I SA/Łd 190/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc czerwiec 2003 r. p o s t a n a w i a: przyznać A. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji z siedzibą w R. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka A wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc czerwiec 2003r. W skardze tej zawarła też wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych w całości. W złożonym na urzędowym formularzu PPPr oświadczeniu o majątku i dochodach likwidator Spółki wskazał, iż Spółka została zlikwidowana, obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku; w dniu 8 sierpnia 2008 roku został złożony w Sądzie Rejestrowym wniosek o wykreślenie z rejestru; wartość środków trwałych skarżącej na dzień otwarcia likwidacji wynosiła 1.360 zł, na dzień zamknięcia O zł, wysokość zysku Spółki na dzień otwarcia likwidacji to kwota 9.939 zł, na dzień jej zamknięcia zaś 61.017 zł. Nadesłany na wezwanie referendarza sądowego bilans zamknięcia sporządzony na dzień 8 sierpnia 2008r. potwierdza dane wskazane w formularzu PPPr. Spółka przedłożyła również na wezwanie zeznania podatkowe za lata 2006 i 2007, z których wynika, iż rok 2006 skarżąca zakończyła zyskiem w wysokości 32.157 zł, jej zysk za rok 2007 wyniósł zaś 44.933 zł. Likwidator Spółki oświadczył ponadto, iż do dnia złożenia wniosku o wykreślenie z KRS skarżąca nie posiadała żadnych należności ani zobowiązań, do tej daty nie zostały wydane także żadne decyzję nawet nieostateczne określające skarżącej zobowiązania podatkowe. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż co prawda w chwili obecnej Spółka nie prowadzi żadnej działalności i nie posiada żadnego majątku, jednak w latach 2006 i 2007, a więc w okresie gdy zakończona została już dotycząca jej działalności kontrola podatkowa, a następnie postępowanie podatkowe było już w toku, osiągnęła zysk w wysokości kilkukrotnie przekraczającej wysokość wpisu sądowego. Także kwota zysku wynikająca z bilansu zamknięcia przeznaczona do podziału pomiędzy wspólników w wysokości ok. 61.000 zł przekraczała kilkakrotnie wymaganą należność z tytułu wpisu sądowego. W sprzeciwie wniesionym w dniu 23 kwietnia 2009r. Spółka podniosła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Podniosła nadto, iż w trakcie postępowania likwidacyjnego, które trwało od 25 lutego do 8 sierpnia 2008 r. likwidator wykonał czynności, o których mowa w Kodeksie spółek handlowych i po zatwierdzeniu sprawozdania likwidacyjnego przez wspólników złożył do sądu rejestrowego wniosek o wykreślenie Spółki z rejestru sądowego. Spółka podniosła, też że posiadała w Urzędzie Celnym II w Łodzi zabezpieczenie gotówkowe w wysokości 120.000 zł, które rozliczyła z urzędem przed postawieniem Spółki w stan likwidacji. Nadto Spółka podniosła, że w zaskarżonym postanowieniu błędnie przyjęto, na podstawie bilansu zamknięcia, że doszło do podziału zysku między wspólników w wysokości 61.000zł oraz nie uzasadniono w żaden sposób tych ustaleń. Wskazała też, że z przedstawionego przez nią bilansu zamknięcia jednoznacznie wynika, że działalność zakończyła wynikiem finansowym równym "O". Podkreśliła, że w wyniku likwidacji nie pozostał żaden majątek, który byłby przedmiotem podziału między wspólników. Wojewódzki Sąd administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej określa przepis art. 246 § 2 ppsa. l tak, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w przepisie art. 246 § 2 ppsa zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt l GZ 173/08 opubl. CBOIS). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005r., II FZ 470/05 nie publ.). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, iż zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności podnieść należy, iż wskutek wniesienia przez Spółkę sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 kwietnia 2009r., postanowienie to utraciło moc. Rozpoznając z kolei merytorycznie wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek ten zasługuje na uwzględnienie. Spółka wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, na które aktualnie składa się wpis od skargi w kwocie przekraczającej 728 zł, tym bardziej że przed Sądem zawisło 9 spraw ze skargi Spółki, w których łączna wartość wpisów sądowych wynosi 6.203 zł. Porównanie wysokości wpisu sądowego należnego od skargi w niniejszej sprawie, przy uwzględnieniu obciążenia wynikającego z obowiązku poniesienia wpisów w pozostałych sprawach, z danymi wynikającymi z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz ze złożonych przez Spółkę dokumentów dowodzi, iż Spółka nie posiada środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Istotne dla takiego rozstrzygnięcia sprawy miały też okoliczności, iż skarżąca Spółka znajduje się w likwidacji, zaprzestała prowadzenia działalności wiele miesięcy przed wniesieniem skargi, co oznacza, iż nie osiąga żadnego dochodu. Podnieść też należy, iż po jej likwidacji nie pozostał żaden majątek. Takiemu rozstrzygnięciu nie sprzeciwia się wskazana we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność wykazania na dzień zamknięcia likwidacji zysku netto w kwocie 61.000 zł, z nadesłanego bilansu wynika bowiem, iż tyle samo wynosiła ujemna wartość kapitału własnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245, art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, póz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowił jak w sentencji. M.Ko. 4