I SA/Łd 212/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Asesor WSA Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 02 lutego 2024 r. nr 1001-IOV-1.4033.4.2023.6.U23.JP w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za czerwiec 2023 r. 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W deklaracji podatku VAT za czerwiec 2023r. skarżący wykazał nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w kwocie 140.000 zł w terminie 60 dni, to jest do 18 września 2023r. Po stronie sprzedaży skarżący wykazał WDT na rzecz spółki S. z Francji w kwocie 656.356 zł. W związku z czynnościami sprawdzającymi dotyczącymi nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za marzec i kwiecień 2023r. organ I instancji wystąpił do francuskiej administracji podatkowej na formularzu SCAC celem weryfikacji transakcji z wymienionym podmiotem. W dniu 8 września 2023r. organ I instancji przedłużył termin zwrotu VAT za czerwiec 2023r. do 30 listopada 2023r. W dniu 6 października 2023r. francuska administracja podatkowa w odpowiedzi na zapytanie dotyczące wymienionej spółki odpowiedziała, że nie jest w stanie udzielić odpowiedzi w wyznaczonym terminie 3 miesięcy i wskazała, że dochodzenie trwa. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2023r. organ I instancji przedłużył termin zwrotu VAT za czerwiec 20233r. do 31 stycznia 2023r. W uzasadnieniu wskazano, że w ocenie organu zwrot nadwyżki VAT za czerwiec wymaga dalszej weryfikacji zgromadzonego materiału dowodowego oraz przeprowadzenia dalszych czynności, przy czym organ jest uprawniony do weryfikacji deklaracji i dokumentów źródłowych podatnika a także jego kontrahentów. Z treści uzasadnienia wymienionego postanowienia wynika, że weryfikacji za czerwiec 2023r. podlega sprzedaż na rzecz wymienionej wyżej spółki francuskiej. W zażaleniu z dnia 24 listopada 2023r. strona skarżąca wniosła o jego uchylenie w związku z rażącym naruszeniem prawa i zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Pismem z dnia 27 grudnia 2023r. organ I instancji przekazał Dyrektorowi Izby Administracji Podatkowej uzupełnienie zażalenia złożone przez pełnomocnika skarżącego w dniu 12 grudnia 2023r. i odniósł się do postawionych w nim zarzutów. W tym miejscu sąd stwierdza, że akta administracyjne przekazane wraz ze skargą nie zawierają uzupełnienia zażalenia, o którym mowa powyżej. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2024r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 14 listopada 2023r. dotyczące przedłużenia terminu zwrotu podatku VAT za czerwiec 2023r. do 31 stycznia 2024r. Zdaniem organu odwoławczego wyrażonym w uzasadnieniu cytowanego postanowienia okoliczności przedstawione przez organ I instancji czynią uzasadnionymi wątpliwości co do rzeczywistego przebiegu transakcji zakupu i sprzedaży, w szczególności w zakresie WDT do Francji do spółki S.. Zaznaczono też, że w zażaleniu z 24 listopada 2023r. nie zostały wskazane przepisy prawa, które zdaniem strony skarżącej zostały naruszone przez organ I instancji i ograniczono się do wniosku o uchylenie postanowienia z powodu rażącego naruszenia prawa. Organ odwoławczy przytoczył wykładnię rażącego naruszenia prawa wynikającą ze wskazanego orzeczenia sądu administracyjnego i uznał, że rażące naruszenie prawa nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. W skardze do sądu strona skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 120, 121, 122, 124, 187 § 1, 217 § 1 i art. 239 O.p. oraz art. 87 ust. 2 i art. 87 ust. 2b ostawy o VAT. Naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca upatrywała w niewskazaniu przez organy obu instancji istotnych wątpliwości wywołujących potrzebę dodatkowego zweryfikowania zasadności zwrotu podatku VAT, pominięciu w zaskarżonym postanowieniu jej argumentów zawartych w uzupełnieniu zażalenia, co doprowadziło do formalnego nierozpoznania złożonego zażalenia, wadliwej ocenie dowodów opartej na rzekomej nierzetelności nabywcy towarów skarżącego podczas gdy skarżący złożył wymaganą dokumentację dotyczącą prawidłowego przebiegu WDT to jest umowy, faktury, wyciągi bankowe i dokumenty transportowe potwierdzające wywóz towarów poza granice RP. Z kolei naruszenie przepisów ustawy podatkowej uzasadniono błędnym zastosowaniem mechanizmu dodatkowej weryfikacji żądanego zwrotu podatku VAT, powołaniem się na działania nie mające istotnego znaczenia dla weryfikacji zasadności zwrotu VAT za czerwiec 2023r. oraz brakiem uzasadnienia przez organ jakich czynności podjął wobec kontrahenta skarżącego. W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów strony skarżącej organ stwierdził, że dalsze czynności niezbędna do ustalenia zasadności zwrotu VAT polegały między innymi na konieczności przeprowadzenia czynności sprawdzających polegających na ustaleniu rzeczywistego przebiegu transakcji zakupu i sprzedaży, w szczególności potwierdzenia prawidłowości rozliczenia transakcji WDT. Dodatkowo organ powołał się na to, iż w toku postępowania zażaleniowego do organu I instancji wpłynęła odpowiedź francuskiej administracji podatkowej, z której wynika, że próbowano skontaktować się ze spółką [...] w celu uzyskania wymaganych informacji na temat transakcji handlowych przeprowadzonych ze skarżącym. Jednak pomimo wielu monitów spółka nie odpowiedziała, jej siedziba znajduje się w firmie świadczącej usługi domicyliacji, korespondencja wraca niedoręczona a sama spółka jest podmiotem niewywiązującym w zakresie podatku VAT i nie wypełnia swoich zobowiązań w zakresie deklaracji podatkowych. Odpowiadając na złożone przez podatnika zaświadczenia stwierdzające, że cytowany kontrahent francuski spełnia swe obowiązki podatkowe i nie zalega z podatkami organ odwoławczy stwierdził, że w obliczu istnienia zasadniczych różnic w ocenie kontrahenta konieczne jest przeprowadzanie dalszej analizy materiału dowodowego oraz przeprowadzenie dalszych czynności sprawdzających dotyczących potwierdzenia prawidłowości rozliczenia WDT z podmiotem francuskim. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem wydawanych przez te organy aktów. Przedmiotem kontroli sądu administracyjnego jest zatem kontrola władczych działań organów państwa oraz organów wspólnot samorządowych (B. Adamiak, O podmiotowości organów administracji publicznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, PiP 2006, nr 11, s. 43). W tak zakreślanych ramach w sprawach podatkowych sądy administracyjne badają nie tylko trafność zastosowania przez organy określonych przepisów materialnych, lecz także kontrolują przestrzeganie reguł proceduralnych obowiązującej Ordynacji podatkowej. Przepisy te mają rangę zasad postępowania i obowiązują niezależnie od tego, czy dotyczą postępowania podatkowego, kontroli podatkowej czy czynności sprawdzających. W szczególności organy te są zobowiązane przestrzegać naczelnej zasady procesowej to jest zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 122 O.p. Jej swoistym wyrazem jest obowiązek organów zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego – art. 187 § 1 O.p. Ponadto w myśl art. 121 § 1 O.p. organy są obowiązane prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do prowadzonych działań. Jednocześnie pamiętać należy, że zgodnie z art. 145 § 1 punkt 1 litera c ppsa naruszenie przepisów postępowania powoduje konieczność eliminacji zaskarżonego aktu, jeżeli ma wpływ na wynik sprawy. W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przepisów w sposób powodujący konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. I tak w zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy powołał się na to, że ocena zasadności żądania zwrotu zakwestionowanego podatku naliczonego wynika między innymi z odpowiedzi francuskiej administracji podatkowej na wniosek dotyczący kontrahenta skarżącego – francuskiej spółki S., która, jak wskazał organ "wymaga dalszej weryfikacji" – s. 5 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Zdaniem sądu powyższy argument należy traktować tak, że do chwili wydania zaskarżonego postanowienia organ nie zdążył przeanalizować i ocenić wagi tej odpowiedzi dla rozstrzygnięcia. Potwierdzeniem tego stanowiska jest załącznik do wiadomości mailowej z dnia 28 grudnia 2023r. dotyczący firmy skarżącego i wymienionej spółki francuskiej. Jednak zauważyć należy, że owa załączona do akt sprawy odpowiedź podatkowej administracji francuskiej nie wymaga dalszej weryfikacji, gdyż nie zawiera żadnych ocen dotyczących francuskiego kontrahenta skarżącego. Wskazuje jedynie jego nazwę, adres, datę rozpoczęcia działalności oraz rzeczywistą główną działalność. Skoro zatem organ dysponował jedynie takimi danymi winien wstrzymać się z wydaniem zaskarżonego postanowienia do chwili uzupełnienia odpowiedzi strony francuskiej lub uznając, że owa odpowiedź nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia nie powoływać się na potrzebę jej weryfikacji. Tymczasem w odpowiedzi na skargę organ przedstawiając argumenty za zasadnością zaskarżonego postanowienia powołał się na to, że w toku postępowania zażaleniowego do organu I instancji wpłynęła odpowiedź francuskiej administracji podatkowej, zgodnie z którą mimo wielu monitów spółka nie odpowiada na próby kontaktu ze strony administracji, ma siedzibę w firmie wynajmującej adres na siedzibę i jest "niewywiązującym się podmiotem w zakresie podatku VAT. Nie wypełnia swoich zobowiązań w zakresie deklaracji podatkowych" – k. 19 akt sądowych. Oznacza to, że organ II instancji dysponował dowodem w postaci pełnej odpowiedzi strony francuskiej, ale nie ujawnił go stronie skarżącej do chwili wydania zaskarżonego postanowienia. Powołanie się na ten dowód w piśmie procesowym jakim jest odpowiedź na skargę i pominięcie go w zaskarżonym postanowieniu oznacza, że w tej części postępowanie miało charakter inkwizycyjny, czemu sprzeciwia się zasada czynnego udziału strony w postępowania podatkowym (art. 123 § 1 O.p.) a przede wszystkim narusza zasadę zaufania do organów, o której była mowa wyżej. Ponadto, skoro dowód w postaci pełnej odpowiedzi francuskiej administracji podatkowej został pominięty w zaskarżonym postanowieniu, to znaczy, że zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło z uchybieniem zasady prawdy obiektywnej, zaś dowód ten nie mógł stanowić uzasadnienia dla przedłużenia terminu zwrotu żądanego podatku VAT. Jedynie na marginesie wypada podnieść w tym miejscu, że korespondencja w ramach systemu VIES prowadzona przez organy z administracją francuską w odniesieniu do tożsamego podmiotu dotyczy jednak innych okresów rozliczeniowych niż czerwiec 2023r. Zwrócić też należy uwagę, że zaskarżone postanowienie zapadło z pominięciem argumentacji i zarzutów przedstawionych w obszernym uzupełnieniu zażalenia. Brak odniesienia się do twierdzeń strony stanowi poważne uchybienie procesowe trafnie wytknięte w skardze do sądu. Narusza zasadę zaufania do organów i rodzi u strony przekonanie o nieobiektywnym rozstrzyganiu sprawy. Wreszcie w judykaturze nie budzi wątpliwości, że postanowienie przedłużające termin zwrotu podatnikowi podatku od towarów i usług, powinno wskazywać konkretne przyczyny konieczności dokonania dodatkowej weryfikacji zasadności tego zwrotu i zawierać w tym względzie należyte uzasadnienie. Organ zobowiązany jest każdorazowo przedstawić istniejące wątpliwości powodujące konieczność dalszej weryfikacji rozliczenia za dany okres – vide np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 maja 2024r. sygn. akt I SA/Gl 1701/23. Tymczasem zaskarżone postanowienie oparte jest na wątpliwościach organu co do rzetelności transakcji dokonanych z wymienionym wyżej francuskim kontrahentem skarżącego. Jednak, wobec tego, że na podstawie przedstawionych sądowi akt administracyjnych nie sposób dociec, czy wątpliwości te są uzasadnione niemożliwe jest dokonanie oceny legalności zaskarżonego aktu. Innych argumentów, które wskazywałyby na zasadność weryfikacji zwrotu podatku VAT a w konsekwencji przedłużenia terminu zwrotu tego podatku postanowienia organów obu instancji nie przedstawiły. Zatem nie przesądzając na obecnym etapie postępowania kwestii zasadności stanowiska organów o konieczności przedłużenia terminu zwrotu VAT za czerwiec 2023r. w toku ponowionego postępowania organ odwoławczy uwzględni jako wiążące powyższe wywody i uniknie wytkniętych uchybień prawa procesowego. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera c i art. 200 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. ds