I SA/Łd 211/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 rok p o s t a n a w i a: odmówić A. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 20 stycznia 2015 r. Spółka z o.o. A. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą skarżącej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 rok, w wysokości 144.503 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.500 zł skarżąca spółka zwróciła się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokat M. P.. Uzasadniając wniosek wskazała, że od listopada do grudnia 2014 r. prowadziła znacznie okrojoną działalność gospodarczą, a od stycznia br. działalności tej nie prowadzi w ogóle z uwagi na wypowiedzenie umów leasingu, których przedmiotem były środki transportu, przy użyciu których spółka świadczyła usługi transportowe. Spółka podniosła, że w dniu [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. wydał czternaście decyzji dotyczących zabezpieczenia przybliżonych kwot zaległości z tytułu podatku od towarów i usług, w łącznej wysokości 6.922.993 zł oraz zarządzenia zabezpieczające. Z uwagi na dokonane przez organy skarbowe zabezpieczenie strona nie jest w stanie wypłacać wynagrodzeń oraz regulować zobowiązań publicznoprawnych. Ze złożonego na formularzu PPPr oświadczenia o majątku i dochodach spółki oraz dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że kapitał zakładowy skarżącej wynosi 50.000 zł, jej kapitał zapasowy wynosi 1.048.418 zł. Zysk spółki za rok 2014 wyniósł 39.399 zł (jednostronny rachunek zysków i strat z uwzględnieniem bufora – karta 131 akt sądowych). Środki trwałe spółki, stanowiące przede wszystkim wyposażenie biura, zostały wycenione na kwotę 34.475 zł. Wśród środków trwałych znajduje się m.in. ciągnik siodłowy i naczepa, które zostały zajęte przez komornika sądowego oraz zostały objęte zabezpieczeniem przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł.. Ponadto przedmioty te stanowią zabezpieczenie kredytu bankowego, który został wypowiedziany w listopadzie 2014 r. Wartość aktywów obrotowych spółki na koniec 2014 r. wynosiła 4.791.727 zł. Składają się na nie zapasy, inwestycje krótkoterminowe, należności krótkoterminowe oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych, wynoszące na koniec 2014 roku 753.371 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że przychody spółki za pierwszy kwartał 2014 roku wynosiły 1.141.947 zł, za drugi kwartał 486.608 zł, za trzeci kwartał 368.482 zł, by w ostatnim kwartale 2014 roku zamknąć się kwotą 223.892 zł. Postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 14 kwietnia 2015 r. skarżąca spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podniosła, że w pierwszym kwartale roku 2014 r. osiągnęła przychód w wysokości 1.141.947 zł, w czwartym kwartale już tylko 223.892 zł, natomiast w pierwszym kwartale 2015 r. nie osiągnęła w ogóle przychodu. Z deklaracji dla potrzeb podatku od towarów i usług złożonych w roku 2015, wynika, że spółka nie nabywała towarów i usług, nie dokonywała dostaw towarów i świadczyła usług. W roku 2014 r. spółka osiągnęła stratę w wysokości 32.555,45 zł wykazaną w deklaracji CIT-8. Podniosła, że w bilansie, który został przekazany przy wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie były jeszcze ujęte wszystkie koszty, opłaty bankowe, różnice kursowe, wypłacone wynagrodzenia, przeksięgowania VAT, należności wyegzekwowane przez ZUS. W bilansie nie zostały również uwzględnione wszystkie wynagrodzenia ponieważ pracownicy spółki od listopada 2014 r. nie otrzymali pensji. Spółka nie reguluje również należności publicznoprawnych z tytułu podatku od towarów i usług oraz wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Spółka wyjaśniła, że kapitał zakładowy został wprowadzony do obrotu. Ponadto w jej ocenie nie może zostać, zgodnie z postanowieniami Kodeksu spółek handlowych i na podstawie stosownej uchwały walnego zgromadzenia wspólników przeznaczony na pokrycie straty, wypłatę dywidendy dla wspólników, czy też podwyższenie kapitału zakładowego. Ponadto spółka podniosła, że suma zajętych środków, zgromadzonych na rachunkach bankowych spółki, jest niewystarczająca na pokrycie kwoty zobowiązań wynikających z trzynastu decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł. o zabezpieczeniu kwoty w łącznej wysokości 6.922.993 zł, do której należy doliczyć niewypłacone wynagrodzenia, nieuiszczone składki do ZUS i US, czy też nieuregulowane należności wynikające z faktur VAT. Spółka oświadczyła, że środki trwałe spółki są objęte umową ustanowienia zastawu rejestrowego, sporządzonego w celu zabezpieczenia wierzytelności banku, podobnie jak lokata w wysokości 230.000 zł, która w całości została zarachowana na poczet spłaty kredytu, który stał się wymagalny i wynosi 412.436 zł. Spółka wyjaśniła, że w bilansie została skorygowana wysokość środków w kasie o wartość uregulowanego zobowiązania wobec A.. Wartość aktywów obrotowych na koniec 2014 r. wynosi 4.189.532,86 zł i obejmuje m.in. zapasy, w skład których wchodzą dwie sporne faktury o wartości około 150.000 zł. "Pozostała wartość magazynu stanowi nierozliczone tankowania pojazdów leasingowanych przez Spółkę (...) i zostaną one skorygowane wraz z rozliczeniem wypowiedzianych, ze względu na zaległości umów leasingowych." Spółka podniosła, że liczba pracowników spółki systematycznie maleje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 13 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, a rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie jest zobligowany przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka podkreśliła w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w treści sprzeciwu i załączonych dokumentach, że ciążą na niej liczne zobowiązania publicznoprawne i prywatne. Z załączonych dokumentów wynika, że posiada zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od maja do grudnia 2014 r. (upomnienie z dnia 5 lutego 2015 r. – karta 143 akt sądowych), wobec podmiotów prywatnych m.in. z tytułu dostaw gazu (wezwanie do zapłaty – karta 141 akt sądowych) i usług telefonicznych (karta 135 akt sądowych), z tytułu umowy kredytowej (dokumenty bankowe załączone do sprzeciwu) oraz wobec pracowników z tytułu wynagrodzenia (nakaz wydany przez Państwową Inspekcję Pracy z dnia 27 lutego 2015 r. załączony do sprzeciwu). Spółka nie nadesłała deklaracji dla potrzeb podatku od towarów i usług za ostatnie 4 miesiące (pomimo wyraźnego wezwania sądu z dnia 4 marca 2015 r.) jednakże ze zbiorczego zestawienia rejestrów za pierwszy kwartał 2015 r. oraz oświadczenia prokurenta spółki z dnia 14 kwietnia 2015 r. (załączonych do sprzeciwu) wynika, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. We wskazanym okresie nie nabywała towarów i usług i nie wykonywała czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o stanie majątku i dochodach oraz akt sprawy wynika, że spółka w drugiej połowie 2014 r. rzeczywiście ograniczyła zakres prowadzonej działalności gospodarczej bowiem jej przychody z 1.141.947 zł za pierwszy kwartał 2014 r. obniżyły się do kwoty 223.892 zł w czwartym kwartale 2014 r. Rok ten jednak spółka zakończyła zyskiem na poziomie blisko 40.000 zł, podczas gdy jej zysk za rok 2013 wyniósł jedynie 13.214 zł. Wysokość kapitału zakładowego skarżącej wynosi 50.000 zł, jej kapitał zapasowy wynosi 1.048.418 zł. Wartość posiadanych środków trwałych w postaci urządzeń technicznych maszyn i środków transportu zamyka się kwotą 34.475 zł. Wartość aktywów obrotowych spółki na koniec 2014 r. wynosiła 4.791.727 zł. Składają się na nie zapasy, inwestycje krótkoterminowe, należności krótkoterminowe oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych, wynoszące na koniec 2014 r. 753.371 zł. Z załączonych do akt wyciągów z rachunku bankowego spółki prowadzonego przez Bank A. wynika m.in., że w okresie od 20 do 31 stycznia 2015 r. spółka posiadała 2.864,26 EUR co stanowi 12.053,09 zł (karta 93 akt sądowych). Analiza tych wyciągów prowadzi do wniosku, że spółka, pomimo że nie prowadzi działalności gospodarczej, to otrzymuje należności od swoich kontrahentów. Odmawiając uwzględnienia wniosku sąd wziął również pod uwagę, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, sąd ocenił, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 sygn. akt II FZ 799/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odnośnie wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu wskazać należy, że w ramach prawa pomocy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 246 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy nie dopuszcza instytucji podstawienia (por. J.P. Tarno "Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2012 wyd. 5, str. 621). Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w osobie M. P.. Tymczasem w aktach sprawy niniejszej znajduje się pełnomocnictwo z dnia 9 stycznia 2015 r. udzielone przez skarżącą temu pełnomocnikowi do prowadzenia jej sprawy dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 rok we wszystkich instancjach sądowych, administracyjnych oraz w postępowaniu egzekucyjnym. Pełnomocnik ten w dniu 20 stycznia 2015 r. wystąpił do tutejszego sądu ze skargą w imieniu wnioskodawczyni. Wobec powyższego skarżąca pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem pochodzącym z wyboru, a jej wniosek o ustanowienie tego samego pełnomocnika w ramach prawa pomocy uznać należy za niedopuszczalny stosownie do art. 246 § 3 P.p.s.a. Sąd w pełni podziela ukształtowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym pozostawanie przez wnioskującego w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, o ile nie został on ustanowiony w ramach prawa pomocy, jest każdorazowo negatywną przesłanką przyznania stronie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika. Przesłanka ta uniemożliwia uwzględnienie wniosku we wskazanym zakresie w każdej sytuacji - również wtedy gdy zatrudniający profesjonalnego pełnomocnika czyni to dla celów innych postępowań, czy wyłącznie dla dokonania poszczególnych czynności obwarowanych przymusem adwokacko-radcowskim (por. postanowienie NSA z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt I FZ 168/05, postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 456/07; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lex a Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, s. 699-700). Biorąc pod uwagę powyższe, oraz fakt, że ze skargi spółki równocześnie przed tutejszym sądem zawisła druga sprawa a łączna wysokość obciążających ją wpisów sądowych wynosi 4.567 zł, stosownie do treści art. 245 § 1 i 2 i art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. uznać należało, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. AKE.