I SA/Łd 22/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Sędzia NSA Teresa Porczyńska Protokolant: Małgorzata Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2009 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rentowego uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia 28 września 2006r. J.P. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia rentowego w kwocie 7.096,24 zł wraz z należnymi odsetkami. Strona powołała się na swoją trudną sytuację materialną oraz fakt, że jest osobą chorą, całkowicie niezdolną do pracy. Decyzją z dnia [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia wnioskowanych należności. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dowody zgromadzone w toku postępowania wyjaśniającego nie dają podstaw do umorzenia, gdyż J.P. posiada stały dochód w postaci renty ZUS oraz gospodarstwo rolne o pow. 4,95 ha. Strona nie przedłożyła rachunków, które wskazywałyby na koszty stałe, znacznie obciążające jej budżet domowy. Po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia społecznego decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję odmowną z dnia [...] powołując się na te same argumenty, co w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję J.P. wniosła o jej uchylenie podnosząc, że jedynym środkiem jej utrzymania jest renta rodzinna, z której po uiszczeniu koniecznych opłat ( prąd, opał, leki, środki higieny) pozostaje jej kwota wystarczająca tylko na skromną wegetację. Strona wyjaśniła, że po śmierci męża przestała użytkować gospodarstwo rolne i nie przynosi jej ono żadnych korzyści. Wyrokiem z dnia 29 listopada 2007 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS z dnia [...]. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że decyzję z dnia [...] jak i decyzję z dnia [...] podpisał z upoważnienia Prezesa Kasy Zastępca Dyrektora O/R KRUS w Z. J.W., który podlegał wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie , w której brak udziału w niższej instytucji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W sprawie doszło też do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organy obu instancji stwierdziły, że strona nie przedłożyła rachunków, które wskazywałyby na koszty stałe w miesiącu i obciążały znacznie budżet domowy. Twierdzenie to jest sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, gdyż z protokołu wizytacji w gospodarstwie płatnika wynika, że wnioskodawczyni przedłożyła do wglądu rachunki za energię elektryczną, gaz, węgiel, oraz zaświadczenie z apteki. Zestawienie tych wydatków pozwala na przybliżone ustalenie średnich miesięcznych wydatków dłużniczki a okoliczność ta winna być rozważona przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia zadłużenia. Nie została także wyjaśniona kwestia użytkowania przez stronę czy tez dzierżawcę gospodarstwa rolnego. W dalszym toku postępowania Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] pouczając jednocześnie stronę o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wniosło nic nowego do sprawy, w związku z czym brak jest podstaw do umorzenia wnioskowanej kwoty. Po rozpoznaniu kolejnego wniosku strony (z dnia 21 sierpnia 2008r.) o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS decyzją z dnia [...] powołując się m. in. na art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] podzielając pogląd, że brak jest podstaw do udzielenia wnioskowanej ulgi. Równocześnie decyzją z tej samej daty Prezes KRUS stwierdził z urzędu nieważność decyzji z dnia [...] odmawiającej umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rentowego. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że decyzja z dnia [...] była w istocie decyzją ostateczną, od której przysługiwało stronie prawo wniesienia skargi do WSA ( mimo błędnego pouczenia w niej zawartego). Organ rentowy w dniu [...] wydał decyzję ostateczną odmawiającą umorzenia należności. W sprawie funkcjonują więc dwie decyzje ostateczne i dlatego należało stwierdzić nieważność pierwszej z nich. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności w kwocie 7.096,24 zł. z odsetkami J.P. wniosła o jej uchylenie i umorzenie należności. Strona skarżąca powołuje się na swoją trudną sytuację materialną, podnosi że nie jest użytkownikiem gospodarstwa rolnego, które jest wydzierżawione. Gospodarstwo stanowi współwłasność kilku spadkobierców a skarżąca z tytułu dzierżawy otrzymuje czasem kilka kilogramów ziemniaków i trochę ziaren dla kur. Jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest renta w kwocie 520 zł, z której po uiszczeniu koniecznych opłat nie wystarcza nawet na ratalną spłatę zadłużenia wobec KRUS. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod kątem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) Oznacza to, że sąd administracyjny w szczególności bada czy zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej wydawaniu nie naruszono przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd nie jest związany zarzutami skargi i rozstrzyga w granicach danej sprawy. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przy jej wydawaniu w sposób rażący naruszono przepisy postępowania, co mogło mieć wpływ na jej wynik. Decyzją z dnia [...] Prezes KRUS działając na podstawie art. 138 §1 pkt.1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności. Decyzja z dnia [...] została uchylona wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2007r. W tej sytuacji organ powinien rozpoznać wniosek strony skarżącej z dnia 31 stycznia 2007 r. ( k. 84 akt administracyjnych) o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w decyzji z dnia [...] rozstrzygnął nie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy a wniosek o udzielenie ulgi. W decyzji tej nie powołano art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. , nie odniesiono się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, natomiast pouczono stronę o możliwości złożenia wniosku w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Po złożeniu przez stronę takiego wniosku ( z dnia 21 sierpnia 2008 r. ) Prezes KRUS wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...]. Oznacza to, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem zasad postępowania, co powoduje konieczność jej uchylenia. Nie zmienia tej oceny fakt, że Prezes KRUS decyzją z dnia [...] stwierdził z urzędu nieważność decyzji z dnia [...] wskazując, że decyzja z dnia [...] była w istocie decyzją ostateczną. Skoro decyzja z dnia [...] była decyzją ostateczną, to zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. należało stwierdzić nieważność decyzji z dnia [...] dotyczącej odmowy umorzenia należności, jako że odnosiła się ona do sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Ponadto decyzja z dnia [...] została wydana po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 21 sierpnia 2008r. podczas gdy organ był zobowiązany do rozpoznania wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 31 stycznia 2007 r. Dodatkowo podkreślić należy, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ jest związany wskazaniami sądu co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2007 r. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano na konieczność ustalenia średnich miesięcznych wydatków strony i rozważenia tej okoliczności. Tymczasem organ nie określił łącznej wysokości miesięcznych wydatków J.P. i ich wpływu na możliwości płatnicze strony. Nie została też w pełni wyjaśniona kwestia wynagrodzenia z tytułu dzierżawy. Zgodnie z umową dzierżawy dzierżawca zobowiązał się do opłaty rocznej w wysokości 200 kg pszenicy na rok z jednego hektara gospodarstwa. Z zeznań P.W. wynika natomiast, że przekazuje on stronie ziemniaki i zboże (bez podania ich ilości). Powołane dowody są ze sobą sprzeczne a organ nie dokonał ich oceny zgodnie z art. 7,77 i 80 k.p.a. Podstawą prawną do udzielenia wnioskowanej ulgi stanowi przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Prezes KRUS winien więc nie tylko ocenić możliwości płatnicze wnioskodawczyni ale również wskazań na stan finansów funduszu emerytalno- rentowego. Z powyższych przyczyn, wobec naruszenia wskazanych przepisów postępowania, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c podanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku. W toku dalszego postępowania Prezes KRUS uwzględnił, że w obrocie prawnym nie pozostaje zarówno decyzja z dnia [...] (organ stwierdził jej nieważność) jak i zaskarżona decyzja z dnia [...] odmawiająca umorzenia należności uchylona wyrokiem sądu. W obrocie prawnym pozostaje natomiast decyzja z dnia [...]. Organ winien więc rozpoznać wniosek strony z dnia 31 stycznia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydać decyzję na podstawie art.138 § 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2007r. oraz w wyroku niniejszym. P.Pij.