I SA/Łd 250/14

Dnia 11 sierpnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] 2013 roku Nr [...] w przedmiocie: nałożenia kary porządkowej p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej B. H. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A.Rz. B. H. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] 2013 roku o nałożeniu na skarżącą kary porządkowej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł podatniczka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym na wezwanie sądu formularz PPF wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania jest jej bardzo niska emerytura w kwocie 751 zł. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, a brak środków na utrzymanie powoduje, że nie stać jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wobec nie udokumentowania przez skarżącą wysokości ponoszonych kosztów utrzymania oraz wynikającej z akt administracyjnych sprawy okoliczności prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, z której dochodów nie wykazała w formularzu PPF zarządzeniem z 7 maja 2014 roku skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2013 rok, wyciągów z posiadanych rachunków i ewentualnych lokat bankowych za ostatnie 2 miesiące oraz wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości stanowiącej jej adres zamieszkania i udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych jej gospodarstwa domowego, wskazania czy w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą oraz do udokumentowania uzyskiwanego z niej dochodu, jak również wysokości świadczenia emerytalnego, na które wskazała w swoim wniosku o prawo pomocy, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nadesłała wydruk internetowy z rachunku bankowego wskazujący, że w dniu 29 kwietnia br. otrzymała z ZUS świadczenie emerytalne w wysokości 752 zł, a także kserokopię pierwszej strony informacji o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2013 rok (PIT/B), z którego wynika, że wnioskodawczyni w 2013 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – handlu uzyskała dochód w wysokości 14.867 zł. Dodatkowo wyjaśniła, że zamieszkuje w mieszkaniu, którego nie jest właścicielką i ponosi wydatki związane z jego utrzymaniem w wysokości 134 zł (prąd i gaz); z posiadanych dochodów ponosi także opłaty za usługi internetu oraz telefoniczne w wysokości ok. 75 zł Postanowieniem z 3 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że Sąd dokonał niewłaściwej oceny załączonych dokumentów, które - zdaniem skarżącej - są rzetelne i nie sposób ich zakwestionować. Wyjaśniła, że kierując się oszczędnością materiałów biurowych nie załączyła wcześniej całego sprawozdania PIT 36. Ponadto w złożonym oświadczeniu skarżąca wyjaśniła, że przychód wykazany w PIT/B w kwocie 14867 zł netto pochodzi w całości ze świadczenia emerytalnego i po wszystkich potrąceniach ze świadczenia emerytalnego wypłacana jest kwota 752,38 zł. Do sprzeciwu załączono kserokopie PIT-40A, PIT-36 i wydruk z rachunku bankowego, na którym nie uwidoczniono kwot wpływów. Zarządzeniem z 7 lipca 2013 r. skarżąca została dodatkowo wezwana do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy oświadczeniem zawartym w sprzeciwie, zgodnie z którym przychód wykazany w PIT/B pochodzi ze świadczenia emerytalnego, a deklaracją zwartą w PIT/B - w terminie 14 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że przychód wykazany w PIT/B pochodzi w całości ze świadczenia emerytalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie podnieść należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa art. 246 § 1 p.p.s.a. W żądanym przez stronę zakresie przyznanie pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 24 marca 2009 r., II FZ 101/09; publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA www.nsa.gov.pl). W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wniosek skarżącej nie sprostał tak określonym kryteriom. We wniosku o przyznanie prawa pomocy B. H. wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania jest jej emerytura w wysokości 752 zł miesięcznie. Skarżąca nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, a niskie dochody nie pozwalają jej nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W tym miejscu należy wskazać, iż w sytuacji, w której oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strony skarżącej okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych oraz wzbudza wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe. Skarżąca nie wywiązała się z nałożonych na nią obowiązków, w żaden sposób nie udokumentowała ponoszonych wydatków eksploatacyjnych (ograniczyła się jedynie do oświadczenia w tym zakresie), nadesłała niepełny wyciąg z rachunku bankowego. Jak już Sąd wyżej zaznaczył, to wnioskodawca jest zobowiązany do wykazania, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym celu winien w sposób pełny i rzetelny przedstawić swoją sytuację majątkową i możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że przedłożone dokumenty są w sposób oczywisty niekompletne, przez co nie obrazują w pełni sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawczyni. To powoduje, że Sąd nie może jednoznacznie ocenić czy skarżąca jest w stanie ponieść całość kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, czy też nie ma dostatecznych środków na ich pokrycie. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. A.Rz.