I SA/Łd 226/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 4 kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie zaliczek miesięcznych na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2012 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W. W. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie określenia wysokości odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie zaliczek miesięcznych na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2012 r. W załączonym do skargi wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyjaśnił, że źródłem utrzymania rodziny jest jego renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 854 zł oraz zasiłek dla bezrobotnych żony w wysokości 652,60 zł. Skarżący oświadczył, że posiada udział we własności nieruchomości gruntowej o powierzchni 6,2584 ha wynoszący 112/768, o szacunkowej wartości 30.000 zł oraz wierzytelność w kwocie 37.903,45 zł, która jest nieściągalna od 2011 r. Wyjaśnił też, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty. Obecnie, z uwagi na stan zdrowia, przebywa na zwolnieniu lekarskim, co skutecznie uniemożliwia prowadzenie tej działalności, jak i podejmowanie jakichkolwiek dodatkowych prac. Odnosząc się do ponoszonych wydatków wskazał na opłaty za media w wysokości 300 zł, koszty leczenia i rehabilitacji w wysokości 300 zł oraz koszty zakupu żywności, środków czystości, transportu i inne w wysokości 900 zł. Ponadto wyjaśnił, że łączna kwota jego zobowiązań, wynikająca z decyzji wydanych przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. , przekracza 400.000 zł. Rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte przez organy podatkowe, co uniemożliwiło zgromadzenie oszczędności na pokrycie wpisu sądowego. Przewodniczący Wydziału I Sądu zarządzeniem z 22 marca 2018 r. określił wpis sądowy od skargi na kwotę 400 zł Referendarz sądowy postanowieniem z 4 kwietnia 2018 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 200 zł. W uzasadnieniu referendarz – oprócz danych przedłożonych w niniejszej sprawie – uwzględnił dokumenty i oświadczenia skarżącego złożone w toczących się przez tutejszym sądem sprawach o sygn. akt I SA/Łd 162/18 oraz I SA/Łd 163/18. Na tej podstawie przede wszystkim nie dał wiary oświadczeniu skarżącego o nieprowadzeniu działalności gospodarczej. Zwrócił uwagę, że ani z wniosku, ani z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, nie wynika by zawiesił wykonywanie tej działalności w 2018 r. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych okoliczności, które by świadczyły o braku dochodów z działalności, ani że są one niższe niż w roku poprzednim. W zeznaniu podatkowym za 2017 r. skarżący wykazał dochód z działalności gospodarczej w wysokości 59.514,59 zł oraz pozostałe dochody, w łącznej wysokości 72.762,27 zł. Referendarz zwrócił dalej uwagę na wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank A., z którego wynikało, że skarżący dokonał szeregu wpłat gotówkowych przewyższających w poszczególnych miesiącach dochód z tytułu renty, który – według oświadczenia zawartego we wniosku – stanowił jedyny dochód strony. Referendarz zauważył również, że wprawdzie organ podatkowy prowadzi egzekucję z rachunku bankowego skarżącego, jednak zajęcie dotyczy innego rachunku, to jest: rachunku, na który wpływa renta skarżącego. Wziął również pod uwagę, że po wniesieniu skargi na rachunku bankowym żony skarżącego znajdowała się kwota 1.905 zł. Referendarz uwzględnił dalej, że przed tutejszym sądem zawisły cztery sprawy skarżącego, z wpisami w łącznej wysokości 5.201 zł. W ocenie referendarza skarżący wykazał, że nie jest w stanie w krótkim czasie ponieść opłat sądowych w pełnej wysokości, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po rozpoznaniu wniosków we wszystkich czterech sprawach skarżący będzie zobowiązany do uiszczenia wpisów od skarg w łącznej wysokości 3.001 zł. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawca wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zdaniem skarżącego referendarz nie rozważył całokształtu okoliczności sprawy i materiału dowodowego oraz bezzasadnie uznał, że skarżący nie dozna uszczerbku w zakresie wydatków koniecznych dla siebie i rodziny uiszczając wpis od skargi i ewentualne dalsze koszty sądowe. Referendarz pominął w szczególności, iż skarżący jest osobą schorowaną, ma ograniczone możliwości zarobkowe, leczy się i otrzymuje rentę, natomiast jego żona od 2018 r. przebywa na świadczeniu przedemerytalnym. Nieuzasadnione było zatem – zdaniem wnioskodawcy – powoływanie się na dochody jego żony w 2017 r., kiedy to uzyskiwała dochody z tytułu zatrudnienia. Również błędne było odwoływanie się do środków zgromadzonych na rachunku żony w sytuacji, gdy obejmowały one świadczenia z ZUS. Skarżący podkreślił, że wraz z żoną przeznacza całość uzyskiwanych środków na miesięczne utrzymanie, przy czym środki te nie są wystarczające, dlatego muszą korzystać z pomocy innych osób. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/; dalej: CBOSA). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie skarżący zainicjował przed tutejszym Sądem cztery postępowania, w których zobowiązany jest do poniesienia wpisów w łącznej wysokości 5.201 zł. Zobowiązania z tego tytułu należy zestawić z deklarowanymi możliwościami finansowymi i majątkowymi skarżącego i jego żony. Zgodnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy oraz dalszymi wyjaśnieniami wynika, że źródłem dochodów rodziny skarżącego są jego renta (878,12 zł) oraz świadczenie przedemerytalne żony (771,45 zł). Część z tych środków podlega egzekucji z rachunku bankowego w [...] Banku Spółdzielczym w D., na który wpływa świadczenie rentowe skarżącego. Jednocześnie strona deklaruje, że miesięczne wydatki rodziny wynoszą około 1.500 zł, czyli pokrywają się niemal z deklarowanymi dochodami. W powyższym zakresie referendarz przyjął wyjaśnienia podatnika za wiarygodne, przy czym jeżeli chodzi o dochody żony skarżącego referendarz miał do dyspozycji informację o pobieraniu przez nią zasiłku dla bezrobotnych (652,60 zł), czyli świadczenia niższego od obecnie pobieranego świadczenia przedemerytalnego. Ocena referendarza nie budzi zastrzeżeń. Nie znajduje tym samym uzasadnienia zawarty w sprzeciwie zarzut co do nieuwzględnienia przez referendarza dochodów skarżącego oraz jego żony. Kwestią o zasadniczym znaczeniu dla rozpatrywanego wniosku jest to, czy skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. W tym zakresie referendarz słusznie zwraca uwagę, że prócz deklaracji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie uprawdopodobnił poniechania tej działalności. W szczególności ani z wniosku o przyznanie prawa pomocy, z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, nie wynika, że zawiesił jej wykonywanie w bieżącym roku. Nie ma zatem żadnych obiektywnych przesłanek, które świadczyłyby, że skarżący nie osiąga obecnie dochodów z tego źródła, ani że są niższe niż w roku poprzednim. Przeciwko twierdzeniom podatnika przemawia także treść zeznania podatkowego za 2017 r., w którym oprócz dochodów z działalności gospodarczej, podatnik wykazał równolegle otrzymywane dochody z renty. Łączne dochody skarżącego w 2017 r. wyniosły ponad 70 tys. zł, co oznacza miesięczny dochód na poziomie 6 tys. zł. Z przedstawionych we wniosku i w czasie postępowania danych nie wynika, by dochody te uległy zmianie. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylanie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Podkreślić należy, że sąd, badając oświadczenia wnioskodawcy, jest uprawniony do ich oceny pod kątem wiarygodności. Nie jest zatem zobowiązany przyjmować bezkrytycznie wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że w bieżącym roku nie prowadzi już działalności gospodarczej. Referendarz słusznie zatem przyjął, że w świetle obiektywnych okoliczności działalność ta jest nadal prowadzona. Wniosek powyższy dodatkowo wzmacnia fakt dokonywania wpłat gotówkowych na rachunek bankowy skarżącego w Banku A. (np. 1.230 zł w dniu 5 stycznia 2018 r., 1.300 zł w dniu 9 stycznia 2018 r., 700 zł w dniu 9 lutego 2018 r., 480 zł w dniu 12 lutego 2018 r., 1.080 zł w dniu 8 marca 2018 r., 1.020 zł w dniu 15 marca 2018 r.). Referendarz wyraźnie wskazał na te wpłaty oraz na niewyjaśnienie przez podatnika z jakiego tytułu miały miejsce. Z faktu dokonania wspomnianych wpłat wysnuł trafny wniosek, że strona skarżąca posiadała możliwość samodzielnego sfinansowania części kosztów sądowych. Zauważyć należy, że skarżący w żaden sposób nie odniósł się w sprzeciwie do ww. wpłat, a w szczególności nie wskazał ich źródła. W kontekście ponoszenia wydatków pokrywających się co miesiąc z deklarowanymi dochodami, dokonywanie gotówkowych wpłat w wysokości przekraczającej ujawnione dochody interpretować należy jako próbę ukrycia przed sądem dodatkowego źródła dochodów. Referendarz słusznie również powołał się na środki zgromadzone na rachunku bankowym żony skarżącego (1.905 zł), pozostające w jej dyspozycji krótko po wniesieniu skargi. W sprzeciwie podatnik wskazał, że były to środki pochodzące ze świadczeń wypłacanych przez ZUS i przeznaczonych na bieżące utrzymanie. Twierdzenie to jest jednak nieuprawnione skoro ww. kwota była na rachunku żony podatnika w dniu 8 marca 2018 r., to jest tuż przed wypłatą kolejnego świadczenia z ZUS. Kwota ta przekraczała zresztą dwuipółkrotnie deklarowane przez skarżącego miesięczne dochody żony. W tym miejscu przypomnieć wypada, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04, czy też postanowienie NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11; CBOSA). Sąd przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy powinien zatem uwzględniać także stan majątkowy i możliwości finansowe małżonka wnioskodawcy. Uwzględniając częściowo wniosek skarżącego referendarz słusznie zwrócił uwagę na wszystkie postępowania zainicjowane przez podatnika przed tutejszym sądem. Łączne wpisy, do których uiszczenia byłby zobowiązany, przekraczały kwotę 5,2 tys. zł. Zgromadzenie takiej sumy w krótkim czasie rzeczywiście mogło być dla strony stosunkowo trudne. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od części tych należności sądowych było w tym kontekście uprawnione i słuszne. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. została wypełniona jedynie w części. W związku z tym Sąd – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE.