I SA/Łd 222/11

Dnia 12 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Tomasz Adamczyk (spr.) Protokolant Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 roku na rozprawie sprawy ze skargi E. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] ; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych plus należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. I SA/Łd 222/11 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art.138 par.1 pkt.1 w związku z art.127 par.3 Kodeksu Postępowania Administracyjnego ( Dz.U z 2000 roku, nr.98 poz.1071 z późniejszymi zmianami ) i art.41 a ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U z 2008 roku, nr.50 poz.291 z późniejszymi zmianami ) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] roku mocą której umorzył 100% odsetek za zwłokę za okres od I kwartału 2001 roku do IV kwartału 2001 roku oraz od IV kwartału 2002 roku do III kwartału 2008 roku w wysokości 3.032,00 złotych oraz odmówił umorzenia pozostałej należności E. M. Organ wyjaśnił, że E. M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości, który uzasadniła trudną sytuacją materialną i bytową spowodowaną wysokimi wydatkami ponoszonymi na kształcenie dzieci, niskim poziomem prowadzonego gospodarstwa rolnego, niską bonitacją gleby, stratami w gospodarstwie rolnym poniesionymi na skutek suszy jaka miała miejsce latem 2008 roku, a także kłopotami zdrowotnymi oraz nieświadomością konieczności zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego rolników. Organ wskazał, że zadłużenie figurujące na koncie skarżącej jest wynikiem nie wywiązywania się z obowiązku terminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego rolników. E. M. dokonała bowiem tego zgłoszenia z 15 letnim opóźnieniem. Prezes podniósł, iż w dniu [...] roku wydane zostały decyzje na mocy których ustalono spełnianie przez skarżącą warunków do obowiązkowego ubezpieczenia we wskazanych okresach bez obowiązku opłacania składek z tego tytułu z uwagi na przedawnienie roszczenia do dochodzenia tych składek, oraz w okresie od 01.02.2001 r do 31.12.2001 r i od 30.11.2002 r i za te okresy zobowiązał ją do uiszczenia zaległych nie przedawnionych składek na to ubezpieczenie wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 9520 zł zł. Podkreślił jednocześnie, że mimo przedawnienia roszczenia E. M. za wskazane wyżej okresy "przedawnione" posiada ubezpieczenie. Organ wskazał, że wcześniej, biorąc pod uwagę pogorszenie się sytuacji materialnej rodziny, problemy zdrowotne, stratami poniesionymi w wyniku suszy - decyzją z dnia [...] r. umorzył stronie całość odsetek za zwłokę w kwocie 3.032,00 zł., a pozostałe zadłużenie zostało rozłożone na raty, co stanowi istotną ulgę w spłacie pozostałej części należności. Organ powołał się na art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291, z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.u.s.r.", zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając nie tylko możliwości płatnicze wnioskodawcy, ale także stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć część należności z tytułu składek lub rozłożyć ich spłatę na raty. Decyzja Prezesa KRUS została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł.. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na te same okoliczności, które stanowiły podstawę jej wniosku o zastosowanie ulg w spłacie należności do KRUS. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z [...] r. (sygn. akt ) uznał skargę za niezasadna. Oceniając treść zaskarżonej decyzji Sąd I instancji stwierdził, że organ wnikliwie przeanalizował sytuację zobowiązanej, ustosunkowując się w zasadzie do wszystkich zdarzeń, które miały negatywny wpływ na wysokość jej dochodów (susza, samotne wychowywanie dwójki uczących się dzieci, nieotrzymywanie zasiłku dla bezrobotnych, małe gospodarstwo o niskiej bonitacji gleby, kłopoty zdrowotne ), co podnosiła w pismach składanych w toku postępowania administracyjnego. Rozumiejąc trudną sytuację zobowiązanej organ częściowo uwzględnił jej wniosek, umarzając w całości odsetki naliczone od powstałych zaległości, co jest równoznaczne z uwzględnieniem ważnego interesu stron. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika również, że pozostałą należność rozłożył skarżącej na raty. W tej sytuacji, dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji WSA stwierdził, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd I instancji oddalił skargę. Od powyższego rozstrzygnięcia skargę kasacyjną wniosła strona skarżąca. Wyrokiem z [...] r. (sygn. akt II GSK 1061/09) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd II instancji podniósł, że w toku kontrolowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postępowania administracyjnego, ani w I instancji, ani w II instancji nie poddano wszechstronnej ocenie materiału dowodowego sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji akceptujące poczynania organu KRUS w tej sprawie nie jest zasadne ponieważ wydanie decyzji na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. nie było poprzedzone postępowaniem, które uwzględniłoby przesłanki umorzenia zaległości ujęte w tym przepisie. Zwrócono uwagę na następujące braki w ustaleniu przez organ KRUS sytuacji materialnej skarżącej: 1) brak ustalenia dochodów z gospodarstwa rolnego, 2) brak określenia wydatków ponoszonych przez gospodarstwo domowe skarżącej (z wyjątkiem wydatku na bilety miesięczne uczących się dzieci), 3) brak ustalenia jakichkolwiek dochodów skarżącej - poza rentą rodzinną na dzieci w wysokości ok. 800 zł, który to dochód jest właściwie dochodem dzieci, a nie samej skarżącej, 4) brak wyjaśnienia dlaczego w tak trudnej sytuacji materialnej skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, 5) nie odniesienie się przez organ KRUS do faktu, iż skarżąca jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, 6) nie przeanalizowanie w jaki sposób choroba utrudnia lub uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy. Podniesiono również, iż w decyzjach wydanych w niniejszej sprawie nie wykazano zachowania proporcji pomiędzy ważnym interesem zainteresowanej, jej możliwościami płatniczymi, a stanem finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na fakt, że tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny już wcześniej rozpoznawał skargę E. M. na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników i wyrok tego Sądu z [...] r. został poddany kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odnosząc się do powyższej kwestii, należy uwzględnić treść art. 190 ustawy z dnia [...] . Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami), dalej zwanej p.p.s.a., zgodnie z którą Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. "Związanie" dokonane przez ten sąd wykładnią ma szeroki zasięg, nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powyższe rozwiązania mają na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowania. Komentowany przepis ma na celu zapewniać również jednolitość orzecznictwa" (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz pod red. Tadeusza Wosia, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 577). Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, a w szczególności, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny" (vide – jak w poprzednim zdaniu). Mając na uwadze wytyczne zawarte w wyroku Sąd II instancji podnieść należy, iż wskazano na następujące braki w ustaleniu przez organ KRUS sytuacji materialnej skarżącej: 1) brak ustalenia dochodów z gospodarstwa rolnego, 2) brak określenia wydatków ponoszonych przez gospodarstwo domowe skarżącej (z wyjątkiem wydatku na bilety miesięczne uczących się dzieci), 3) brak ustalenia jakichkolwiek dochodów skarżącej - poza rentą rodzinną na dzieci w wysokości ok. 800 zł, który to dochód jest właściwie dochodem dzieci, a nie samej skarżącej, 4) brak wyjaśnienia dlaczego w tak trudnej sytuacji materialnej skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, 5) nie odniesienie się przez organ KRUS do faktu, iż skarżąca jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, 6) nie przeanalizowanie w jaki sposób choroba utrudnia lub uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy. Sąd w składzie orzekającym w sprawie, w pełnym zakresie akceptuje, wiążące go, stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku w sprawie II GSK 1061/09. W związku z powyższym, we wskazanym wyżej zakresie, skargę E. M. uznać należało za zasadną, i w konsekwencji uchylić zaskarżoną decyzję, jako wydaną z naruszeniem przepisów prawa procesowego. Ponownie orzekając w sprawie Prezes KRUS: 1. ustali dochody z gospodarstwa rolnego, 2. określi wydatki ponoszone przez gospodarstwo domowe skarżącej (z wyjątkiem wydatku na bilety miesięczne uczących się dzieci), 3. ustali inne dochody skarżącej - poza rentą rodzinną na dzieci w wysokości ok. 800 zł, który to dochód jest właściwie dochodem dzieci, a nie samej skarżącej, 4. wyjaśni dlaczego w tak trudnej sytuacji materialnej skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, 5. odniesie się do faktu, iż skarżąca jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, 6. przeanalizuje w jaki sposób choroba utrudnia lub uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy. Dopiero po dokonaniu powyższych czynności organ administracji będzie uprawniony do orzeczeniu o umorzeniu należności na zasadzie uznania administracyjnego. W związku z powyższym, Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 w związku z art. 205 § 2 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. P.Z-C.