I SA/Łd 224/08

Dnia 31 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego A G. i B. spółka jawna w Ł. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od marca do grudnia 2001 roku p o s t a n a w i a: 1/ przyznać skarżącej spółce PPHU A G. i B. s.j. w Ł. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 (pięćset) złotych; 2/ odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie I SA/Łd 224/08 Uzasadnienie Spółka A s.j. w Ł. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od marca do grudnia 2001 r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej skarżąca określiła rodzaj prowadzonej działalności jako działalność handlowa, polegająca na zakupie i sprzedaży wyrobów tytoniowych, chemicznych, kosmetycznych i spożywczych. Wskazała, że od połowy 2002 r. działalność spółki jest stopniowo ograniczana i zmierza do likwidacji. Od stycznia 2007 r. podejmuje jedynie czynności zachowawcze dla obsługi postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko firmie. Spółka wykazała brak środków finansowych. Nieruchomości przy ul. A w Ł., których spółka jest użytkownikiem wieczystym, o wartości około 2,5 mln zł, są obciążone wieloma hipotekami i są przedmiotem postępowań komorniczych. Ruchomości zaś (trzy 20-letnie pojazdy oraz 10 niesprawnych komputerów) nie mają wartości handlowej. Wartość środków trwałych spółka określiła na 330 602,99 zł, a strata za 2007 r. wyniosła 35 643,54 zł. Na rachunku bankowym spółki, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, widniała kwota 345,37 zł. W uzasadnieniu wniosku podano, iż spółka nie posiada gotówki, gdyż wszystkie zgromadzone jako rezerwa środki zostały wykorzystane w okresie od 2001 r., kiedy to spółka wykazuje wyłącznie stratę. Wspólnicy wyczerpali obecnie możliwość osobistego pokrycia dodatkowych kosztów spółki, gdyż wieloletnia sytuacja braku dochodów spółki spowodowała wyczerpanie także prywatnych zasobów majątkowych. Z załączonych do wniosku zeznań podatkowych wspólników spółki, Z.G. i A.B., wynika, iż spółka w 2007 r. osiągnęła 33 035,35 zł przychodu, co przy kosztach jego uzyskania w wysokości 68 678,89 zł spowodowało stratę w kwocie 35 643,54 zł. W 2006 r. wartości te kształtowały się odpowiednio: przychód – 45 454,80 zł, koszty uzyskania – 78 340,95 zł, strata – 32 886,15 zł, a w 2005 r. przychód wyniósł 55 713,85 zł, koszty – 108 314,36 zł, strata zaś wyniosła 52 600,51 zł. Dodatkowo wspólnicy spółki, posiadający po 50% udziałów w zyskach i stratach, osiągali dochody ze stosunku pracy, odpowiednio: w 2005 r. - 10 188 zł, w 2006 r. - 10 800 zł, w 2007 r. – 11 232 zł każdy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 2 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Mając na uwadze powyższe przepisy stwierdzić należy, iż skarżąca Spółka wykazała w dostatecznym stopniu, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co stanowi przesłankę niezbędną do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z wniosku skarżąca nie posiada środków finansowych, toczy się wobec niej szereg postępowań egzekucyjnych, a środki na koncie bankowym są niewystarczające na pokrycie wpisu sądowego w wysokości 18 938 zł. Uznać więc należało, że skarżąca spółka nie ma możliwości zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych, w tym całego wpisu sądowego od skargi w wysokości. Nie oznacza to jednak, iż należało zwolnić skarżącą spółkę od wpisu sądowego w pełnej wysokości. Zgodnie z art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się - ze swej istoty - z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. w ONSAiWSA 2005/1/8). Skarżąca powinna więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, choćby w części. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W przypadku skarżącej spółki wątpliwości budzi fakt osiągania przez nią strat z prowadzonej działalności gospodarczej. Logika oraz doświadczenie życiowe podpowiadają, że nie prowadzi się działalności gospodarczej, a już prowadzoną kończy, jeżeli od kilku lat nie przynosi ona dochodów. Tymczasem mimo osiągania od 2001 r., jak twierdzą wspólnicy spółki, wyłącznie strat, spółka nadal funkcjonuje i generuje niewielkie przychody. W tej sytuacji powstaje pytanie o źródło, z którego pokrywane były w tym czasie koszty działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu spółka (bądź jej wspólnicy), która posiada środki na pokrycie kosztów niedochodowej działalności gospodarczej, jest również w stanie ponieść niewielką część wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Podkreślić należy raz jeszcze, że zwolnienie od kosztów sądowych, zgodnie z utrwaloną w judykaturze i piśmiennictwie wykładnią, stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony jednakże "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 4 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. LF