I SA/Łd 221/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Świderska Sędzia WSA Cezary Koziński Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2011 r. sprawy ze skargi W. S.-G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. odmawiającej W. S. – G. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Pracy, finansowanych przez ubezpieczonych będących płatnikami składek za okres od sierpnia 2000 r. do sierpnia 2002 r. w wysokości 743,39 zł oraz odsetek za zwłokę w wysokości 960 zł. Z akt sprawy wynika, że strona w odpowiedzi na wezwanie do zapłaty zaległych składek na Fundusz Pracy, pismem z dnia [...] r. wniosła o umorzenie tych należności. Na podstawie danych zawartych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, organ rentowy ustali, że zobowiązana jest współwłaścicielką domu o powierzchni 150 m2 oraz działki gruntu o powierzchni 490 m2. Jej udział w prawie własności do przedmiotowej nieruchomości wynosi 33 %. Ponadto organ ustalił, że wnioskodawczyni ponosi wydatki na utrzymanie domu w wysokości około 200 zł oraz wydatki na leczenie również w wysokości zbliżonej do 200 zł. Na jej utrzymaniu pozostaje małoletnia córka. Według oświadczenia zobowiązana nie jest zadłużona wobec innych podmiotów niż Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Strona utrzymuje się z okresowej renty z tytułu niezdolności do pracy, w wysokości 492,46 zł netto. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...]r. strona ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności od dnia [...] r. do [...] r., wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ rentowy podał, że wobec zobowiązanej toczyło się postępowanie egzekucyjne. Równocześnie stwierdził, że zaległości z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od marca do lipca 2000 r. uległy przedawnieniu. W zakresie uzasadnienia prawnego decyzji przytoczono treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), przewidującego podstawę prawną do umorzenia zaległości składkowych w sytuacji ich całkowitej nieściągalności. W dalszej kolejności organ przywołał treść art. 28 ust. 3a w/w ustawy oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365; dalej w skrócie "rozporządzenie"), w którym wymieniono przesłanki umorzenia zaległości z składkowych z przyczyn innych niż całkowita nieściągalność. Z powyższych przepisów organ rentowy wywiódł, że umorzenie zaległości składkowych jest możliwe w sytuacji całkowitej nieściągalności, a gdy ów stan nie wystąpił, umorzenie może nastąpić w określonej sytuacji majątkowej i rodzinnej, z powodu której płatnik nie ma zdolności do spłaty zaległości. W ocenie organu rentowego owa niezdolność do spłaty zaległości może być podstawą umorzenia zaległości, gdy jest konsekwencją zdarzeń o charakterze wyjątkowym, np. choroby pozbawiającej dłużnika możliwości uzyskania dochodu. Organ może umorzyć zaległości także w sytuacji, gdy spłata zadłużenia naruszałaby podstawy egzystencji zobowiązanego i jego rodziny. Organ rentowy podkreślił, że decyzja w sprawie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy, zatem nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do uwzględnienia wniosku organ rentowy nie jest zobowiązany do umorzenia zaległości. W ocenie organu rentowego w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności zaległości. Wnioskodawczyni jest bowiem współwłaścicielką nieruchomości oraz otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy, co pozwala prowadzić skuteczną egzekucję. Zdaniem organu rentowego wnioskodawczyni nie wykazała, że znajduje się w sytuacji majątkowej lub rodzinnej, która uniemożliwia jej spłatę należności z powodu okoliczności, których wystąpienie mogłoby pociągać dla zobowiązanej i jej rodziny "zbyt ciężkie skutki". Pomimo niskiego dochodu, zobowiązana - nie korzystając z pomocy społecznej i nie deklarując innych źródeł dochodu oprócz renty – ponosi wydatki na utrzymanie domu i zakup leków, w wysokości 400 zł miesięcznie. Zatem na utrzymanie siebie i córki wnioskodawczyni pozostaje kwota około 90 zł. Powyższe oznacza, zdaniem organu rentowego, że wnioskodawczyni nie ujawniła wszystkich dochodów. Nie jest bowiem możliwe by tak mała kwota wystarczyła na utrzymanie dwóch osób. Konkludując organ rentowy stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie może uiścić zaległych składek, gdyż wiązałoby się to ze zbyt ciężkimi skutkami dla niej i jej rodziny. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana podniosła, że o zaległościach dowiedziała się dopiero po kilku latach od momentu, gdy zaprzestała pracować i prowadzić działalność gospodarczą. Przez szereg lat organ rentowy nie informował jej o obowiązku zapłaty składek. Strona podniosła, że jej jedyny dochód stanowi renta i w związku z tym zapłata zaległych składek z pewnością pociągnie za sobą niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Stwierdziła, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie pracować. Z uwagi na wysokość renty jest zmuszona korzystać z pomocy przyjaciół i rodziny. Mąż skarżącej pomimo wyroku sądu konsekwentnie uchyla się od obowiązku opłacania alimentów. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił powyższych argumentów i wskazaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu decyzji przedstawił ponownie ustalenia faktyczne oraz treść przepisów prawa stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia. Oceniając zebrany materiał dowodowy organ stwierdził, że płatnicza znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej, która uniemożliwia jej spłatę zobowiązania z tytułu składek "z powodu okoliczności wywołujących dla zobowiązanej ciężkie skutki". Tym niemniej, zdaniem Prezesa ZUS decyzja w sprawie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy, zatem organ może odmówić ich umorzenia nawet wówczas gdy są spełnione przesłanki pozwalające na uwzględnienie wniosku. W ocenie Prezesa ZUS prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z obowiązkiem opłacania składek ubezpieczeniowych. W interesie społecznym jest ściąganie zaległych składek, gdyż zasilają one Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, z którego wypłacane są świadczenia emerytalno – rentowe. Organ ocenił, że podatniczka posiada stosunkowo niewielkie zadłużenia, korzysta ze wsparcia rodziny i przyjaciół, nie otrzymuje świadczeń z pomocy publicznej, część zaległości uległa przedawnieniu. Powyższe okoliczności przemawiają zdaniem organu podatkowego za odmową umorzenia zaległości składkowych. W. S. – G. wniosła skargę na decyzję Prezesa ZUS. Zarzuciła organowi rentowemu naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa i działanie wbrew podstawowym zasado lojalności i pewności prawnej. Podniosła, że w 2002 roku po zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej kilkakrotnie zwracała się do organu z pytaniem, czy prawidłowo rozliczała się z tytułu należnych składek. Organ rentowy nie wskazał wówczas by skarżąca zadłużona z tytułu składek. O zadłużeniu z tego tytułu poinformował skarżącą dopiero po kilku latach. Ponadto skarżąca podniosła, że za uwzględnieniem jej wniosku przemawia szereg okoliczności, w szczególności iż znajduje się trudnej sytuacji osobistej i finansowej. Jedynym źródłem utrzymania jest renta. Ze względu na stan zdrowia skarżąca nie jest w stanie podjąć pracy. Jest ofiarą przemocy domowej. Mąż skarżącej został skazany za znęcanie się nad skarżącą. Na utrzymaniu strony pozostaje małoletnia córka. Egzekucja zaległości składkowych uniemożliwi skarżącej egzystencję. Do skargi załączono zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., z którego wynika że skarżąca od 2007 r. korzysta z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty, które przedstawił w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W dniu na rozprawie skarżąca złożyła do akt sprawy szereg dokumentów, w tym decyzję MOPS z dnia [...] r. dotyczącą przyznania pomocy w zakresie dożywiania córki, korespondencję z Zakładem Gospodarki Wodno – Kanalizacyjnej z której wynika, że skarżąca zalega z płatnościami na kwotę 336 zł, pismo skarżącej z dnia [...] r. skierowane do ZUS, z którego wynika, że ze świadczenia rentowego dokonano potrącenia kwoty 138 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez skarżącą decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i odsetek, Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, w sprawie nie stwierdzono bowiem naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., ani przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej sus, i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem. Stosownie do art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie zaś z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, organ rentowy może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Uregulowana w powołanych przepisach instytucja umorzenia zaległości oparta jest na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "mogą być umorzone". Istotą uznania zaś jest rozgraniczenie sprzecznych interesów, a mianowicie interesu strony ubiegającej się o umorzenie oraz interesu budżetu państwa, i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. Nadmienić należy nadto, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. Swoboda ta polega na tym, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny. Z woli ustawodawcy obejmuje ona jedynie przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym. Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania trybu postępowania prowadzącego organ do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne itp. Sąd ten nie może natomiast kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Jeśli zatem Sąd stwierdzi, że organ rentowy nie uchybił przepisom postępowania i oparł rozstrzygnięcie na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego, to nie ma podstaw prawnych do wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego. Nawet wówczas gdy w ocenie Sądu rozstrzygnięcie jest niesłuszne bądź krzywdzące dla strony. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organowi rentowemu odstąpienie od dochodzenia należnych składek lub narzucić rozstrzygnięcie uwzględniające wniosek strony o umorzenie tych należności. Nie może również, w miejsce organu rentowego wydać orzeczenia o uwzględniającego ów wniosek. W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej. Ustaleń w powyższym zakresie dokonano przede wszystkim na podstawie danych ujawnionych przez skarżącą w "oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby prowadzącej działalność gospodarczą lub która ma zawieszoną działalność gospodarczą", który skarżąca sporządziła w dniu [...]r. Z danych zawartych w tym oświadczeniu wynika, że jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest renta w wysokości 492 zł (netto). Według oświadczenia skarżąca nie posiada innych dochodów, w tym z gospodarstwa rolnego, zasiłków lub innych świadczeń z urzędu pracy, zasiłku z pomocy społecznej lub innych form pomocy. W tej sytuacji kierowany pod adresem organu rentowego zarzut, iż stan faktyczny sprawy został ustalony niezgodnie ze stanem rzeczywistym, bowiem skarżąca korzysta z pomocy opieki społecznej, należy uznać za niezasadny. Jeśli bowiem skarżąca od roku 2007 korzysta z pomocy udzielanej przez M.O.P.S. w T., to informację o tym fakcie powinna była ujawnić w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...]r. Zatajenie tej informacji przed organem rentowym uniemożliwiło organowi jej ocenę i uprawniało organ do stwierdzenia, iż prócz dochodów z renty skarżąca nie otrzymuje innych dochodów z pomocy społecznej. Wobec powyższego zarzut wadliwego ustalenia stanu faktycznego należy uznać za niezasadny. Odmawiając uwzględnienia wniosku o umorzenie przedmiotowej zaległości, organ przedstawił wszystkie ujawnione okoliczności faktyczne, dotyczące dochodów, posiadanego przez skarżącą majątku w postaci udziału w prawie własności nieruchomości, konieczności utrzymania córki. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznał, że sytuacja majątkowa, rodzinna i zdrowotna skarżącej jest trudna (str. 9). Tym niemniej odmówił umorzenia obciążających skarżącą zaległości i odsetek za zwłokę. Wyjaśnił, że uwzględnienie żądania strony byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Zdaniem Prezesa ZUS w interesie społecznym leży, by Zakład ściągał zaległe składki, bowiem zasilają one Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, z którego wypłacane są świadczenia emerytalno rentowe. Organ rentowy podniósł także iż część zaległych składek należnych od skarżącej, uległa przedawnieniu. Dostrzegając zatem wyjątkowo trudną sytuację finansową strony, organ pozostając w granicach uznania administracyjnego, ocenił że interes społeczny winien mieć priorytet przed indywidualnym interesem skarżącej. Do takiej oceny organ rentowy jest uprawniony. Jak wskazano powyżej nawet stwierdziwszy zaistnienie przesłanek umorzenia, organ rentowy posiada uprawnienie do odmowy umorzenia zaległości, a celowości czy racjonalności takiego wyboru sąd administracyjny nie może kwestionować. W ocenie Sądu zarzuty skargi są niezasadne. Skarżąca nie wykazała, by została wprowadzona w błąd przez organ rentowy, co do obowiązku uiszczenia składek. Podkreślić należy, iż obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku zawiadamiania płatników składek o tym obowiązku. Nie jest również zobligowany do kontrolowania prawidłowości rozliczeń składek na żądanie płatników. W konsekwencji, w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia zasady zaufania do organów administracji państwowej ( art. 8 k.p.a.). Mając na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...] r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił. P.Z-C.