowodowego uzasadniającego wniesione żądanie oraz zbadanie tej dokumentacji pod względem ustalenia, czy przedmiotowa wierzytelność powstała przed dniem jej zajęcia, a także, czy na ten dzień była niesporna i niewymagalna, ponieważ tylko takie prawo majątkowe mogło podlegać zajęciu egzekucyjnemu. Po uzupełnieniu materiału dowodowego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. postanowieniem z dnia [...] ponownie odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności dłużnika wobec B Spółki z o.o. Organ podatkowy ustalił, iż A Spółka z o.o. i B Spółka z o.o. rozliczają się wzajemnie w drodze kompensat wierzytelności, przy czym nie zawarto żadnych pisemnych umów kompensacyjnych. Potrącenia dokonywane były do wysokości wierzytelności niższej – na tę okoliczność sporządzano dokument o nazwie polecenie księgowania "PK", ewidencjonowany w księgach handlowych spółki B, przy czym A Spółka z o.o. otrzymywała kopię tego dokumentu. Na podstawie dokumentacji przedłożonej przez dłużnika zajętej wierzytelności ustalono m.in., że kwota nierozliczonych rachunków A Spółka z o.o. na dzień zajęcia tj. 16 grudnia 2005 r., wynosiła 16.711,77 zł, zaś kwota niespornych i niewymagalnych wierzytelności, których termin płatności przypadał po tym dniu wynosiła 3.489,68 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka A zarzuciła, iż organ egzekucyjny ponownie nie zbadał ważnego interesu podatnika uzasadniającego zwolnienie spod egzekucji zajętych wierzytelności. Podniosła ponadto, że już wcześniej wskazywała na wzajemne rozliczenia ze spółką B. Uniemożliwienie realizacji tych rozliczeń spowoduje brak zaspokojenia obu spółek, a w konsekwencji zakończenie współpracy. Skarżący zaznaczył, iż trudna sytuacja finansowa Spółek powoduje brak możliwości uregulowania w gotówce ciążących wzajemnie zobowiązań. Po rozpoznaniu powyższego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł.. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zajęcie wierzytelności dłużnika przypadających mu wobec spółki B było kolejną czynnością podjętą w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wcześniej zatem organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego strony w C Bank Polska S.A. Odział w Ł. oraz wskazanej przez dłużnika wierzytelności w Urzędzie Skarbowym Ł., a także ruchomości w postaci dwóch samochodów. Czynności te okazały się nieskuteczne. Z informacji przesłanej przez C Bank Polska SA wynika, że na rachunku bankowym spółki nie ma żadnych środków, a ponadto do tego rachunku skierowana została również egzekucja prowadzona przez komornika sądowego. Z kolei Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. pismem z dnia 3 października 2005 r. poinformował, iż spółka nie posiada wobec Skarbu Państwa wierzytelności podlegających zajęciu. Odnośnie samochodu MERCEDES-BENZ ustalono, że jest on po wypadku i od około roku znajduje się w warsztacie samochodowym, zaś samochód KIA PREGIO na podstawie umowy najmu jest użytkowany przez Spółkę B. Powyższe działania nie spowodowały wyegzekwowania zaległości dłużnika. Brak po stronie spółki źródeł, do których można skierować egzekucję oraz niska (w porównaniu z wysokością długu) wartość zajętego majątku ruchomego, skłoniła organ egzekucyjny do zajęcia wierzytelności dłużnika. Wierzytelności te stanowią w istocie jedyny majątek spółki A, z którego można prowadzić egzekucję. Odnosząc się do argumentacji zobowiązanego dotyczącej istnienia wzajemnych rozliczeń pomiędzy A Spółka z o.o., a dłużnikiem zajętej wierzytelności, organ podatkowy wyjaśnił, iż stosownie do art. 504 Kodeksu cywilnego, zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Kwota bezspornych i niewymagalnych wierzytelności na dzień 16 grudnia 2005 r. (tj. na dzień doręczenia spółce B ww. zawiadomień o zajęciu) wynosiła 3.489,68 zł. Jednocześnie z dokonanych przez organ egzekucyjny ustaleń wynika, iż po tym dniu obie spółki kontynuowały współpracę i zawierały kolejne transakcje. Zatem wszystkie zobowiązania, które powstały lub stały się wymagalne po zajęciu wierzytelności, podlegają wpłacie do organu egzekucyjnego. Biorąc pod uwagę wysokość zaległości A Spółka z o.o., które na dzień wydania zaskarżonego postanowienia organu I instancji wynosiły 172.991,25 zł oraz fakt, że wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji przedmiotowych wierzytelności, brak jest – w ocenie organu odwoławczego – przesłanek do uwzględnienia zażalenia. Na marginesie organ odwoławczy wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. określił na dzień 15 czerwca 2006 r. nieprzekazaną kwotę wierzytelności zajętej w B Spółce z o.o., należną A Spółce z o.o. na kwotę 6.995,67 zł. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. spółka A zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez uznanie, że w przedmiotowej sytuacji za zwolnieniem zajętych wierzytelności spod egzekucji nie przemawia ważny interes strony. Zdaniem strony taki ważny interes pojawia się w sprawie – kontynuowanie zajęcia spowoduje bowiem sparaliżowanie działalności spółki i w konsekwencji jej upadłość. Skarżąca oświadczyła ponadto, że według rozliczeń księgowych przysługuje jej zwrot podatku VAT, zaś nadal trwająca kontrola skarbowa nie doprowadziła do wydania decyzji stwierdzającej zaległość w tym podatku. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Oznacza to, że przed sądem administracyjnym następuje kontrola prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Badając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia należało ocenić, że nie narusza ono przepisów obowiązującego prawa i przy jego wydawaniu nie naruszono przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Strona skarżąca zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zwolnienie z egzekucji wierzytelności wobec B spółki z o.o. Ł., zajętych zawiadomieniami z dnia 13 grudnia 2005 r. Podstawę do złożenia takiego wniosku stanowi art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 229, poz. 1934 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Zobowiązany musi więc wystąpić ze stosownym wnioskiem, wykazać że zachodzi jego ważny interes, a nadto musi uzyskać zgodę wierzyciela. W rozpoznawanej sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot – Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł.. W takiej sytuacji zajęcie stanowiska wobec wniosku zobowiązanego następuje w rozstrzygnięciu wydawanym przez organ egzekucyjny na podstawie art. 13 § 1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w tym przedmiocie. Wydanie postanowienia z dnia [...] zawierającego stanowisko wierzyciela (Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego) wobec organu egzekucyjnego (Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego) było bezprzedmiotowe, jednak uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia w zaskarżonym akcie. W istocie bowiem Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] nie wyraził zgody (jako wierzyciel) na zwolnienie z egzekucji wierzytelności zobowiązanego wobec spółki B i już ta okoliczność (brak zgody wierzyciela) przesądza o niemożności uwzględnienia wniosku strony. Dodatkowo zauważyć należy, że Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. trafnie ocenił, że nie została spełniona przesłanka ważnego interesu zobowiązanego w rozumieniu art. 13 § 1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany musi więc wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Samo więc wskazanie, ze prowadzenie egzekucji z określonych wierzytelności utrudnia i hamuje działalność firmy nie jest wystarczające do zwolnienia tych wierzytelności z egzekucji. Artykuł 13 § 1 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może mieć zastosowanie w szczególności w sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, iż egzekucja z określonych składników majątkowych jest nadmiernie uciążliwa a zaspokojenie wierzyciela może nastąpić poprzez inny sposób egzekucji. Z powyższych przyczyn, wobec braku uzasadnionych podstaw skargi, z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.