I SA/Łd 221/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 12 stycznia 2022 r. nr 1001-IEE-2.711.159.2021.2.MOK UNP: 1001-22-001412 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz J. P. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty z 23 listopada 2021 r. o oddaleniu skargi J. P. (dalej: "skarżący", "zobowiązany") na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia rentowego. Z przyjętego przez organ odwoławczy stanu faktycznego sprawy wynika, że 22 września 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Rawie Mazowieckiej wystawił tytuł wykonawczy celem wykonania obowiązku z tytułu podatku od spadków i darowizn, jaki obciążał skarżącego. 23 września 2021 r. organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty, zajął w zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. świadczenie rentowe wypłacane skarżącemu. Odpis tytułu wykonawczego wraz z dokonanym zajęciem doręczono skarżącemu w dniu 4 października 2021 r. W dniu 11 października 2021 r. zobowiązany złożył skargę na dokonaną czynność egzekucyjną, która – w jego ocenie - została dokonana z naruszeniem przepisów ustawy. Podkreślił również, że prowadzenie egzekucji jest przedwczesne, gdyż złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję wymierzającą egzekwowany podatek. Pismem z dnia 19 października 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty wezwał skarżącego do uzupełnienia złożonej skargi o wskazanie przepisów jakie zostały naruszone przy dokonaniu czynności egzekucyjnej. Stwierdził też, że "zgodnie z przepisem prawa skarga na czynność egzekucyjną musi zawierać uzasadnienie żądania[3]". Na końcu tego wezwania organ egzekucyjny przytoczył treść art. 50 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 – dalej: K.p.a.), art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 – dalej: u.p.e.a.), art. 54 § 1, 2 i 7 u.p.e.a. oraz art. 64 § 2 K.p.a. Odpowiadając na to wezwanie J. P. wskazał, iż podstawą złożenia skargi jest przepis art. 54 § 1 pkt 1 oraz pkt 2 u.p.e.a. Powtórzył także swoje wcześniejsze wyjaśnienia o złożeniu skargi do sądu administracyjnego na decyzję wymiarową organu podatkowego drugiej instancji, dodatkowo przedstawiając swoją sytuację materialną (wielkość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków). Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty postanowieniem z 23 listopada 2021 r. oddalił skargę J. P. na dokonaną czynność egzekucyjną i to rozstrzygnięcie utrzymał w mocy zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi. Organ odwoławczy stwierdził, że jednym ze środków egzekucyjnych jest egzekucja z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej. Dlatego też nie może budzić żadnych wątpliwości legalność samego zajęcia świadczenia wypłacanego zobowiązanemu przez organ rentowy. Następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przytoczył treść art. 79 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 79 § 4 u.p.e.a. stwierdzając, że nie dopatrzyli się uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego. Zawiadomienie o zajęciu z 23.09.2012 r. spełnia wymogi, które zostały określone dla tego rodzaju dokumentów w przepisach u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał następnie, że w złożonej skardze z dnia 11 października 2021 r. zobowiązany powołał się na okoliczność, o której mowa w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.; nie wskazał jednak jakie przepisy u.p.e.a. zostały naruszone przy dokonaniu czynności egzekucyjnej. Z tego powodu organ egzekucyjny wezwał skarżącego do uzupełnienia skargi na czynność egzekucyjną w ww. zakresie. W ocenie organu odwoławczego zobowiązany uzupełniając skargę rozszerzył jej podstawę prawną o art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a argumentację w zakresie zbytniej uciążliwości środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, podniósł dopiero w piśmie z dnia 2 listopada 2021 r., a więc po upływie 7-dniowego terminu do złożenia skargi na czynność egzekucyjną. W ocenie organu odwoławczego, po upływie ustawowego terminu 7 dni do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, zobowiązany nie może uzupełniać skargi o nowe podstawy prawne lub faktyczne. Tym samym wskazanie w piśmie z dnia 2 listopada 2021 r., że podstawą skargi jest również art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, było spóźnione i nie może podlegać merytorycznej ocenie. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. P. wniósł o uchylenie ww. postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty. Skarżący stwierdził w uzasadnieniu, że dla niego uciążliwość środka egzekucyjnego jest równoznaczna z dokonaniem czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Następnie wskazał, że jego źródło utrzymania to renta wypadkowa oraz świadczenie wyrównawcze - łącznie to około 3.800,00 zł. Z tego od kilku lat kwota w wysokości 800,00 zł miesięcznie jest zajmowana przez ZUS na poczet alimentów i przekazywana córce B. P.. Ponadto spłaca dwa kredyty w łącznej wysokości nieco ponad 1.300,00 zł, a wydatki na życie codzienne wynoszą około 800,00 zł miesięcznie. Z kwoty 3.800,00 zł - po odjęciu alimentów, kredytów i kosztów życia - pozostaje kwota 900,00 zł. Na leki przeznacza około 70,00 zł miesięcznie, a resztę na jedzenie i nieprzewidziane wydatki. Nie ma żadnych oszczędności ani majątku (jedynie 22-Ietnie auto o wartość około 600,00 zł). Skarżący podkreślił, że zgodnie z żądaniem organu wskazał podstawę prawną skargi i tylko opisał swoją sytuację życiową, rodzinną, majątkową i zawodową. Podtrzymał też swoją argumentację, że prowadzona przez organ egzekucja jest niezasadna, z uwagi na złożoną skargę do sądu administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2021 r. w przedmiocie określenia podatku od spadków i darowizn. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, iż niniejszą sprawę rozpoznano w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej: "p.p.s.a.") sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty z 23 listopada 2021 r. , którym oddalono skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia rentowego wypłacanego skarżącemu. Organ egzekucyjny prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie jednego tytułu wykonawczego (z dnia 22 września 2021 r.), obejmującego zaległość w podatku od spadków i darowizn w kwocie 3.767,- zł. W ramach prowadzonych czynności egzekucyjnych dokonano zajęcia świadczeń z zaopatrzenia rentowego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (zawiadomieniem z dnia 23 września 2021 r.). Skarżący po dokonaniu tego zajęcia i otrzymaniu odpisu tytułu wykonawczego, dwoma pismami z dnia 11 października 2021 r. złożył zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej i skargę na dokonaną czynność egzekucyjną, gdyż w jego ocenie zajęcia renty socjalnej dokonano z naruszeniem przepisów ustawy. Stosownie do przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Ten środek zaskarżenia służy zatem kontroli prawidłowości podejmowanych w postępowaniu egzekucyjnym działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego z perspektywy ich zgodności z przepisami regulującymi sposób i formę ich dokonania. Sąd zgadza się z twierdzeniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że w ramach środka zaskarżenia, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego uregulowana przepisem art. 54 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje oceny prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc ocenia jej zgodność z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Szczegółowy tryb zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego opisany został w przepisie art. 79 § 1 i 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń. W myśl art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób. Wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, określa art. 67 u.p.e.a. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, iż wydruk zawiadomienia z dnia 23 września 2021 o zajęciu świadczenia z renty socjalnej, skierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, został doręczony skarżącemu w dniu 4 października 2021r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego, a w dniu 29 września 2021 r. zawiadomienie to otrzymał dłużnik zajętej wierzytelności (ZUS). Zatem analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, iż organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej zgodnie z wyżej powołanymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zawiadomienie to spełnia ustawowe wymogi formalne, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. i zawiera wszystkie wymagane elementy. Odpis tego zawiadomienia doręczono zobowiązanej w dniu 4 października 2021 r. (co nie jest kwestionowane przez skarżącego), czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a. Oczywistym jest również, iż zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie uchybień formalnych w dokonanej przez organ egzekucyjny czynności zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącej. Czynność ta została dokonana prawidłowo, z zachowaniem procedur i wymogów formalnych opisanych wyżej. Sąd uznał jednak, że organ egzekucyjny, jak i Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, nie rozpoznali w pełnym zakresie podania skarżącego zawierającego skargę na dokonaną czynność egzekucyjną, co wiąże się z naruszeniem art. 54 § 4 i 6 u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty pismem z 19 października 2021 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia złożonej skargi o wskazanie "jakie przepisy ustawy zostały naruszone przy dokonaniu czynności egzekucyjnej". Pouczył także skarżącego, że "jeżeli nie uzupełni pisma, skarga pozostanie bez rozpatrzenia[4]". Na końcu tego wezwania organ egzekucyjny przytoczył treść art. 50 § 1 K.p.a., art. 18 u.p.e.a., art. 54 § 1, 2 i 7 u.p.e.a. oraz art. 64 § 2 K.p.a. Z formy tego wezwania nie wynika czy organ egzekucyjny wzywał zobowiązanego do złożenia wyjaśnień niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy (na podstawie art. 50 § 1 K.p.a.), czy też do uzupełnienia wymagań formalnych złożonego podania (na podstawie art. 64 § 2 k.p.a.). Sąd może się tylko domyślać, że organowi egzekucyjnemu chodziło o ten drugi tryb wezwania, skoro zawarł pouczenie, że jeżeli zobowiązany nie uzupełni pisma, skarga pozostanie bez rozpatrzenia. Należy w tym miejscu wskazać, iż przedmiotem sanowania podania mogą być tylko braki o charakterze formalnym. W tym trybie nie mogą podlegać uzupełnieniu elementy postępowania wyjaśniającego warunkujące wydanie decyzji o żądanej treści. Niespełnienie przesłanek określonych w przepisach prawa materialnego nie może podlegać "usuwaniu" w trybie wynikającym z przepisu art. 64 § 1. Natomiast nie ma przeszkód, by w toku postępowania na podstawie przepisu art. 50 § 1 organ wezwał stronę do złożenia niezbędnych wyjaśnień (zob. J. Wegner [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Z. Kmieciak, Warszawa 2019, art. 64). Jednak wezwanie w trybie art. 50 § 1 k.p.a. nie jest obwarowane żadnym rygorem wskazującym na sposób załatwienia sprawy, w tym pozostawienia podania bez rozpatrzenia, gdy strona nie zastosuje się do wezwania organu administracji państwowej. Dodać także należy, iż art. 54 § 1 u.p.e.a. jest przepisem proceduralnym dającym zobowiązanemu określone uprawnienie procesowe do złożenia skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. W § 2 tego artykułu nie nałożono na zobowiązanego obowiązku wskazania jakie przepisy ustawy zostały naruszone przy dokonaniu czynności egzekucyjnej. Ma on jedynie określić zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Przyjmując zasadę ograniczonego formalizmu, wystarczy że strona wykaże minimalny poziom wymagań formalnych podania aby skutecznie zainicjować postępowanie administracyjne. Zatem w niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie miał żadnych podstaw prawnych aby wzywać skarżącego do uzupełnienia braków formalnych podania o wskazanie "jakie przepisy ustawy zostały naruszone przy dokonaniu czynności egzekucyjnej". Skoro jednak organ egzekucyjny zdecydował się na wezwanie zobowiązanego do doprecyzowania złożonej skargi na czynność egzekucyjną zajęcia rentowego, a strona postępowania w wyznaczonym terminie odpowiedziała na to wezwanie (wskazując, że podstawą złożenia skargi jest przepis art. 54 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a.), to błędne jest stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że "zobowiązany nie może uzupełniać skargi o nowe podstawy prawne lub faktyczne". W przypadku usunięcia braków podania w wyznaczonym terminie, datą wszczęcia postępowania jest dzień złożenia pierwotnego wniosku, a organ powinien odnieść się w akcie rozstrzygającym (załatwiającym) sprawę do wszystkich aspektów inicjujących to postępowanie, w tym tych skutecznie uzupełnionych przez stronę po wezwaniu organu administracji. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. podstawą skargi na czynność egzekucyjną jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną powinno być wyrazem całościowej oceny zasadności zarzutów skierowanych wobec zastosowanej czynności egzekucyjnej, z uwzględnieniem podnoszonej przez skarżącego uciążliwości zajęcia świadczenia rentowego. Błędnie zatem organ odwoławczy uznał, że wskazywanie przez zobowiązanego na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego było spóźnione i nie mogło podlegać merytorycznej ocenie. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powinien ocenić tą podstawę skargi na czynność egzekucyjną. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. P.C.